تیم مذاکره کننده ایران شب گذشته به تهران بازگشت
دیپلمات‌های اروپایی می‌گویند مذاکرات به اتمام رسید و اکنون طرفین باید تصمیم بگیرند

ساناز نفیسی،خبرنگار گروه جهان_ هم‌زمان با پایان چهارمین دور رایزنی‌ها در وین و نشانه‌هایی دال بر پیشرفت‌‌های جدی در جریان گفت‌و‌گوها، رسانه‌ها می‌گویند تهران و واشنگتن کماکان درباره دو مقوله برداشتن تحریم‌‌های حداکثری و ابهام‌‌های ادعایی آژانس در باب موضوعات پادمانی، اختلاف دارند. با این همه، میخائیل اولیانوف گفته: «تنها پنج ثانیه تا خط پایان فاصله داریم.» هرچند، تاکید دارد که درباره موضوعات پادمانی، مسکو از موضع ایران حمایت خواهد کرد. او پیش‌تر گفته بود که رسیدن به خط پایان ممکن است خیلی هم آسان نباشد، پس زمان نشان خواهد داد که آیا موفق می‌شویم یا نه. انریکه مورا هم نسبت به ماحصل رایزنی‌ها خوش‌بین است و با پایان دور چهارم گفت‌وگوها گفته که: «بررسی مسائل فنی در دستورکار قرار دارد و انتظار می‌رود رایزنی‌ها به‌زودی تمام شود.» پیش‌تر حسین امیرعبداللهیان ضمن تاکید بر خواست ایران مبنی بر برداشته شدن تمامی تحریم‌ها، از آمریکا خواسته بود به مطالبات ایران پاسخی واقع‌بینانه داده و در رفتارش انعطاف به خرج دهد تا راه برای نیل به توافقی خوب و پایدار هموار شود.

طی این پنج روز، مورا به واسطه رایزنی‌‌های غیرمستقیم تهران و واشنگتن در هتل کوبورگ، محل استقرار باقری کنی و رابرت مالی در رفت‌وآمد است. نمایندگان ایران و آمریکا روز پنج‌شنبه عازم وین شدند تا شاید برای آخرین بار شانس خود را در میدان دیپلماسی برای احیای برنامه جامع اقدام مشترک بیازمایند. فعلا برخی از اخبار وین ضد‌و‌نقیض‌اند؛ رسانه‌‌های غربی مدعی‌اند اگر طرفین بتوانند و بخواهند از روی برخی خطوط قرمزشان عبور کرده و به یکدیگر امتیازهای سیاسی دهند، این احتمال بالا است که مذاکرت وارد مرحله تازه و در عین حال جدی‌تری شود. پیش از آغاز رایزنی‌ها، انتظارها درباره نتیجه آن بسیار کم بود؛ تا جایی که رابرت مالی، مذاکره‌کننده ایالات متحده مدعی شد که منتظر پیشرفت بزرگی در این‌باره نیست. او با انتشار پیامی در توییترش نوشت که آمریکا با حسن‌نیت به دنبال راهی برای رسیدن به توافق است، به‌زودی مشخص خواهد شد که آیا ایران نیز چنین خواسته‌ای دارد یا نه. این اظهارنظر در حالی رسانه‌ای شد که علی باقری کنی، قبل از عزیمت به وین گفت که آمریکا باید قدردان فرصتی باشد که با سخاوتمندی اعضای برجام فراهم شده است. کنی همچنین با انتشار توییتی نوشت که مسئولیت بر عهده آنهایی است که توافق را نقض کرده و در فاصله گرفتن از میراث‌ منحوس گذشته ناکام مانده‌اند.

