بحران «سرخوردگی جوانان» با چه پیامدهایی همراه است؟

هلیا عبدالله‌زاده_ «بحران اشتغال و معیشت»، «رکود اقتصادی بلندمدت»، «سرخوردگی گسترده جوانان»، «بحران منابع طبیعی» و «از دست دادن تنوع زیستی و فروپاشی اکوسیستم» پنج ریسک اقتصاد ایران هستند. این هشدارِ جدیدترین «گزارش ریسک‏های جهانی» مجمع جهانی اقتصاد است که 31 خطر پیش روی جهان را در پنج گروه اقتصادی، اجتماعی، ژئوپولیتیک، فناورانه و زیست‏محیطی بررسی و معرفی کرده است. در میان این تهدیدها اما WEF تاکید می‏کند که «سرخوردگی جوانان» youthdisillusionment)  ( خطری است جدی که در مقایسه با سایر بحران‌ها مغفول مانده است. دو سال قبل نیز «گزارش چشم‌انداز خطرات کووید-19» این نهاد درباره «نسل گمشده بعدی» هشدار داده بود. طبق نظرسنجی جهانی درک ریسک (GRPS) «سرخوردگی جوانان» یک تهدید بزرگ نادیده گرفته شده است. اگر نسل کنونی راهی مطمئن به سوی فرصت‌های تحصیلی و شغلی نداشته باشد به نسل بازنده جهان تبدیل خواهد شد.

در گزارش سال گذشته مجمع جهانی اقتصاد نیز آمده بود که یافته‏ها و پیش‏بینی‏های گزارش ریسک‌های جهانی برای جوانان نگران‏کننده است. بخشی از این نگرانی ناشی از وخامت سلامت روانی آنان از زمان شروع همه‏گیری است که 80 درصد از جوانان جهان را در برابر افسردگی، اضطراب و سرخوردگی آسیب‏پذیر کرده است. اما پاندمی تنها مقصر ماجرا نیست. برای کشورهایی نظیر ایران، هند و مالزی که با تهدید سرخوردگی جوانان روبه‌رو هستند این ترس فزاینده وجود دارد که علاوه بر جنگ بی‏پایان با همه‏گیری، چشم‏انداز ناامیدکننده اقتصاد، سیستم آموزشی منسوخ، بحران آب و هوایی ریشه‌دار و فراتر از این همه، ناکارآمدی دولت‌ها در حل بحران‏ها و چالش‌های متعدد منجر به بی‌انگیزگی بیشتر جوانان در پیگیری اهداف خود، تمایل به مهاجرت یا افتادن در دام بیماری‏های روحی شود.

مجمع جهانی اقتصاد، سرخوردگی جوانان را عدم تعامل و/ یا از دست‏ دادن اعتماد نسل «جوان به ساختارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی موجود در مقیاس جهانی» توصیف می‏کند که بر ثبات اجتماعی، رفاه فردی و بهره‎وری اقتصادی تاثیری منفی دارد. در این گزارش جوانان 15 تا 24 ساله نسل «همه‏گیری» یا «جوانان عصر فرصت‏های از دست‏رفته» توصیف شده‌اند که دومین بحران بزرگ جهانی را در یک دهه تجربه می‏کنند. این نسلی است که حتی قبل از همه‌گیری نیز چشم‌انداز شغلی و سلامت روانی آن به دلیل بحران‌های آب و هوایی، افزایش نابرابری، خشونت و سایر اختلالات اجتماعی در خطر بود و حالا، پیامدهای رکود اقتصادی سال 2008 و بحران تازه از راه رسیده کرونا در بسیاری از نقاط جهان، تاثیر نامطلوب کاستی‏های سیستم آموزشی منسوخ و ادامه بحران اقتصادی را برای آن برجسته و تشدید کرده است. این نسل در تحصیل، اشتغال، چشم‌انداز اقتصادی و سلامت روانی خود با چالش‏های جدی مواجه خواهد شد.

گزارش ریسک‏های جهانی می‏نویسد در حالی که جهش دیجیتالی رو به جلو، فرصت‏هایی را برای برخی از جوانان ایجاد کرده اما بسیاری از آنان در «عصر یخبندان اشتغال» وارد نیروی کار می‏شوند. ضمن آنکه تشدید «نابرابری‏های جوانان» بر اثر پاندمی در دسترسی به آموزش، سیستم‏های بهداشتی، امنیت اجتماعی و محافظت در برابر خشونت و درگیری به وضوح قابل مشاهده است. تحلیلگران می‏گویند جوانان سرخورده، مستعد بهره‏برداری سیاسی هستند و ممکن است جذب ایدئولوژی‌های رادیکال شوند. ممکن است تحت تاثیر احساسات پوپولیستی و منفی‏گرایی قرار گیرند؛ نشانه‏هایی که همین حالا هم مشاهده می‏شود. ضمن آنکه نابرابری‏ها می‏توانند احساس زیان دیدگی، ناتوانی و بی‌قدرتی را در آنان تشدید کنند. همه اینها می‏تواند به افزایش درگیری‏های سیاسی و اجتماعی منجر شود. به نظر می‌رسد، روزهای سختی پیش روی همه جوامع و کشورهاست و مدیریت هوشمندانه و ماهرانه دولت‌ها، رهبران و سایر ذی‏نفعان را طلب می‌کند.

