مناسبات ایران و انگلیس پس از نخست‌وزیری لیز تراس به چه سمت خواهد رفت؟

ساناز نفیسی، گروه جهان_ لیز تراس را به‌عنوان چهره‌ای عمل‌گرا در عرصه سیاست بریتانیا می‌شناسند، چهره‌ای که مصلحت‌اندیشی سیاسی در ابعاد مختلف حیات سیاسی‌اش نمایان بوده و هست. تراس، لیبرال دموکرات دو‌آتشه‌ای که امروز در قامت چهره‌ای راست‌گرای محافظه‌کار در قامت نخست‌وزیر بریتانیا فعالیتش را آغاز کرد، زمانی از مخالفان سرسخت خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا بود و امروز به یکی از حامیان سرسخت برگزیت تبدیل شده است. او در ارتباط با سایر کشورها نیز از این رویکرد مصلحت‌اندیشانه فارغ از انتقادهای داخلی و بیرونی پیروی کرده چراکه به باورش دنیا جای کاملی نیست، پس باید در ارتباط با آن تصمیم‌های سختی اتخاذ شود. تراس در بازپرداخت بدهی 400 میلیون‌پوندی بریتانیا به ایران نقش برجسته‌ای ایفا کرد، تا جایی که نشریه‌های این کشور از کارش قدردانی کردند. پیش از پرداخت این بدهی تراس در سپتامبر 2021 زمانی که به‌تازگی ردای وزارت‌خارجه را بر تن کرده بود در دیدار با امیر عبداللهیان، همتای ایرانی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل نسبت به عزم لندن برای پرداخت این بدهی به تهران اطمینان داد و در نهایت به تعهدش عمل کرد.

با این همه تراس در ارتباط با برنامه هسته‌ای ایران برخلاف همتایان اروپایی‌اش، موضع سخت‌گیرانه‌ای داشت؛ او در ظاهر موافق نسبی رایزنی‌ها بود. با این همه بعد از به بن‌بست رسیدن گفت‌وگوهای چندماهه در وین، بدون تعلل انگشت را به‌سوی تهران نشانه گرفت و گفت ایران باید مسئولیت به نتیجه نرسیدن مصالحه را عهده‌دار شود. تراس در مناظره‌های انتخاباتی دورن‌حزبی‌اش نیز بارها به برنامه هسته‌ای ایران پرداخت و مدعی شد که در صورت به دست آوردن عنوان نخست‌وزیری، اولویتش ممانعت از ایران برای اهداف هسته‌ای است.

البته موضع‌گیری‌اش ماحصل فضایی است که بر حزب محافظه کار در ارتباط با برنامه هسته‌ای  ایران حاکم است؛ روزنامه دیلی تلگراف، رسانه‌ای نزدیک به محافظه‌کاران بریتانیا 28 آگوست با انتشار گزارشی تحت عنوان «تراس باید توافق با ایران را مسدود کند» نوشته بود که فرآیند این رایزنی‌ها در بهترین حالت فرصتی برای تحقق جاه‌طلبی‌های ایران است و نتیجه توافق چیزی نیست جز دستیابی تهران به پول‌هایی که می‌خواهد در راستای منافع منطقه‌ای‌اش بدان متوسل شود».این نشریه در انتها نوشت،«تراس نباید پا روی پوست تخم‌مرغ بگذارد». در چنین شرایطی بسیاری بر این باورند که نخست‌وزیر جدید بریتانیا که برخلاف سلفش بوریس جانسون، باور چندانی به برقراری رابطه ویژه با ایالات‌متحده ندارد و می‌گوید نباید آنگونه که آمریکا دوست دارد نمایان شویم و رفتار کنیم، طبعا او در باب توافق هسته‌ای ایران نیز با آمریکا هم‌صدا نخواهد شد.

یک مفسر محافظه‌کار بریتانایی و مدیر مرکز آزادی مارگارت تاچر، معتقد است تراس به‌واسطه رویکردش نسبت به آمریکا ممکن است بخش‌هایی از سیاست خارجی این کشور بالاخص سیاست‌های بایدن در ارتباط با ایران را به چالش بکشد و فارغ مواضع  تشکیلات لیبرال در داخل و خارج از مرزهای بریتانیا، رئیس‌جمهوری آمریکا را به‌واسطه ضعف در ارتباط با ایران مورد پرسش قرار دهد. در جریان مناظره‌ها نیز هراندازه ریشی سوناک، وزیر دارایی پیشین و رقیب تراس با تکیه‌بر منطق تجارت از برجام حمایت می‌کرد و باور داشت که تداوم سیاست جانسون و حمایت از توافق هسته‌ای با ایران، گزینه‌ای خوبی در بلندمدت قلمداد می‌شود، تراس موضع خصمانه‌ای در این باب داشت تا جایی که مخالفان برجام بالاخص مقام‌های اسرائیلی ازجمله لائیر لاپید، از لیز تراس تحت عنوان «دوست واقعی اسرائیل» یاد کردند.

حامیان تراس انتظار دارند تا این چهره محافظه‌کار ردای چرچیل را بازپس گرفته و بر تن کند، با این همه آنچه امروز تراس عمل‌گرا با آن روبه‌رو است، حزبی دوپاره است که بخش عمده‌ای از اعضایش فارغ از حمایت ظاهری‌شان از تراس، در خفا باوری به پیروزی‌اش نداشتند؛ دو گزاره دودستگی حاکم بر حزب محافظه‌کار همزمان در کنار بی‌اعتمادی بخش عمده‌ای از محافظه‌کاران به او و هراس از بازگشت تاچریسم این احتمال را افزایش داده که «توری‌ها» مانورهای داخلی و فرامرزی تراس را براساس اولویت‌های تعریف‌شده در پلتفرم حزبی‌شان محدود کنند.