محسن هاشمی، رئیس شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندکی ایران_ روز ۲۳ مرداد ۱۳۶۹، روز بزرگی در تاریخ ایران است، روز تثبیت پیروزی ایران در دفاع مقدس و جنگ تحمیلی، آن هم با امضای صدام حسین رئیس‌جمهور بعثی عراق، صدام در این روز نامه‏ای را امضا و برای ایران ارسال کرد که حاوی عبارت عجیبی بود. او در نامه کوتاه خود آورده بود: «جناب آقای هاشمی‌رفسنجانی محترم، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران. با این تصمیم ما، دیگر همه چیز روشن شده و بدین ترتیب همه آنچه را که می‏خواستید و بر آن تکیه می‏کردید، تحقق می‏یابد و دیگر اقدامی جز مبادله اسناد باقی نمانده است.»

برای بسیاری از کارشناسان و مسئولان کشور این نامه و عملی شدن اقدامات وعده داده شده در آن باورنکردنی نبود، صدامی که ده سال قبل از آن به ایران حمله کرده بود، امروز نامه‏ای را امضا می‏کند که تمام اهداف و خواسته‏های جمهوری اسلامی ایران، از جمله پذیرش توافق ۱۹۷۵ الجزایر، عقب‌نشینی تا مرزهای بین‌المللی، آزادی بدون قید و شرط همه اسرای ایرانی و اجرای همه بندهای قطعنامه ۵۹۸، همه مطالباتی بودند که ایران در مذاکرات صلح سازمان ملل دنبال می‏کرد اما خارج از این مذاکرات و با مکاتبه میان صدام و آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی، رئیس‌جمهور وقت ایران به‌دست آمد.

این نامه پنجمین و آخرین نامه‏ای بود که صدام حسین به رئیس‌جمهور ایران ارسال کرد و ظرف حدود سه ماه با موضوع پیچیده و مهمی که هزینه جنگی هشت‌ساله را به ایران تحمیل کرده بود در مذاکرات مکتوب دو رئیس‌جمهور به نتیجه رسید. با نتیجه رسیدن این مکاتبات عملا از کشور از شرایط ناپایدار و نگران‌کننده آتش‌بس به صلحی پایدار و ایمن رسید، صلحی که اکنون به ۳۰سالگی خود رسیده است و امیدواریم برای نسل‏های بعد نیز پایدار بماند. اما ماجرا چگونه آغاز شد؟ در روز ۵ اردیبهشت سال ۱۳۶۹، فرستاده ویژه صدام به همراه فرستاده ویژه یاسر عرفات به‏عنوان میانجی وارد تهران شدند تا نخستین نامه صدام و درخواست عرفات برای میانجیگری میان ایران و عراق را تسلیم مقامات عالیه جمهوری اسلامی کنند، نامه نخست صدام، مشترکا خطاب به آیت‌الله خامنه‏ای و آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی نوشته شده بود اما از نامه دوم، مکاتبات میان رئیس‌جمهوری ایران و عراق صورت گرفت، هر چند که رهبرانقلاب به‏صورت دقیق و گام به گام در جریان مکاتبات و مذاکرات قرار می‏گرفتند و کلیه نامه‏های ارسالی به تایید ایشان می‏رسید. 

نکته جالب توجه در این فرایند، دقت نظر و تیزهوشی آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی بود که با شناخت کامل از روحیات و روان‌شناسی صدام حسين، در پیش‌نویس نامه‏هایی که توسط وزارت خارجه تهیه می‌شد، تغییرات اساسی می‌داد که موجب غافلگیری طرف مقابل و واکنش‏های منفعلانه آنان گردید، صدام در دومین نامه خود تصریح می‏کند که به اتفاق سایر مسئولان ارشد عراقی، پاسخ رئیس‌جمهور ایران را بارها مطالعه کرده است و در آخرین نامه نیز اظهار می‏دارد که تمامی درخواست‏های ایشان را پذیرفته است.  حدود سه ماه پس از آغاز مکاتبات میان روسای‌جمهور عراق و ایران، عراق به کویت حمله می‏کند و در حالیکه برخی جریانات تندروی داخلی، به ویژه در مجلس سوم، طرح ائتلاف با صدام برای جنگ با آمریکا را مطرح کردند اما جمهوری اسلامی، با تدبیری تاریخی، ضمن محکوم کردن تجاوز صدام به کویت، بی‌طرفی ایران را در جنگ اعلام و از حادثه پیش‌آمده در جهت تامین منافع ملی ایران، استفاده کردند که نتیجه آن، پذیرش خواسته‏های ایران توسط عراق و اعلام عراق به عنوان متجاوز از سوی سازمان ملل بود.