نشریه آمریکایی پولیتیکو خبر داد
بایدن آماده است برای توافق امتیازات بیشتری به ایران بدهد

خبرگزاری ایرنا روز جمعه به‌نقل از یک دیپلمات ارشد ایرانی نوشت که متن پیشنهادی اتحادیه اروپا برای احیای توافق هسته‌ای در صورتی می‌تواند قابل‌قبول باشد که غرب درباره خواسته‌های کلیدی تهران تضمین دهد. یک دیپلمات ایرانی به رویترز گفته، تهران در حال بررسی پیش‌نویس است و پذیرش آن را منوط کرده به توافق در باب مسائل پادمانی، برداشته شدن همه تحریم‌ها و تضمین‌هایی که تهران بر آنها تاکید دارد. هم‌زمان نشریه پولیتیکو، با استناد به گزیده‌ای از متن بازبینی‌شده در این‌باره مدعی است که در متن پیشنهادی اروپا ذکر شده که ایالات متحده بخشی از تحریم‌ها علیه سپاه پاسداران را کاهش دهد و بدین‌طریق راه را برای تهران و بازرسی‌های آژانس از سایت‌های (‌ادعایی) مشکوک هموار کند. این نشریه مدعی شده که جزئیات پیش‌نویس، روز دوشنبه پس از 16 ماه رایزنی در وین نهایی شد و از آنجایی که اروپا هماهنگ با واشنگتن فعالیت می‌کند، این متن نشان می‌دهد که دولت بایدن آماده است امتیازهایی بیشتر از آنچه انتظار می‌رود را برای حصول توافق ارائه کند. براساس متن پیشنهادی، اروپایی‌ها و سایر کشورها غیر از آمریکا می‌توانند بدون ترس از اعمال تحریم‌های واشنگتن، با نهادهای ایرانی که در تعامل با سپاه هستند، تجارت کنند؛ مشروط بر آنکه شریک تجاری اصلی‌شان در لیست تحریم‌های آمریکا نباشد. این عبارات به اروپایی‌ها مجوز می‌دهد با ایران تجارت گسترده‌ای داشته باشند. به‌گفته یک دیپلمات به پولیتیکو، متن پیش‌نویس همچنین نشان می‌دهد که نهادهای تابعه سپاه نیز می‌توانند از طریق شرکت‌های جانشین و پوسته‌ای که درجه‌ای از جدایی را تعریف کرده و محدودیت‌های ایالات متحده را برای شرکت‌ها و افراد غیر‌آمریکایی بی‌معنا می‌سازند، تحریم‌های آمریکا را خنثی کنند. سخنگوی اتحادیه اروپا فعلا از اظهار‌نظر در این‌باره خودداری کرده است. رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران در این خصوص اعلام کرد که توافقی درباره مذاکرات هسته‌ای به‌دست نیامده چون تا مادامی‌که درباره همه مسائل توافق نشود، توافقی وجود نخواهد داشت.

چرایی تقلای اروپا برای احیای برجام
ناظران مدعی‌اند رویکرد ملایم اروپا می‌تواند هزینه‌های بسیاری را به دولت بایدن متحمل کند، چراکه امروز بسیاری از اعضای کنگره از دادن هرگونه امتیاز به ایران به‌واسطه فعالیت‌های منطقه‌ای‌‌اش و همچنین نزدیکی تهران به مسکو مخالفند. با این همه، از منظر اروپا، ایران بازار و منبع جذاب انرژی است؛ از همین‌رو، اتحادیه اروپا در ارتباط با ایران از رویکرد منعطف‌تری پیروی می‌کند. پیش از این، نشریه وال‌استریت ژورنال به‌نقل از لارنس نورمن مدعی شده بود که اتحادیه اروپا در تلاش برای در‌هم‌شکستن بن‌بست فعلی، امتیازهای جدیدی را به تهران پیشنهاد کرده که هدف از آنها، پایان دادن سریع به تحقیقات سازمان ملل درباره فعالیت‌های هسته‌ای پیشین ایران است. یکی از گره‌های کلیدی کنونی، پرسش (‌ادعایی) آژانس درباره ذرات اورانیوم کشف‌شده در سال 2019 در سه سایت (‌ادعایی) اعلام‌نشده است؛ اسرائیل و مقام‌های غربی مدعی‌اند که این ذرات شواهدی هستند که نشان می‌دهند ایران برنامه مخفیانه تسلیحاتی اتمی دارد؛ ادعایی که تهران مدت‌ها است آن را رد کرده و می‌گوید به‌دنبال سلاح هسته‌ای نیست.
وال‌استریت ژورنال در ادامه مدعی شده که پیش‌نویسی که امروز در اختیارش قرار دارد، نشان می‌دهد که اروپا برای پایان دادن به نگرانی‌های آژانس و اجرایی شدن خواست ایران، از مقام‌های تهران خواسته‌اند به سوال‌های آژانس با هدف شفاف‌سازی پاسخ دهد تا بدین‌گونه پرونده بسته شده و توافق حاصل شود. این نشریه همچنین مدعی شد در متن پیش‌نویس آماده‌شده در صورتی که ایران در این زمینه همکاری کند، آمریکا و سایر طرف‌های برجام از کشورهای عضو آژانس می‌خواهند تحقیقات در این‌باره را متوقف کنند. اگر همه طرفین برجام با متن پیشنهادی موافقت کنند، طبیعتا آژانس در شرایط دشواری قرار خواهد گرفت، چراکه در آن صورت، اجرایی شدن توافق تا حد زیادی به ارزیابی این نهاد بین‌المللی از برنامه هسته‌ای ایران و همکاری‌اش با تهران بستگی خواهد داشت. فعلا سخنگوی آژانس در این‌باره اظهارنظر نکرده است.

