ایران و آمریکا باید یک تصمیم سخت بگیرند

ساناز نفیسی، خبرنگار گروه جهان_ وزارت خارجه آمریکا با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که پاسخش به متن پیشنهادی اتحادیه اروپا برای نجات توافق هسته‌ای و پیش‌روی بالقوه در این‌باره را در اختیار این نهاد منطقه‌ای قرار داده است. ند پرایس، سخنگوی این وزارت‌خانه جزئیاتی در این‌باره ارائه نکرد؛ او پیش‌تر گفته بود که ایالات متحده با سرعت زیاد، به شکلی روشمند و تا جایی که امکان دارد، روی پاسخ خود متمرکز شده و هم‌زمان واکنش ایران را هم رصد خواهد کرد. هم‌زمان حسین امیرعبداللهیان وزیر خارجه ایران نیز گفته برای پاسخ شتاب و عجله‌ای نداریم. ‌ای‌بی‌سی نیوز می‌گوید احتمال زیادی وجود دارد پاسخ ایالات متحده به طور کامل مورد پذیرش ایران قرار نگیرد و رایزنی‌ها ادامه یابد. هم‌زمان یک منبع نزدیک به دولت بایدن مدعی است که پاسخ آمریکا به متن پیشنهادی کمتر از انتظارات ایران است. از همین‌رو، باید منتظر ماند و دید آیا ایران به همین میزان بسنده خواهد کرد یا تصمیم خواهد گرفت امتیازهای بیشتری بگیرد. لارنس نورمن هم در وال‌استریت ژورنال، به‌نقل از منابع نزدیک به رایزنی‌ها مدعی شد که در پاسخ واشنگتن، تا حد زیادی خواسته‌های ایران رد شده است و تهران اکنون باید تصمیم بگیرد که توافق بدون تغییر را می‌پذیرد یا نه. برخی ناظران گفته‌اند که مخالفت‌های تهران می‌تواند موجب طولانی‌تر شدن فرآیند مذاکرات شود؛ آن هم در شرایطی که تمایل برای گفت‌وگو در پایتخت‌های غربی کاهش یافته و دولت بایدن می‌تواند تصمیم بگیرد که دیپلماسی را تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای متوقف کند.

زمان اتخاذ تصمیم‌های سخت!
پولیتیکو به‌نقل از مقام‌های آگاه روایت کرده که پاسخ آمریکا ظاهرا بر دو مولفه تضمین‌های اقتصادی درخواستی ایران و برداشتن تحریم‌ها متمرکز است؛ این نشریه نوشته، مقام‌های آمریکایی در پاسخ به سوال‌ها درباره محتوای پاسخشان سکوت کرده‌اند اما جوزف بورل گفته پاسخ واشنگتن منطقی است. ایرنا هم به‌نقل از منبع نزدیک به هیات مذاکره‌کننده نوشته که پاسخ آمریکا «نه یک بله و نه یک خیر» است؛ پاسخ آمریکا شامل کامنت‌هایی است با جزئیات. در روزهای اخیر مقام‌های اروپایی ضمن ابزار امیدواری درباره احیای توافق هسته‌ای بر این باورند که برای نیل به یک توافق خوب، باید در تهران و واشنگتن، تصمیم‌هایی سخت اتخاذ شود. با این همه، جوزف بورل هم‌زمان با رسانه‌ای شدن ارسال پاسخ آمریکا، گفت: «زمان بسیار بااهمیت است. ما برای نیل به توافق تنها چند روز فرصت داریم، چرا‌که پس از پایان تابستان، وارد عصر تازه‌ای از پویایی سیاسی خواهیم شد.» امروز بعضی از رسانه‌های غربی می‌گویند بعد از 17 ماه رایزنی، طرفین برجام توانسته‌اند از موانع سخت ادعایی چون تاکید ایران بر خروج نام سپاه پاسداران از لیست گروه‌های تروریستی (‌مقوله‌ای که محمد مرندی بارها گفته پیش‌شرط ایران برای احیای توافق نبوده و نیست) و همچنین تحقیقات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در‌باره ذرات اورانیوم ادعایی کشف‌شده در سه سایت ایران عبور کنند.

