اشتباه ترامپ تکرار می‌شود؟

در شرایطی که دولت جو بایدن تلاش می‌کند زمینه را برای احیای برجام هموار کند، مقام‌های رژیم اسرائیل برای به نتیجه نرساندن رایزنی‌ها خیز برداشته‌اند و بایدن را برای اتخاذ مواضع سخت‌تر و عدم ارائه امتیاز به تهران تحت فشار قرار داده‌اند؛ آن‌هم درست زمانی که رایزنی‌ها وارد مرحله حساسی شده است. در همین راستا، لارنس نورمن با انتشار یادداشتی نوشت: «تل‌آویو در روزهای اخیر گزینه دیپلماسی را کنار گذاشته است.» ماه گذشته دیوید مارنیا، رئیس موساد به واشنگتن سفر کرد تا مقام‌های کاخ سفید، سیا، پنتاگون و قانون‌گذاران را تحت تاثیر مواضع تند این رژیم قرار دهد. یائیر لاپید و دیگر مقام‌های ارشد اسرائیل نیز دائما درباره توافق احتمالی ابراز نگرانی می‌کنند و مدعی‌اند که این توافق، توافق خوبی نیست و خطرهای حاصل از آن حتی بیشتر از معامله 2015 است. نورمن در ادامه مدعی شد با توجه به تداوم درگیری‌های تل‌آویو و تهران و این دیدگاه حاکم بر واشنگتن که ایران تهدیدی علیه موجودیت اسرائیل است، طبیعتا مواضع اسرائیل برای واشنگتن دارای اهمیت ویژه‌ای است. بنیامین نتانیاهو در سال 2015، زمانی که برای توقف رایزنی‌های برجامی علنا رودروی اوباما قرار گرفت و برای به نتیجه نرساندن مذاکرات، سخنرانی تندی ایراد کرد، تلاش داشت نفوذ اسرائیل بر آمریکا را کنترل کند. او در آن بازه زمانی به نتیجه نرسید اما توانست ترامپ را برای خروج از برجام در سال 2018 متقاعد کند. در همین راستا، یکی از مقام‌های آمریکایی گفته که فصل انتخابات در اسرائیل تا حدی موجب لفاظی‌های تندتر سیاست‌مداران اسرائیلی درباره توافقی شده که در تل‌آویو محبوبیتی ندارد.

رد پای مخرب
افرادی که با فرآیند رایزنی‌ها آشنا هستند، گفته‌اند که دولت بایدن، اسرائیل را از نزدیک در جریان مذاکرات قرار داده و به این رژیم اجازه می‌دهد به شکل خصوصی فشارهای‌اش را تحمیل کرده و به شکلی بالقوه حساسیت‌های واشنگتن را درباره نگرانی‌های اسرائیل افزایش دهد و موجب شود ایالات متحده با احتیاط و دقت بیشتری در این مسیر گام بردارد. این مقام آمریکایی مدعی است که دولت بایدن و اسرائیل، مواضع یکدیگر را به خوبی درک می‌کنند؛ هر چند نتانیاهو امروز به دلیل خروج از محور قدرت، رویکرد کابینه فعلی اسرائیل را به شدت به چالش می‌کشد؛ با این همه، لاپید انتقادهای بسیاری را به توافق احتمالی وارد کرده و در محافل خصوصی مدعی است که برای دستیابی به اهداف محدودتر و دست‌یافتنی‌تر، خطوط قرمز آمریکا در مذاکرات باید پر‌رنگ‌تر شده و توان اسرائیل برای مقابله احتمالی با ایران افزایش یابد. از همین‌رو، می‌توان گفت چرا هم‌زمان با ارسال پاسخ مکتوب تهران و تاکید بر تعهدات بیشتر آمریکا در‌باره لغو تحریم‌ها و ارائه تضمین‌هایی مبنی بر انتفاع کامل اقتصادی از برجام، اطمینان از توافق کم‌رنگ‌تر شده است. به‌ادعای مقام‌های غربی، ایران بار دیگر بر مقوله‌ای تاکید کرده که بارها واشنگتن آن را رد کرده بود که بسته شدن پرونده آژانس در خصوص ذرات اورانیوم (‌ادعایی) به‌عنوان پیش شرط توافق است. از همین‌رو، وزارت خارجه آمریکا پاسخ ایران را غیر‌سازنده خوانده است.

