هواداران مقتدی صدر در کمتر از یک هفته 2 بار پارلمان عراق را اشغال کردند
سازندگی شکاف‌های سیاسی در عراق را بررسی کرده و به این پرسش پاسخ داده است که مقتدی صدر به دنبال چیست

ساناز نفیسی، خبرنگار گروه جهان_ معترضان عراقی در کم‌تر از یک هفته و برای دومین بار در حمایت از مقتدی صدر به پارلمان این کشور حمله کردند؛ حمله‌ای که در جریانش 125 نفر مجروح شدند (100 معترض و 25 نفر از نیروهای امنیتی) و تنش‌های سیاسی حاکم تشدید شد. حمله به پارلمان عراق نشان از آن دارد که شکاف‌های داخلی عمیق‌تر شده تا جایی که رقبای صدر نیز درگیر چندصدایی شده‌اند؛ گروهی خواهان اقداماتی متقابل هستند، در حالی که برخی دیگر از گفت‌وگو می‌گویند و رایزنی. به نوشته رسانه‌هایی چون الجزیره و سی‌ان‌ان، نیروهای امنیتی عراق ابتدا برای پراکنده کردن معترضان به گاز اشک‌آور و بمب‌های صوتی متوسل شدند، با این همه حامیان صدر خود را به داخل پارلمان رساندند و اعلام کردند تا مادامی که خواسته‌هایشان محقق نشود؛ تحصن‌شان را ادامه خواهند داد. با افزایش تعداد معترضان، پلیس عقب‌نشینی کرد؛ جلسه رای اعتماد به محمد شیاع سودانی برگزار نشد، هیچ‌کدام از نمایندگان پارلمان نیز به مجلس اعلای عراق نیامدند و در نهایت محمد حلبوسی، رئیس پارلمان ناچار شد جلسات این نهاد را تا اطلاع ثانوی معلق کند. آنگونه که ناظران می‌گویند اوایل روز شنبه به واسطه فراخوان صدر، معترضان از طناب و زنجیر برای پایین کشیدن موانع سیمانی منتهی به دروازه منطقه سبز بغداد که ساختمان‌های دولتی و سفارتخانه‌ها را در خود جای داده، استفاده کردند.

تحلیلگران با رصد کردن تحولات عراق می‌گویند که صدر از پیروان گسترده‌اش در میان مردم به عنوان تاکتیکی برای تحت فشار قرار دادن رقبا استفاده می‌کند؛ چراکه ائتلاف تحت رهبری‌اش در انتخابات پارلمانی ماه اکتبر نتوانسته اکثریت مطلق آرا را از آن خود کرده و به این طریق زمینه را برای تشکیل کابینه هموار کند. حالا در شرایطی که هیچ‌کدام از رقبا، نه جریان صدر و نه هیات هماهنگی شیعی، تمایلی برای تسلیم شدن ندارند، صدر برای بر هم زدن معادلات تعریف شده توسط رقیب خیز برداشته تا تلاش آنها برای تشکیل کابینه جدید را از مسیر اصلی‌اش منحرف کند. بلاتکلیفی و انفعال حاکم بر ساختار سیاسی عراق وارد عصر تازه‌ای از بی‌ثباتی‌های تازه شده و این مسئله می‌تواند عراق را در آستانه هرج و مرج و جنگ داخلی تمام‌عیار قرار دهد. این نخستین باری نیست که مقتدی صدر از پیروانش به عنوان اهرم فشار علیه رقبا برای نیل به خواسته‌هایش استفاده می‌کند، سال 2016 و همزمان با نخست‌وزیری حیدرالعبادی نیز او از همین تاکتیک پیروی کرد. حالا بعد از گذشت 10 ماه از آخرین کارزار پارلمانی که در عراق برگزار شد، خلاء سیاسی حاکم بیش از هر زمان دیگر برجسته‌تر شده است.گروهی از ناظران مدعی‌اند که امروز در داخل ائتلاف هماهنگی شیعه که رهبری‌اش بر عهده نوری المالکی است؛ نشانه‌های جدی از اختلاف‌های درون گروهی دیده می‌شود.