جان کربی روز چهارشنبه مدعی شد که ایران برخی از خواسته‌های کلیدی‌اش را کنار گذاشته و مسیر را برای پیشرفت‌های بیشتر هموار کرده است. به‌ادعای او، امروز در قیاس با دو هفته قبل به توافق نزدیک‌تر هستیم چرا‌که ایران تصمیم گرفته امتیاز دهد. با این همه، کربی تاکید کرد شکاف‌ها باقی است و ما هنوز در جایی که باید قرار نداریم. هم‌زمان محمد مرندی، مشاور تیم مذاکره‌کننده کشورمان در پاسخ به این ادعا و سایر ادعاها همچون رد شدن تمامی خواسته‌های تهران توسط واشنگتن و اینکه آمریکا پاسخی قاطع به ایران داده است، گفت که ایران در روزها و ماه‌های گذشته به چیزهای بسیاری دست یافته است؛ او همچنین با انتشار توئیتی نوشت: «ایران تازه بررسی پاسخ را آغاز کرده است و بعدا هماهنگ‌کننده را در جریان جزئیات قرار خواهد داد.»

شکاف‌های باقیمانده
مقام‌های ایالات متحده مدعی‌اند مسائلی وجود دارند که باید پیش از پیوستن به توافق، حل‌و‌فصل شوند. در همین راستا، ند پرایس در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان مدعی شد: «اگر ایران برای ورود دوباره به برجام آماده است، باید خواسته‌های فرابرجامی‌اش را کنار بگذارد.» پرایس در ادامه به این خبرگزاری گفت: «امروز به توافق نزدیک‌تر هستیم، اما هنوز به نقطه پایانی نرسیده‌ایم.» ناظران می‌گویند یکی از شکاف‌ها مرتبط است به خواست ایران برای دریافت تضمین‌های بیشتر، تا دولت آمریکا نتواند از توافق احتمالی خارج شود یا در صورت خروج، متحمل هزینه‌های زیادی شود. دولت بایدن هم بارها تاکید کرده که به تعهداتش پای‌بند است اما نمی‌تواند در‌باره رویکرد جانشینان احتمالی‌اش تضمین دهد. از زمان آغاز رایزنی‌ها در آوریل 2021، چشم‌انداز بازگشت چهره‌ای چون دونالد ترامپ یا جمهوری‌خواهی هم‌فکر او، گفت‌وگوها را تحت‌الشعاع قرار داده است. در همین راستا، یکی از مقام‌های غربی به پولیتیکو گفت که یکی از ضمانت‌هایی که در متن پیش‌نویس گنجانده شده، آن است که شرکت‌های خارجی به مدت دو سال‌و‌نیم بدون هراس از تحریم‌ها بتوانند به فعالیت‌های خود در ایران ادامه دهند، حتی اگر توافق احیا‌شده از میان برود. به‌گفته او، ایران هم‌زمان ضمانت‌های ذاتی دریافت خواهد کرد که به این کشور فرصت می‌دهد ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم خود را سریعا افزایش دهد تا واشنگتن از خروج دوباره از توافق منصرف شود. با این همه، به‌ادعای این مقام غربی، این فرصت زمانی برای ایران مهیا می‌شود که تهران بتواند سانتریفیوژهای پیشرفته و تجهیزات مرتبط را در داخل و تحت نظارت آژانس نگاه دارد، اما آن‌گونه که شواهد نشان می‌دهند، در پاسخ مکتوب آمریکا، ایالات متحده خواهان نابودی سانتریفیوژها است.

