ایران نیمه‌شب گذشته پاسخ خود را برای احیای برجام
به اتحادیه اروپا ارسال کرد

منابع خبری اعلام کردند پاسخ ایران مثبت و مشروط است
پاسخ مثبت آمریکا نیز پیش‌تر اعلام شده بود

ساناز نفیسی، خبرنگار گروه جهان_ غروب دیروز جلسه‌ای فوق‌العاده در شورای عالی امنیت ملی برگزار شد که ریاست آن برعهده‌ی رئیس‌جمهور بود. در این جلسه که به نظر می‌رسید آخرین نظرها برای پاسخ ایران در حال جمع‌آوری است، گزارش مبسوطی از سوی علی باقری‌کنی مذاکره‌کننده ارشد ایران در خصوص گفت‌وگوهای مرتبط با احیای برجام به اعضای شورا ارائه شد. ایران نیمه‌شب گذشته پاسخ خود به متن پیشنهادی اتحادیه اروپا را برای احیای برجام به طرف‌های غربی ارسال کرد.

از دیگر سو میخائیل اولیانوف گفته که ممکن است توافق نهایی درباره احیای برجام تا هفته آینده حاصل شود. به‌گفته او، این مهم در شرایطی محقق خواهد شد که همه طرفین گفت‌وگوهای وین با متن پیشنهادی اتحادیه اروپا که هشتم اوت ارائه شده، موافقت کنند. نماینده روسیه تاکید کرد که ایالات متحده با این متن موافقت کرده اما ایران هنوز پاسخی نداده است؛ هم‌زمان حسین امیرعبداللهیان گفته که ایران سیاست خارجی‌اش را به هیچ بلوکی، نه غرب و نه شرق، گره نخواهد زد بلکه در این‌باره منافع ملی کشورمان را لحاظ می‌کند. وزیر خارجه کشورمان در ادامه ضمن تاکید بر اینکه تعامل در چاچوب سیاست خاجی باید متوازن باشد، تاکید کرد که برجام نتیجه تلاش دستگاه دیپلماسی ایران بوده که فارغ از ایرادها، باید در‌باره آن راستی‌آزمایی انجام شود. او در ادامه افزود: «چنان‌چه خطوط قرمز ما تعیین شود، ما برای رسیدن به توافق مشکلی نداریم. پس طرف آمریکایی باید انعطاف نشان دهد. به دلیل مشکلات داخلی‌ای که دارد، نوبت آنها است. روزهای آینده، روزهای مهمی است.» وزیر خارجه کشورمان در نهایت تصریح کرد که آمریکا به‌صورت شفاهی با دو خواسته ایران موافقت کرده اگر واکنش واشنگتن انعطاف باشد، در نقطه توافق هستیم؛ در غیر این صورت باید بیشتر گفت‌وگو شود.» پیش از این پایگاه خبری نورنیوز نزدیک به شورای عالی امنیت ملی نیز با انتشار یادداشتی با اشاره به منطقی بودن نگرانی ایران در خصوص آینده همکاری با آژانس نوشت: «طرح گزاره‌هایی چون ضرورت تلاش ایران برای رفع نگرانی‌های آژانس توسط مقام‌های آمریکایی، در واقع یک فرار رو به جلو برای عدم پاسخ‌گویی به نگرانی‌های منطقی ایران است.» نورنیوز در ادامه آورده که با توجه به سوابق گذشته، ایران نمی‌تواند بدون کسب اطمینان از عدم تکرار استفاده سیاسی قدرت‌های غربی از آژانس وارد هرگونه توافق احتمالی شود.