پیشرفت در سایه اختلاف‌ها
لارنس نورمن اخیرا با انتشار گزارشی در خصوص رایزنی‌ها در وین، به‌نقل از دیپلمات‌‌های غربی درگیر در مذاکرات نوشت که مذاکره‌کنندگان درباره پایان دادن به شکاف‌ها و مناقشه‌ها در متن توافقف از جمله صحبت در مورد تضمین‌‌های اقتصادی که ایران در صورت خروج دوباره واشنگتن، خواهان آن است، به پیشرفت‌‌های جدی دست یافته‌اند. خبر این پیشرفت در حالی رسانه‌ای شد که هم‌زمان دیپلمات‌‌های غربی مدعی‌اند ایران خواستار بسته شدن پرونده‌اش در آژانس در خصوص ادعای مرتبط با ذرات اورانیوم پیدا‌شده در سه سایت اعلام‌نشده به‌عنوان یکی از شروطش برای احیای برجام است.

محمد جمشیدی، معاون سیاسی دفتر رئیس‌جمهوری کشورمان، در صفحه توییترش نوشت که در همه گفت‌وگوهای تلفنی رئیسی با روسای جمهور فرانسه، روسیه و چین، موضع قاطع رئیس‌جمهور این بود فقط زمانی‌که ادعاهای پادمانی حل‌و‌فصل و بسته شوند، توافق نهایی قابل دست یافتن است. اظهارنظر رئیسی در حالی مطرح شد که تروئیکای اروپا با انتشار بیانیه‌ای مشترک از ایران خواستند که، مطالبه غیر‌واقعی و فرابرجامی‌اش را کنار گذاشته و همین حالا و تا زمانی که هنوز امکان وجود دارد؛ توافق را نهایی کند. به‌ادعای این سه بازیگر، این‌ها بحث‌های فنی درباره واکنش ایران به متنی است که هماهنگ‌کننده اروپایی برای تصمیم‌گیری نهایی روی میز گذاشته و مسئله اصلی میان ایران و آمریکا است. پیش از انتشار این بیانیه، کمیسیون اتحادیه اروپا هم اعلام کرده بود که تهران و واشنگتن باید آخرین گام را برای نجات توافق هسته‌ای 2015 بردارند.

ادعاهایی که ایران رد کرد
در شرایط کنونی، رسانه‌‌های غربی ادعاهای ضد‌و‌نقیضی را درباره نتایج رایزنی‌هایی که در جریان است، مخابره می‌کنند. اخیرا روزنامه وال‌استریت ژورنال مدعی شد که ایران از یکی از خواسته‌‌های خود یعنی خروج نام سپاه پاسداران از لیست تحریم‌ها عقب‌نشینی کرده است؛ ادعایی که به‌سرعت توسط مقام‌‌های کشورمان رد شد. محمد مرندی در همین راستا، در گفت‌وگویی با شبکه خبری المیادین، ضمن اشاره به پیشرفت‌‌های کلی و اختلاف‌نظر درباره برخی از مسائل که به باور او نیاز به رایزنی‌‌های بیشتر برای حل‌و‌فصل دارد، گفت: «موضوع سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شرطی در مذاکرات نبوده است، بلکه رسانه‌های غربی درباره آن بزرگ‌نمایی کرده‌اند.» هم‌زمان نشریه بلومبرگ نیز ادعای دیگری را مطرح کرد و نوشت که ایران خواست خود مبنی بر اینکه آمریکا درباره عدم خروج دوباره از برجام تضمین دهد را هم کنار گذاشت است؛ ادعایی که خیلی زود با واکنش تند مقام‌‌های کشورمان روبه‌رو شد. هم‌زمان محمد مرندی در مصاحبه‌ای که اخیرا انجام داد، ضمن آنکه شانس احیای برجام را 50 درصد قلمداد کرد، با استناد به اخبار به‌دست‌آمده از منابع اروپایی گفت که آمریکایی‌ها در ارتباط با برخی از مسائل مندرج در توافق تجدید‌نظر کرده و در تحمیل تصمیم‌‌های خود بر ایران در ارتباط با این توافق متحمل شکست شده‌اند. همزمان نورنیوز، رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت ملی نیز در گزارشی اعلام کرد: «برخلاف آنچه در برخی رسانه‌های غربی عنوان شده، هیچ‌یک از موضوعات باقی‌مانده قبلی که مانع انتفاع ایران از برجام شده، از دستورکار هیات ایرانی خارج نشده و ایده‌های ارائه‌شده از سوی کشورمان نیز با هدف پیگیری و به نتیجه رساندن انتظارات ایران مطرح شده است‌.»