تقویت تاب‏آوری در نسل بی‏تاب
مجمع جهانی اقتصاد هشدار می‏دهد که چشم‌اندازهای محدود اقتصادی و آموزشی، احتمالا «ناامیدی جوانان» را تشدید خواهد کرد. با وجود این- و اگرچه این پدیده‏ها را نمی‏توان معکوس کرد- اما هنوز فرصت‏هایی برای تقویت تا‏ب‏آوری و انعطاف‌پذیری در جوامع وجود دارد. هرگز زمان بهتری برای درک این موضوع و تجهیز جوانان برای رویارویی با چالش‏های پیش رو وجود نداشته است. در این گزارش آمده که دولت‏ها و افرادی که در قدرت‏اند باید «اقداماتی جهانی» انجام دهند تا راه‏های دستیابی جوانان به ابزار، مهارت‏ها و حقوق لازم برای جهانی پایدارتر پس از همه‏گیری را تسهیل کنند.

این مجمع تاکید می‏کند برخلاف این باور که کودکان با شرایط کنار می‌آیند، تحقیقات نشان می‏دهد که افراد جوان بیش از بزرگسالان در معرض خطر اثرات طولانی‏مدت استرس مزمن و تروما قرار دارند. اما می‏توان تا‏ب‏آوری و خودکارآمدی (self-efficacy) را از طریق یادگیری تجربی و ارتباط با مربیان و الگوها به آنان آموخت. تا‏ب‏آوری ارتباط نزدیکی با خودکارآمدی، صلابت، سرسختی، تفکر رشدطلب و سازگاری دارد. این ویژگی به توانایی افراد برای احیای سریع پس از شکست‏های متعدد بدون از دست دادن اشتیاق برای کار یا چالش پیش رو اشاره دارد. از آنجایی که داده‌ها نشان می‌دهد تاب‌آوری قابل یادگیری است، آموزش عملی و تجربی دانش‌آموزان و دانشجویان، شبیه‏سازی برای نوجوانان و تجربه عملی کارآفرینی و کسب و کار در دنیای واقعی، توصیه این مجمع برای حفاظت از نسلی است که سرخوردگی آن دارد به یک بحران بزرگ جهانی تبدیل می‏شود.

علاوه بر این کارشناسان معتقدند، ساختارهای سیاسی و اقتصادی در سطح جهانی باید به نحوی اصلاح شوند تا مستقیماً به نیازهای جوانان پاسخ دهند و احتمال از دست رفتن یک نسل را به حداقل برسانند. سرمایه‌گذاری در تقویت بخش‏های آموزشی و ارتقای مهارت‌ها و بازآموزی ضمن تضمین برنامه‌های تامین اجتماعی مناسب، پر کردن شکاف جنسیتی و رفع علل و عوامل آسیب‏های روانی نیز باید در اولویت قرار گیرند.
ضروری است که بخش‏های عمومی و تجاری اقداماتی برای ارتباط گرفتن با همه جوانان صورت دهند ضمن آنکه با توجه به ماهیت بی‏ثبات بازار کار، سرمایه‏گذاری بیشتر در آموزش حرفه‏ای و حین کار مورد نیاز است. شیوه‏های جدید یادگیری این پتانسیل را دارند که فراگیرتر، سازگارتر و جامع‌تر باشند و به افراد اجازه می‏دهند که خلاقیت، نوآوری و مهارت‏های بین فردی پیش رفته را در خود پرورش دهند.
جوانان خواهان جوامعی منصفانه‌تر، عادلانه‌تر و پایدارترند؛ برای بهبود شرایط جامعه و برای احیای امید در نسل ناامید باید صدای آنان را تقویت کرد. لذا مجاری ارتباطی باید تقویت شوند تا صدای جوانان در تمام سطوح- در دولت، در هیات مدیره شرکت‏ها و در سازمان‏های بزرگ- شنیده شود؛ این امر انتقال بین نسلی تجربه، دانش و مهارت‌ها را تقویت می‏کند، بر روی شکاف‏ها پل می‏سازد و ناامیدی جوانان را کاهش می‏دهد.