فرصت‌طلبی غیر‌واقع‌بینانه
به‌ادعای مقام‌های آمریکایی، توافق احتمالی به شکل قابل‌توجهی فعالیت‌های هسته‌ای ایران را محدود خواهد کرد؛ ذخایر اورانیوم غنی‌شده را حذف کرده و ایران را وامی‌دارد صدها سانتریفیوژ پیشرفته‌اش در زمینه تولید اورانیوم غنی‌شده را برچیند. در چنین وضعیتی، زمان گریز هسته‌ای ایران در‌هم شکسته شده و سرعت تولید سوخت هسته‌ای (‌ادعایی) کافی برای ساخت سلاح کاهش می‌یابد. با این همه، مقام‌های اسرائیلی مدعی‌اند احیای برجام خطرناک است چراکه ایران در طول این سال‌ها در حوزه فعالیت‌های هسته‌ای‌اش به پیشرفت‌های بسیاری دست یافته است؛ به‌ادعای آنها، این توافق دارای مفاد غروب است که به ایران فرصت می‌دهد تا سال 2030، مقادیر نامحدودی اورانیوم را غنی‌سازی کرده و به جاه‌طلبی‌های هسته‌ای‌اش مشروعیت بخشد. به‌نوشته لارنس نورمن، اسرائیل خواهان توافقی است که هم‌زمان فعالیت‌های منطقه‌ای، برنامه موشکی بالستیک و هسته‌ای ایران برای همیشه محدود شود؛ از همین‌رو، این رژیم بر توافقی طولانی‌تر و قدرتمندتر از آنچه بایدن می‌خواهد، تاکید دارد. این در حالی است که مقام‌های ایران صراحتا اعلام کرده‌اند که برای توافقی گسترده رایزنی نخواهند کرد.

لابی‌های پشت ‌پرده
در روزهای اخیر لاپید مخالفت‌خوانی‌های‌اش را افزایش داده است. بنی گانتز، وزیر دفاع اسرائیل، چهره به‌ادعای آمریکایی‌ها، میانه‌رو که سودای نخست‌وزیری دارد، هفته گذشته راهی واشنگتن شد و با همتای آمریکایی‌اش ملاقات کرد و هم‌زمان به روسای اتاق‌های فکر گفت که توافق با ایران، به تهران فرصت می‌دهد در سال 2031، به کشوری در آستانه هسته‌ای‌شدن تبدیل شود. با این همه، مقام‌های اسرائیلی در تلاشند اثبات کنند که رویکردشان با نتانیاهو متفاوت است؛ از همین‌رو، لاپید به شکل مستقیم بایدن را هدف انتقادهای‌اش قرار نمی‌دهد و صرفا مدعی است که احیای برجام، بایدن را به اهدافش نزدیک نمی‌کند. وال‌استریت ژورنال به‌نقل از یکی از مقام‌های رژیم اسرائیل نوشته: «زمانی که بارنیا دوباره به واشنگتن سفر کند، پشت‌پرده با قانون‌گذاران آمریکایی علیه توافق لابی خواهد کرد.» فعلا آن‌گونه که برخی از مقام‌های اسرائیلی آگاه از مفاد تماس تلفنی لاپید با بایدن می‌گویند، رئیس‌جمهوری آمریکا به نخست‌وزیری اسرائیل اطمینان داده در مقابل برخی از امتیازهای درخواستی تهران مقاومت خواهد کرد؛ همان امتیازهایی که اسرائیل در این روزها قویا علیه آنها لابی کرده است. دیپلمات‌های اسرائیلی و غربی مدعی‌اند که نفوذ اسرائیل به اندازه‌ای در واشنگتن زیاد است که موجب شده دولت بایدن با حذف نام سپاه از لیست تحریم‌ها خودداری کند؛ این در حالی است که مقام‌های کشورمان بارها تکرار و تاکید کرده‌اند که این مقوله، شرط تهران برای احیای توافق نبوده و نیست.

هشدار تهران به واشنگتن
یکی از مقام‌های ارشد اسرائیل مدعی است بایدن موافقت کرده که در مقابل تلاش‌های ایران برای تحت فشار قرار دادن ایالات متحده و متحدانش جهت بستن پرونده پادمانی در آژانس درباره ذرات اورانیوم ( ادعایی) و یا واداشتن آژانس به پایان دادن فرآیند تحقیقاتش، مقاومت کند. هم‌زمان نیز یکی از مقام‌های آمریکایی گفته که دولت بایدن در‌باره مقوله تحقیقات آژانس و فعالیت‌های پادمانی ایران از موضعش عقب‌نشینی نخواهد کرد. ایران بارها به آمریکا هشدار داده که اجازه ندهد اسرائیل توافق را دشوارتر کند. حسین امیر‌عبداللهیان ماه می ‌در مجمع جهانی اقتصاد در «داووس» گفت: «تلاش لابی‌های اسرائیلی احیای توافق را به تاخیر می‌اندازد.» وزیر خارجه کشورمان، تل‌آویو را به گروگان گرفتن منافع ملی آمریکا متهم کرد. فعلا موضع اسرائیل سخت هولناک است و می‌تواند برای این رژیم پس‌لرزه‌های جدی به دنبال داشته باشد؛ امروز یکی از خواسته‌های اصلی اسرائیل، انتقال هواپیماهای سوخت‌رسان پیچیده آمریکایی به سرزمین‌های اشغالی است؛ جنگ‌افزاری که به‌ادعای مقام‌های دفاعی این رژیم، برای حمله به سایت‌های هسته‌ای ایران ضروری هستند. لارنس نورمن نوشته: «اسرائیل پنج‌شنبه برای خرید چهار فروند هواپیمای پیشرفته سوخت‌رسان KC-46A قراردادی را امضا کرد که بر مبنای آن، قرار است هواپیماها تا سال 2025 در اختیار این رژیم قرار بگیرند.