یکی از مقام‌های ارشد دولت بایدن مدعی است که در صورت اجرای کامل و متقابل توافق، بخشی از محدودیت‌ها اعمال خواهند شد؛ این محدودیت‌ها شامل ممنوعیت ایران برای غنی‌سازی و ذخیره‌سازی اورانیوم و حذف هزاران سانتریفیوژ پیشرفته، از جمله تمامی سانتریفیوژهای تعبیه‌شده در تاسیسات فردو و ممنوعیت بازآوری و طراحی دوباره رآکتوری است که می‌تواند برای تولید پلوتونیوم مورد استفاده قرار بگیرد. به‌ادعای این مقام، محدودیت‌های سخت‌گیرانه برای غنی‌سازی با این هدف اعمال می‌شوند که اگر ایران از این توافق خارج شود، حداقل شش ماه طول بکشد تا بتواند پیشرفت‌هایی را که داشته، بازگرداند. ایران در حال حاضر دارای 3800 کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده است و هزاران سانتریفیوژ پیشرفته؛ از جمله ماشین‌های ‌آی‌آر-6 که بسیار سریع فعالیت می‌کنند. از دیگر موضوعاتی که می‌گویند اختلاف‌ها در‌باره آن باقی است، مقوله تحریم‌ها است. به‌ادعای پولیتیکو، حتی اگر ایالات متحده تحریم‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران را به‌واسطه توافق تازه لغو کند، بسیاری از تحریم‌های دیگر این کشور علیه ایران که ماحصل کمپین فشار حداکثری ترامپ هستند، باقی خواهند ماند. طبیعتا این مقوله کار تیم بایدن را سخت‌تر کرده است زیرا تلاش می‌کنند تا بفهمند کدام تحریم‌ها را لغو کنند و کدام را نگاه دارند. چالش دیگر مربوط است به مسائل پادمانی؛ پیش از این، ایران اصرار داشت که آژانس، پرونده مرتبط با منشا ذرات اورانیوم ادعایی در سه سایت را به‌عنوان پیش‌شرط رایزنی‌ها ببندد. با این همه، پولیتیکو به‌نقل از مقام‌های غربی مدعی است که ایران باید در این‌باره به آژانس پاسخ معتبری دهد؛ ند پرایس نیز گفته است که در این‌باره راه میان‌بری وجود ندارد. ادعاهای مطرح‌شده در خصوص مسائل پادمانی، واکنش‌های ایران را به دنبال داشت. حسین امیرعبداللهیان در این‌باره گفت که: «روی مسائل باقی‌مانده پادمانی بسیار جدی هستیم. به هیچ‌وجه حاضر نیستیم در شرایطی که همه طرف‌ها به برجام برمی‌گردند، برخی اتهامات سیاسی و بی‌اساس آژانس علیه ایران باقی مانده باشند و آنها بخواهند مثل استخوان لای زخم، هر زمان که خواستند، این ادعاهای برخاسته از محیط ناامن‌کننده رژیم صهیونیستی را تکرار کنند.»

مخالفان برجام به تکاپو افتاده‌اند
رژیم اسرائیل از مخالفان سرسخت برجام، در روزهای اخیر توافق را به شکلی جدی به چالش کشیده است. یائیر لاپید چهارشنبه مدعی شد که بازگشت به برجام، هدف بایدن مبنی بر عدم دسترسی ایران به سلاح هسته‌ای (‌ادعایی) را محقق نخواهد کرد و صرفا موجب می‌شود تهران به میلیارد‌ها دلار پول برای گسترش اهداف منطقه‌ای‌اش دست یابد. به‌ادعای یکی از تحلیل‌گران گروه بحران، خط سیاسی تل‌آویو روشن است؛ این کشور توافق را رضایت‌بخش نمی‌داند، هر چند گزینه‌های جایگزین، به مراتب بدتر هستند. به‌نوشته لارنس نورمن، در حالی که لاپید تا همین اواخر متعهد شده بود علیه احیای برجام لابی نکند، اما در اظهارنظری بی‌سابقه، ایالات متحده و اروپا را متهم کرد که خطوط قرمز رایزنی‌ها برای جلوگیری از شکست مذاکرات را تغییر داده‌اند. هم‌زمان با ارسال پاسخ مکتوب آمریکا، «ایال هولاتا» مشاور امنیتی اسرائیل با «جیک سالیوان» همتای آمریکایی‌اش دیدار کرد و یک روز بعد از آن بنی گانتس عازم واشنگتن شد.

ادعاهای رژیم اسرائیل در حالی رسانه‌ای شده که دولت بایدن مدعی است هیچ‌گونه امتیازی در اختیار تهران قرار نداده و استدلال کرده که احیای توافق، بهترین گزینه برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است (‌ادعایی که تهران بارها آن را رد کرده و می‌کند). علاوه بر مقام‌های تل‌آویو، محافظه‌کاران و مخالفان برجام در واشنگتن نیز نسبت به احیای توافق، نگران‌تر از همیشه‌اند. ده‌ها سناتور جمهوری‌خواه متعهد شده‌اند که از هرگونه تلاش برای بازگشت به برجام که مستلزم تایید کنگره باشد، جلوگیری خواهند کرد. با تداوم رایزنی‌ها، حتی برخی از دموکرات‌ها نیز ابراز نگرانی کرده‌اند و می‌گویند آیا مفاد مرتبط با غروب آفتاب یا تاریخ پایان محدودیت‌های کلیدی هسته‌ای‌، هنوز به‌نفع امنیت ملی آمریکا هست یا خیر. وال‌استریت ژورنال به‌نقل از بعضی از مقام‌های غربی، هشدار داده است که فشارهای سیاسی در واشنگتن و تهران می‌تواند زمینه را برای احیای توافق تضعیف کند؛ برخی دیگر هم می‌گویند در چنین شرایطی، پیش‌بینی نتیجه بسیار دشوار است.