ابتدا ائتلاف خواستار اقدام متقابل البته مسالمت‌آمیز برای دفاع از تعریف دولت جدید شد، اما گروهی از اعضا پس از طرح این ایده به واسطه احتمال وقوع درگیری‌های خیابانی و خشونت‌های فرقه‌ای از موضع‌شان در این باره عقب نشستند. ائتلاف گفته صلح مدنی خط قرمز است و همه مردم عراق باید آماده دفاع از آن با توسل به هر اهرم ممکن و مسالمت‌آمیز باشند. اما بعدتر هادی العامری، یکی از رهبران ائتلاف هماهنگی، با انتشار بیانیه‌ای با استفاده از عنوان «برادر عزیز» از صدر دعوت کرد تا برای یافتن راهی جهت خروج از بن‌بست حاکم وارد گفت‌وگوهای جدی و سازنده شوند. المالکی هم به سان عامری اعلام کرد که تنش‌های اخیر ضرورت رایزنی‌ها را اثبات کرد. این در حالی است که نوری المالکی رقیب اصلی صدر است و هر دو چهره سیاسی به تنهایی در میدان سیاست قدرتمندند. با این همه عمار حکیم، یکی از رهبران شیعیان که از متحدان ائتلاف هماهنگی است در واکنش به رخدادهای شنبه گفته که در دولت بعدی مشارکت نخواهد کرد. عمار با تکرار اظهارات الکاظمی از طرفین درگیر خواست تا برای جلوگیری از دست دادن ثبات وطن، امتیازهایی را در اختیار یکدیگر قرار دهند.خبرنگار الجزیره گفته کنترل پارلمان در اختیار حامیان صدر است؛ همان‌هایی که با نامزدی محمد شیاع سودانی مخالفند و مخالفت‌شان شانس سودانی و چارچوب هماهنگی شیعه را برای تعریف کابینه جدید به شدت کاهش داده است.به ادعای این خبرنگار معترضان بر این باورند که سودانی نسخه‌ای نزدیک به نوری المالکی است؛ نخست‌وزیری که به ادعای حامیان صدر متهم به فساد است و کشور را در دو دوره ریاستش در آستانه ویرانی قرار داده. صدر پس از آن‌که تلاش‌هایش برای تعریف دولتی فراگیر بی‌نتیجه ماند، از حامیانش خواست تا به شکل جمعی استعفا داده و کرسی‌هایشان را به رقبا واگذار کنند. این فرصتی بود برای ائتلاف هماهنگی شیعه که از آن برای تشکیل کابینه‌ای جدید براساس اصول و اهداف خود استفاده کند. با این همه از زمان استعفا، رقابت میان رقبا در خفا آغاز شد.

صدر درست از همان زمان تهدید کرده بود در صورتی که تلاش‌های پارلمان برای تعریف کابینه را برنتابد، زمینه را برای نآرامی‌ها هموار می‌کند، به ادعایش دولت نباید وابسته به حمایت‌ کشورهای منطقه‌ای و بین‌المللی باشد.حالا صدر تهدیدهایش را عملی کرده و در این میان عراقی‌هایی که نه با صدری‌ها ارتباط دارند و نه مخالفانش، می‌گویند در میانه بن‌بست سیاسی گرفتار شده‌اند. بسیج توده‌ها یکی از استراتژی‌های فرسوده صدر است؛ چهره‌ای که امروز تلاش دارد به عنوان رهبری قدرتمند و در عین حال ملی‌گرای مخالف نفوذ خارجی در میدان سیاست مانور دهد. به باور زیدون الکیانی، تحلیلگر مرکز عربی مستقر در واشنگتن، نباید از اشغال نهادهای دولتی توسط حامیان صدر متعجب شویم، جنبش‌های سیاسی چون جریان صدر در وزارتخانه‌های مختلف، چون وزارت کشور و دفاع نفوذ بسیاری دارند، از همین رو دور زدن پست‌های بازرسی توسط صدری‌ها کار چندان دشواری نیست.این تحلیلگر در ادامه خاطرنشان کرد؛ یکی از لایه‌های اصلی بحران کنونی حاکم بر عراق، رقابت‌های شخصی میان صدر و المالکی یکی از تاثیرگذارترین سیاستمداران تعریف شده در چارچوب هماهنگی است. این رقابت از سال 2006 آغاز شده و هنوز ادامه دارد، این رقابت، رقابتی ایدئولوژیکی و نظامی است که زندگی روزمره مردم عراق را تحت تاثیر قرار داده است.