آیا دولن سیزدهم دولت موفقی بوده است؟

امیرحسین خالقی، اقتصاددان_ یک‌سال از عمر دولت سیزدهم گذشته است؛ حرف از کارنامه و عملکرد آن است که آیا این دولت را تا امروز می‌توان موفق دانست؟ یک‌سال زمان زیادی نیست ولی شاید بتوان برخی قضاوت‌ها را داشت. برخی افراد معتقدند موفقیت یک دولت را باید با وعده‌های‌اش سنجید؛ اگر دولتی قول ساخت فلان تعداد مسکن در سال یا اشتغال‎زایی یا پایین آوردن قیمت ارز را می‌دهد و نتواند آنها را عملی کند، طبیعی است که موفق دانسته نمی‌شود. افراد دیگری، برای ارزیابی دولت دست به دامن شاخص‌هایی نظیر رشد اقتصادی، نرخ بیکاری و تورم می‌شوند. آخرین رقم رشد اقتصادی در دسترس مربوط به سال 1400 است که عدد 4.4 درصد (3.9 درصد بدون نفت) را نشان می‌دهد و تفاوت چندانی با نرخ رشد سال قبل ندارد. در این سال تشکیل سرمایه ثابت ناخالص صفر بوده است. تورم اما بیداد می‌کند و محاسبه اقتصادی را ناممکن کرده و به‌طور خاص، جهش قیمت مواد غذایی به دغدغه‌ای جدی برای بسیاری از خانوارهای ایرانی تبدیل شده است. در خصوص اشتغال در سال 1400 نیز در عمل بهبودی رخ نداده است؛ کاهش 0.4 درصدی نسبت به سال قبل که البته با افت نرخ مشارکت اقتصادی همراه بوده است. در مورد نقدینگی هنوز باید منتظر آمار ماند ولی گفته‌های مقامات حاکی از این است که در شش‌ماهه دوم ،1400 از شتاب رشد آن کاسته شده و نرخ رشد یک‌ساله آن تا فروردین 1401 حدود 35.6 درصد است. بودجه عمومی کشور در 1401 هم نسبت به سال گذشته، کمی کمتر از 10 درصد رشد داشته است.

با استناد به این اعداد و شاخص‌های مشابه البته می‌توان دست به قضاوت‌هایی زد ولی جنبه‌های مهم دیگری هم هستند که باید در ارزیابی آنها را در نظر چشم داشت. بزرگ‌ترین ضعف دولت، شاید این باشد که ایده مشخصی برای اداره کشور و پرداختن به اقتصاد ندارد. فقط بحث عملکرد واقعی نیست که یک‌سال برای بررسی آن زمان کوتاهی است؛ رویکرد نظری مشخصی برای ثروت‌آفرینی و بالندگی واقعی اقتصاد وجود ندارد. دولت انگار دوست دارد شبیه دولت مهرورزی عمل کند ولی از موهبت عواید هنگفت نفتی بی‌بهره است و در حال حاضر هم فقط تلاش کند با افزایش مالیات‌ها خرج خودش را درآورد.

فشار تحریم‌ها نیز کار را خیلی سخت‌تر از پیش کرده است؛ این وسط جنگ اوکراین هم قوز بالا قوز به حساب می‌آید و بر پیچیدگی‌های ماجرا افزوده است. مذاکرات با کشورهای غربی نیز که به جایی نرسیده و بعید است به جایی هم برسد؛ نشانه‌های امید یا ناامیدی بازار به سرانجام آن را در نوسان‌های قیمت ارز می‌بینیم. اما جالب‌ترین ویژگی دولت سیزدهم، اجرای طرح‌هایی در همین سال نخست بود که خیلی از روسای جمهور در دوره دوم ریاست خود هم به‌سادگی زیر بار اجرای آنها نمی‌روند.