در همین حال، چند منبع نزدیک به مذاکرات به وال‌استریت ژورنال گفته‌اند که اتحادیه اروپا پیش از اینکه پیشنهاد خود برای گنجاندن مساله مصالحه در مورد تحقیقات پادمانی را در متن توافق قرار دهد، این مسئله را با آمریکا و همچنین سه طرف اروپایی مطرح و موافقت آنها را جلب کرده است. اختلاف سر مسائل پادمانی، به یکی از اصلی‌ترین گره‌های مذاکرت تبدیل شده است. این مساله که در زمان امضای توافق برجام، پرونده‌اش بسته شده بود، به‌واسطه ادعاهای رژیم اسرائیل بار دیگر از سوی آژانس به جریان افتاده است؛ موضوعی که ایران بارها تاکید کرده آن را نمی‌پذیرد. با این همه، ادعاهای اخیر پولیتیکو که یک روز بعد از گزارش وال‌استریت ژورنال منتشر شد، نشان می‌دهد که غرب حاضر است در این‌باره نیز از مواضع خود عقب‌نشینی کند.

آزمون دشوار آژانس؟
پولیتیکو مدعی است که اتحادیه اروپا به‌واسطه استانداردهای خود، امتیازهای سستی را در اختیار ایران قرار داده است. درست است که براساس متن پیشنهادی، فشارها بر سپاه برداشته خواهد شد و درهای روی ایران باز می‌شود، با این، همه برخورداری از همه این امتیازها مشروط به پایان یافتن بن‌بست حاکم میان ایران و ناظر هسته‌ای در‌باره سه سایت اتمی (‌ادعایی) از جانب آژانس است. امروز آژانس از تهران توضیح می‌خواهد اما تهران می‌گوید در این‌باره پاسخ‌های لازم داده شده است. در این میان پولیتیکو مدعی است که اروپا در‌صدد یافتن راه میان‌بری در این‌باره است و در همین راستا تلاش دارد با پیوند زدن میان قطعنامه مرتبط با تحقیقات آژانس و از‌سرگیری توافق، امتیاز دیگری را در اختیار ایران قرار دهد. به‌ادعای این نشریه، متن نهایی بیان کرده است که ایالات متحده و اروپایی‌ها خواست ایران برای رسیدگی به مسائل باقی‌مانده را تا روز اجرای دوباره این توافق یعنی تاریخی که برجام اجرایی می‌شود، لحاظ خواهند کرد. این در حالی است که تاکید تهران بر بسته شدن پرونده‌ها به‌واسطه آن است؛ ایران صراحتا اعلام کرده که درباره مسائل پادمانی‌اش با آژانس همکاری داشته و به‌روشنی به سوال‌های این نهاد ناظر پاسخ داده است. با این همه، پولیتیکو با استناد به این بند از پیش‌نویس ادعایی مدعی است، خطر این رویکرد آن است که به ایران این فرصت را می‌دهد که توافق را بسان گروگان نگاه دارد تا آژانس با کنار گذاشتن تحقیقات موافقت کند. این آزمونی دشوار برای آژانس است که باید نشان دهد قادر است در برابر اعضای خود که خواهان توافق هستند، مقاومت کند یا نه. در همین راستا، یکی از دیپلمات‌ها درباره امتیازهای ارائه‌شده توسط اروپایی‌ها هشدار داد و گفت این مسئله می‌تواند اعتبار آژانس به‌عنوان نهادی مستقل را به چالش کشیده و آن را ساختاری سیاست‌زده نشان دهد. به‌ادعای او، این روایت نشان از عقب‌نشینی آشکار غرب دارد؛ عقب‌نشینی‌ای همراه با مداخله در امور پادمانی که نه سیاسی‌اند و نه ابزار و اهرمی برای چانه‌زنی.