اخیرا وال‌استریت ژورنال در گزارشی به‌قلم لارنس نورمن، مدعی شده بود که آخرین متن اتحادیه اروپا تضمین می‌کند اگر ایران در فاصله امضا تا اجرای توافق به سوالات نهاد ناظر پاسخ دهد، ایالات متحده و سایر طرف‌های توافق از آژانس می‌خواهند تحقیقات خود را به پایان برساند. هم‌زمان پولیتیکو نیز با انتشار گزارشی جداگانه مدعی شد که در متن پیشنهادی، آمده که آمریکا با کاهش تحریم‌های اعمالی علیه سپاه پاسداران موافقت کرده و راه را برای تهران هموار کرده تا از بررسی‌های بیشتر سایت‌های ادعایی مشکوک اتمی خودداری شود. همچنین ادعا می‌شود که ایران خواست خود مبنی بر گرفتن تضمین جهت عدم خروج آمریکا از برجام را در ازای دریافت تضمین‌های اقتصادی جایگزین، کنار گذاشته است. از آنجایی که برجام یک تفاهم سیاسی است، طبیعتا نیازی به تصویب در سنای آمریکا ندارد. با این همه، ایران دارای یک تضمین ضمنی است؛ بدین‌معنا که اگر ایالات متحده دوباره از توافق خارج شود، ایران می‌تواند از توانایی‌اش در افزایش غنی‌سازی اورانیوم به‌سان اهرم فشاری علیه ناقضان استفاده کند.

ناظران امروز با استناد به مواضع مقام‌های تهران می‌گویند فارغ از امتیازهای رسانه‌ای‌شده، ایران هنوز این متن را نپذیرفته و آن‌گونه که از گزارش نورنیوز می‌توان برداشت کرد، احتمالا اختلاف میان طرفین برجام در‌باره مسائل پادمانی سر جای خود باقی است. تهران انتظار دارد غرب تضمین دهد که پرونده مرتبط با سه سایت ادعایی در آژانس بین‌المللی و شورای حکام بسته می‌شود. فیتز پاتریک، دیپلمات برجسته آمریکایی در این‌باره نوشت که توافق هسته‌ای ایران، پس از ماه‌ها بن‌بست و هم‌آغوشی با مرگ، فرصت حیات دوباره پیدا کرده است، متن اتحادیه اروپا مستلزم مصالحه برای هر دو آنتاگونیست یعنی ایران و آمریکا است. با این همه، فعلا نقطه کور رایزنی‌ها مربوط به درخواست ایران از آژانس است که تحقیقاتش در‌باره ذرات اورانیومی ادعایی در سه سایت را پایان دهد. متن اتحادیه اروپا پایان تحقیقات را به پاسخ‌های ایران مشروط کرده؛ آن هم در فاصله زمانی امضا تا اجرای توافق. این بند، نمایی است از انعطاف چشم‌گیر غرب برای عبور از مانع نهایی. در میانه گمانه‌زنی‌ها، رویترز به‌نقل از تحلیل‌گران نوشته، خواه واشنگتن یا تهران با پیشنهاد نهایی اتحادیه اروپا برای احیای برجام موافقت کنند یا نه، هیچ‌کدام از دو کشور این توافق را مرده اعلام نخواهند کرد چرا‌که زنده نگه‌داشتن این توافق تامین‌کننده منافعشان است.

