نگاهی به کارنامه دولت و توان مدیریت اقتصادی آن

سیدمصطفی هاشمی‌طبا، فعال سیاسی_ دولت آقای رئیسی یک سال از عمر خود را پشت سر گذاشت؛ مدت‌زمانی که نه آنقدر کم است که بگوییم نمی‏توانیم از عملکرد و مهارت و توانش، ارزیابی داشته باشیم و نه آنقدر زیاد که بگوییم کار دولت از این پس هم بر همین روال خواهد بود. در نتیجه در چند بخش می‏توان دولت و کارنامه‌‌اش را مورد ارزیابی قرار داد. با توجه به این‌که احتمالا در برخی از موارد روال کار از اینجا به بعد تغییر خواهد کرد و فارغ از موارد قابل دفاع یا نیازمند بازنگری، بدون شک ادامه کار منطبق قطعی و حتمی با وضعیت فعلی نخواهد بود.

1. مهم‏ترین اقدام دولت در یک سال گذشته، مساله حذف ارز ترجیحی و آزادسازی قیمت‏ها، تحت عنوان جراحی اقتصادی است. از این حیث لازم است ابتدا درباره مساله جراحی اقتصادی این توضیح داده شود که آنچه رخ داد و حالا نیز در حال انجام است، از اساس جراحی اقتصادی نیست. جراحی اقتصادی تعریف و روند مشخصی در حوزه اقتصاد دارد. اما آنچه دولت سیزدهم تصمیم به اجرا گرفت و در حال انجام است، کوچک‏ترین تطبیقی با جراحی اقتصادی در دیدگاه‏های اقتصادی ندارد. آنچه در ابتدای سال جاری رخ داد، در عمل حذف ارز 4 هزار و 200 تومانی بود- که البته منجر به رانت و فساد شده بود- و در عمل افزایش قیمت‏ها و رشد تورم را منجر شود، بر همین اساس این روند و رخداد را نمی‏توان جراحی اقتصادی نام نهاد.

2. موضوعی که اصولگرایان و برخی اعضای دولت در عرصه اجتماعی با آن درگیر هستند، مساله حجاب و گشت ارشاد است. واقعیت این است که در این حوزه نیز باید بررسی‏های زیاد و ریشه‌یابی‏های دقیقی صورت بگیرد، چرا که هم وضع بی‌عفتی در جامعه بسیار نگران‌کننده و رو به افزایش است و هم سیاست‏های چهار دهه اخیر نتوانسته هیچ تاثیری در بهبود این وضع بگذارد. دولت آقای رئیسی باید بتواند با هماهنگی با دستگاه‏های دیگر ضمن ریشه‌یابی از پس‌رفت در این زمینه سازوکارهای فرهنگی را در این راستا تدوین و اجرایی کند.

3. در حوزه سیاست خارجی، دولت در ابتدای امر یک فرصت بزرگ را از دست داد و فرجه‏ای که باید به سرعت بعد از اتمام کار دولت قبل و آغاز دولت فعلی در زمینه مذاکرات مورد توجه قرار می‏گرفت، از دست رفت. شروع با تاخیر مذاکرات و روند دنباله‌دار آن نشان می‏دهد که شاید در این باور که برای حل بسیاری از مشکلات ابتدا باید مشکلات سیاست خارجی را حل کنیم، در دولت کمرنگ بود. در حال حاضر نیز شاهد هستیم دولت از جانب برخی جریان‏ها تحت فشار است که مذاکرات را متوقف کند. تصور می‏کنم دولت آقای رئیسی باید به این درک رسیده باشد که فرصت مذاکرات همیشگی نیست و ایران نیز در وضعیتی نیست که بازی ادامه مذاکره برای توافق را در زمین اجرا کند. از این نظر مساله احیای برجام، موضوع بسیار مهمی در کارنامه ایشان در سال دوم تلقی می‏شود که باید در سال نخست تعیین تکلیف می‏شد.

4. سفرهای استانی رئیس‌جمهور نقطه قابل توجه دیگر عملکرد و کارنامه دولت آقای رئیسی است. اصل بازدیدهای مختلف از مناطق مختلف قابل توجه است، اما در این بازدیدها، اصل باید برنامه‌هایی باشد که اجرایی شود، به این معنی که بدون چشم‌انداز و ساختار مترتب، سفرهایی تحت عنوان سفرهای استانی انجام می‏شد. وقتی به طور مکرر تاکید می‏شد که همه مشکلات کشور از عملکرد دولت قبل است، مشخص است، نگاه واقع‌بینانه‏ای به وضعیت و توان و ظرفیت‏های کشور وجود ندارد. وقتی با این نگاه وارد عرصه مدیریتی شویم زمان و هزینه‏ای را باید برای رسیدن به نقطه واقع‌بینی صرف کنیم. امیدوارم دولت آقای رئیسی یک سال نخست را به این نقطه رسیده باشد که کشورداری علمی چندوضعی و توانی چندبعدی است و نمی‏توان کشور را به سادگی اداره کرد.