اشغال پارلمان عراق؛ نمایش قدرت صدری‌ها!

صدها معترض خشمگین وابسته به جریان صدر روز چهارشنبه وارد منطقه سبز بغداد شدند تا نامزدی نخست‌وزیری تازه این کشور را به چالش بکشند. به نوشته سی‌ان‌ان و الجزیره، محمد شیاع‌السودانی روز دوشنبه از جانب چارچوب هماهنگی شیعه؛ بزرگ‌ترین ائتلاف شیعیان عراق در پارلمان این کشور رسما به عنوان رهبری آینده برگزیده شد. نامزدی این چهره پس از استعفای دسته‌جمعی بلوک صدر؛ جریانی متشکل از 70 قانونگذار که ماه گذشته به واسطه بن‌بست سیاسی حاکم؛ در یک نمایش آشکار قدرت، استعفا دادند، رسانه‌ای گشت. این در حالی است که عراق از زمان برگزاری انتخابات پارلمانی ماه اکتبر برای تشکیل دولت جدید تلاش کرده، تلاش‌هایی که به واسطه رقابت‌ها و اختلاف‌نظرهای سیاستمداران این کشور به‌خصوص جریان صدر که اکثریت نسبی پارلمان را از آن خود کرده‌اند، بی‌نتیجه ماند.

صدر در جریان یک سخنرانی تلویزیونی در ماه ژوئن گفته بود که اگر باقی ماندن بلوک صدر در پارلمان مانعی در برابر تشکیل دولت است، قانونگذاران وابسته به این جریان با افتخار از سمت خود کناره‌گیری خواهند کرد. ناظران مدعی‌اند با کنار رفتن صدری‌ها، رقابت در خفا میان این بلوک و مخالفان شیعی عراقی جریان داشت و ماحصلش اعتراض‌های روز چهارشنبه و اشغال موقت پارلمان عراق بود. چهارشنبه مقتدی صدر با انتشار پیامی در توئیترش خطاب به معترضانی که پارلمان را اشغال کرده بودند گفت، قیام اصلاح و مخالفت با ستم و فساد است؛ پیام شما دریافت شد، مفسدان را به وحشت انداختید، نماز بخوانید و به خانه بازگردید. در همین راستا دولت مصطفی الکاظمی، نخست‌وزیری مستعفی نیز با انتشار بیانیه‌ای از معترضان حامی صدر خواست تا فورا از منطقه سبز عراق عقب‌نشینی کرده، اموال عمومی و خصوصی را مصون نگاه داشته و تابع دستورالعمل‌های نیروهای امنیتی باشند. الجزیره درباره چرایی حمله معترضان عراقی به پارلمان نوشت، معترضان با نامزدی محمد شیاع سودانی مخالفند و مدعی‌اند که او از حمایت رقبای شیعی که نزدیک به ایران هستند، برخوردار است.

مارسین الشماری، محقق دانشکده هاروارد کندی، در این باره گفته السودانی بهانه‌ای مناسب برای مقتدی صدر بود تا نارضایتی‌اش را از چارچوب هماهنگی شیعیان و نظام سیاسی حاکم نشان دهد، از همین رو اگر شخص دیگری هم به غیر از سودانی نامزد می‌شد، باز هم چنین تنشی رخ می‌داد؛ چراکه نامزد تازه نخست‌وزیری در حقیقت نماینده رقیب، یعنی چارچوب هماهنگی شیعیان است. درباره چرایی شکست سیاستمداران در تشکیل دولت نیز باید گفت که از زمان انتخابات اکتبر 2022، رایزنی‌ها برای تشکیل دولت جدید متوقف شده است. بلوک صدر با به دست آوردن 74 کرسی، توانست بزرگ‌ترین فراکسیون را در پارلمانی با 329 کرسی از آن خود کند، با این همه تلاش‌های صدر برای تشکیل حکومتی اکثریت ملی متشکل از فرقه‌های مختلف به واسطه اختلاف‌ها با چارچوب هماهنگی شیعیان شکست خورد. صدر با دفاع از متحدان سنی و کرد خود و دوری کردن از جریان فتح، بیش از هر زمان در موضع ضعف قرار گرفت و در نهایت پس از نزدیک به هشت ماه تلاش‌های بی‌نتیجه در تعریف پارلمان به همراه ائتلافش استعفا داد.

به ادعای الشماری حتی اگر صدر موفق به تشکیل دولت اکثریت ملی می‌شد، انحراف بی‌سابقه‌ای در چارچوب و ترتیبات قدرت در عراق که در ساختار سیاسی‌اش تقسیم قدرت به شکلی عرفی فرقه‌ای است رخ می‌داد؛ انحرافی که خطری جدی برای ثبات این کشور داشت. در این میان گزاره‌ای که باید لحاظ شود آن است که علی‌رغم پیروزی جریان صدر، براساس قانون عراق، انتخاب ریاست‌جمهوری نیاز به اکثریت دوسوم داشت، اکثریتی که او از حمایت‌شان برخوردار نبود. فعلا صدر و صدری‌ها با استعفای دسته‌جمعی‌شان راه را برای چارچوب هماهنگی شیعیان هموار کردند هرچند چهارشنبه نشان دادند که رقابت و قدرت را رها نکردند، تحلیلگران هشدار می‌دهند شکاف میان گروه‌های شیعه در عراق به شکلی بی‌سابقه افزایش یافته و اگر در این میان هر کدام از دو رقیب، یعنی صدر یا چارچوب هماهنگی شیعیان کنار گذاشته شوند، هیچ‌کدام سکوت نخواهند کرد، رخدادهای روز چهارشنبه و متعاقبش نمایش قدرت صدر و پیروانش، هشداری ضمنی به ساختار حاکم در باب تشدید احتمالی تنش‌ها در صورت تشکیل دولت به رهبری سودانی است. صدر نشان داد که سیاستمداران عراقی نمی‌توانند بدون نادیده گرفتن‌شان، فرصت‌سازی کنند.