با این همه، این خبرگزاری به دلایل متفاوت این دو کشور اشاره کرد و نوشت: «از منظر دولت بایدن راه روشن یا آسانی برای مهار (‌ادعایی) برنامه هسته‌ای ایران وجود ندارد؛ جز توافقی که به‌واسطه آن، ایران برنامه اتمی خود را در ازای رهایی از تحریم‌های اقتصادی آمریکا، سازمان ملل و اتحادیه اروپا، انجامش را محدود کرده بود. با این همه، به‌نوشته رویترز تکیه بر اهرم فشار اقتصادی جهت واداشتن ایران برای محدود کردن برنامه هسته‌ای‌اش، در شرایطی که کشورهایی چون چین و هند به خرید نفت ایران ادامه می‌دهند، دشوار است. در چنین شرایطی افزایش بهای نفت که ماحصل حمله روسیه به اوکراین است، موجب شده راه‌های حیات اقتصادی و سیاسی برای ایران تعریف شود. این مهم موجب شده مقام‌های ایرانی متقاعد شوند که می‌توانند تا تحقق مطالباتشان صبر کنند. رویترز در ادامه به‌نقل از یک دیپلمات اروپایی که نخواسته نامش فاش شود، نوشته که هر دو طرف از تحمل وضعیت موجود خوشحال هستند. به همین دلیل یک دیپلمات ایرانی گفته بود که ما در این مسیر عجله‌ای نداریم. به‌گفته او که نخواست نامش فاش شود، ایران نفت خود را می‌فروشد، با کشورهایی چون چین و روسیه تجارت معقولی دارد؛ دو کشوری که خصم واشنگتن هستند؛ هم‌زمان برنامه هسته‌ای نیز پیشرفت‌های جدی داشته است، پس چرا باید عقب‌نشینی کنیم؟

اتحادیه اروپا گفته بود مهلت پاسخ تهران و واشنگتن به متن نهایی، 15 آگوست است؛ هرچند این موضوع تایید نشده است. حال به‌ادعای رویترز اگر ایران قصد پیروی یا پذیرش متن اتحادیه اروپا را داشته باشد، فعلا در این‌باره سیگنال روشنی ارسال نکرده است. یکی از مقام‌های ایرانی که نخواسته نامش فاش شود در این‌باره گفته، جنگ اوکراین، بهای بالای نفت و افزایش تنش میان واشنگتن و چین، تعادل سیاسی حاکم بر جهان را تغییر داده است، بنابراین زمان برای ایران بااهمیت نیست. پس از ماه‌ها گفت‌و‌گو و پایان یافتن دور اخیر رایزنی‌های وین، مقام‌های آمریکایی رویکردشان را تغییر داده و گفته‌اند تا زمانی که این توافق در راستای منافع ملی ایالات متحده باشد، این فرمول‌بندی را دنبال می‌کنند؛ آن هم بدون ضرب‌الاجل. حال اگر دولت بایدن این توافق را قبل از انتخابات میان‌دوره‌ای هشتم نوامبر احیا کند، مطمئنا هدف حملات سخت جمهوری‌خواهان قرار خواهد گرفت.

به‌باور دنیس راس، کهنه‌کار آمریکایی که امروز در موسسه واشنگتن فعال است، اگر ایرانی‌ها فردا توافق را بپذیرند، آمریکا به‌رغم هزینه‌ها با آن موافقت خواهد کرد، چرا‌که بایدن از توسل به گزینه‌های دیگر، بالاخص گزینه نظامی که پیامدهای منفی بسیاری را به دنبال دارد، در هراس است. فقدان گزینه‌های سیاسی بهتر برای واشنگتن و دیدگاه‌های تهران مبنی بر اینکه زمان به‌نفع این کشور است، توافق را در حالت معلق قرار داده است. هنری روم، تحلیل‌گر ارشد اوراسیا در این‌باره گفته، هم ایالات متحده و هم ایران، دلایل قانع‌کننده‌ای برای زنده نگه داشتن چشم‌انداز یک توافق دارند؛ حتی اگر هیچ‌کدام تمایلی به اعطای امتیاز به یکدیگر نداشته باشند. به ادعای این تحلیل‌گر، مشخص نیست که رهبران ایران تصمیم گرفته‌اند توافق را احیا کنند یا نه؛ شواهد نشان می‌دهد هنوز در این‌باره تصمیم قطعی نگرفته‌اند اما در هر صورت ادامه این دوره برزخ‌گونه احتمالا منافع ایران را تامین خواهد کرد. به‌گفته او، این واقعیت که غرب مدت‌ها تهدید کرده بود که زمان برای توافق محدود است، اعتبار توافق را به‌واسطه اصرار بر نهایی بودن و غیر‌قابل مذاکره بودنش تضعیف کرده است.