گفت‌وگو با حسن دیوسالار متخصص هواشناسی

معصومه رضایی، گروه اجتماعی_ماجرای سیل تابستانی آن هم در مرداد ماه پدیده نادری است که در ایران به ویژه در تهران رخ داده است. کارشناسان هواشناسی این پدیده را به دلیل قدرت گرفتن سامانه مانسون که مخصوص کشورهای جنوب آسیا است می‌دانند؛ سامانه‌ای که امسال آن‌قدر قدرت گرفته که تا تهران هم آمده و حتی به غرب ایران هم رسیده است. برای روشن شدن اینکه مانسون چیست و چگونه فعالیت می‌کند و چرا امسال وارد تهران شده حسن دیوسالار، مهندس هواشناسی و مدیرکل پیشین اداره هواشناسی استان کرمان توضیحاتی را به سازندگی ارائه کرده که در ادامه می‌خوانید.

آقای دیوسالار مردم ایران شاید برای اولین بار باشد که نام مانسون را شنیده‌اند، این سامانه چگونه فعالیت می‌کند.

سامانه بارشی مانسون مختص به بنگلادش، تایلند، هندوستان و پاکستان است. سامانه‌های پرفشار بارشی در تابستان روی دریاها تقویت می‌شود و یکی از این پرفشارهای تقویت‌شده، سامانه مانسون است که روی اقیانوس هند قدرت می‌گیرد و همه کشورهای جنوب آسیا مدیون همین سامانه گرم و مرطوب و پرفشار اقیانوس هند هستند. این سامانه همه منطقه جنوب آسیا را که شامل ویتنام، تایلند، کامبوج، بنگلادش، هندوستان و پاکستان است در برمی‌گیرد و هندوستان پرجمعیت تابع همین سامانه مانسون است که پرفشار گرم و مرطوب به حساب می‌آید؛ هندوستان معمولا از اوایل خرداد تا پایان شهریور مشمول این سیستم بارشی است.

قدرت مانسون چقدر است؟

باران این سامانه بسیار شدید و رگباری است. کما اینکه در خلیج بنگال، شرق هندوستان باران نشأت گرفته از سامانه مانسون تا 16 متر هم می‌بارد. این در حالی است که بیشترین باران ایران که شامل کم‌فشار مدیترانه‌ای و در فصول سرد سال است حداکثر به دو متر در انزلی و شهرهای اطراف آن می‌رسد.

اما فایده سامانه شدید و پرفشار مانسون برای هندوستان چیست؟

هندوستان با همین سامانه مانسون از صادرکنندگان گندم است و این با توجه به جمعیت بیش از یک میلیاردی است که این کشور دارد. زیرا مانسون به طور مکرر در فصل‌های گرم سال در بخش‌هایی از این کشور می‌بارد.

سابقه فعالیت مانسون در ایران چگونه است؟

مانسون بعضی سال‌ها در ایران هم فعالیت می‌کند، این سامانه گاهی مواقع آنقدر قوی است که سیستان و بلوچستان، جنوب کرمان، شرق فارس و هرمزگان را هم دربرمی‌گیرد. البته ناگفته نماند مانسون ممکن است حتی به شیرکوه یزد هم برسد و حتی ممکن است از سوی هرات در افغانستان وارد شهر یزد هم شود که این موضوع در گذشته سابقه‌دار بوده است. از سوی دیگر معمولا پیش از این بارها اتفاق افتاده که در کرمان هم سامانه مانسون در تابستان فعالیت داشته و بسیار باران شدید و وحشی بوده است.  مانسون معمولا هر 3 یا 4 سال جبال بارز که رشته کوهی در کرمان است را هم دربرمی‌گیرد و بارندگی خوبی هم برجای می‌گذارد. امسال هم آن طور که در روزهای گذشته دیدیم، مانسون در حال فعالیت است و آنچه که هم‌اکنون شاهد هستیم سامانه تقویت شده، مانسون است زیرا به یکباره دمای جنوب شرق ایران بالا رفت و ابرهایی که از طریق اقیانوس هند به طرف ایران آمده‌اند مرتبا روی دامنه‌های جبال بارز هر چند روز یک بار باران رگباری را به وجود می‌آورند.

قبل از این هم سابقه داشته؟

موضوعی که درباره سامانه مانسون باید به آن توجه کرد این است که یکی از قوی‌ترین سامانه‌های مانسونی که در ایران رخ داده در فاصله 1330 تا 1335 بوده که حتی البرز را هم در گرفته بود که گفته می‌شود سیل امامزاده داوود در آن سال تمام مردم ناحیه به همراه خانه‌هایشان را برده است.
بنابراین مانسون در ایران به این شکل سابقه داشته اما سال‌هاست که در تهران این سامانه فعالیت نداشته است.

مانسون چطور به تهران رسیده است؟

رسیدن مانسون به تهران نادر و کم اتفاق است و ما می‌توانیم این موضوع را اینگونه تحلیل کنیم که وجود گازهای گلخانه‌ای، ریزگردها، ساختن سدها روی دجله و فرات همچنین ارس در حرکت سیستم‌های جوی تاثیر دارد و جو از حالت طبیعی خود خارج شده است.