چرایی اهمیت احیای برجام
در میانه رایزنی‌‌های وین، سی‌ان‌ان با انتشار گزارشی، احیای برجام را فارغ از اختلاف‌‌های حاکم در داخل آمریکا و هزینه‌‌های سیاسی که می‌تواند به دولت بایدن تحمیل کند، با‌اهمیت قلمداد کرد و در این‌باره نوشت که: «احیای این توافق از چند منظر با‌اهمیت است؛ نخست، ایالات متحده سال 2018 یک‌بار پایان برجام و سیاست فشار حداکثری علیه ایران را آزمایش کرده و ماحصل آن را آزموده است. ایران در آن بازه زمانی برای مقابله با تحریم‌ها به روسیه و چین نزدیک شد و حالا (به‌ادعای این رسانه و ادعای آژانس) به نقطه‌ای رسیده که می‌تواند مواد شکاف‌پذیر کافی برای غنی‌سازی جهت دستیابی به سلاح را داشته باشد. پس فارغ از مخالفت‌ها، حقیقت آن است که تاکتیک‌‌های پیشین آمریکا علیه ایران صرفا محاسبات تهران را تغییر داد و بر وجهه آمریکا به‌واسطه دور شدن از میز مذاکرات تاثیری مخرب گذاشت. به ادعای این رسانه، مذاکره با ایران صرفا تلاش برای جلوگیری از وقوع بحران منطقه‌ای نیست، بلکه یک بازی سیاسی-‌دیپلماتیک قلمداد می‌شود؛ دوم، صرف تکیه بر این منطق که توافق هسته‌ای 2015 دیگر قابلیت اجرایی ندارد، به این معنا نیست که تمام تلاش‌‌های دیپلماتیک باید به پایان برسد. پس حتی اگر ایران (به ادعای این رسانه) سدی در برابر احیای این توافق شود، ایالات متحده نباید آن بازیگری باشد که مستقیما در این بن‌بست دیپلماتیک نقش‌آفرینی کرده است. سوم، جایگزین برای روند مذاکره‌ای معیوب به مراتب بدتر است. تصور اینکه در غیاب توافق، همه به‌گونه‌ای رفتار خواهند کرد که از وقوع بحران جلوگیری شود؛ خواه با توسل به رویکرد بازدارندگی، ریسک‌گریزی و یا تبعیت از عقل سلیم خوب است. با این همه، این گزاره‌ها صرفا ذهنیتی نشدنی هستند. با از بین رفتن اعتماد میان ایران و غرب و در نبود مفاد توافق نظارتی، ایالات متحده باید در انتظار بدترین‌ها باشد. هرچند برجام ممکن است از دید برخی از مقام‌‌های آمریکایی توافقی ناقص باشد، اما به‌لحاظ ذاتی این قدرت را دارد که تنش‌زدایی کند. بدون برجام، میدان برای طیف وسیعی از اقدام‌‌های غیردیپلماتیک باز خواهد شد و تمرکز بر پلن «بی» که ترکیبی است از تحریم‌ها، فشارهای سیاسی و بازدارندگی نظامی، صرفا زمینه‌ساز محیطی پر‌تنش می‌شود. پس هر اندازه رایزنی‌ها برای واشنگتن ناامیدکننده هم باشد، این کشور باید بداند که بستن درهای مذاکره با ایران مزایای کمی دارد؛ بالاخص زمانی که گزینه‌‌های جایگزینی نیز در دست نیست.