آیا جهان بدون بانک قابل تصور است؟

علی دبیریان، مترجم_ تصور جهان بدون بانک ممکن است دور از ذهن به نظر برسد؛ با گذر زمان، بانک‌‌ها به اندازه‌‌ای بزرگ شده‌‌اند که در سال 2020 میلادی، مجموع دارایی‌‌های هزار بانک بزرگ جهانی حدود 128 تریلیون دلار ارزش داشته‌‌اند؛ با این حال سهم شرکت‌‌های مالی غیربانکی که با استفاده از تکنولوژی خدمات خود را ارائه می‌کنند به سرعت در حال افزایش است؛ در سال 2019 دارایی‌‌‌‌های جهانی شرکت‌‌‌‌های مالی غیربانکی به 50 درصد کل دارایی‌های جهانی رسید که حاکی از کوچک‌‌تر شدن سیستم بانکی به عنوان بخشی از نظام مالی است.

به گفته پاول تاکر معاون سابق بانک مرکزی انگلستان، معماری عمیق سیستم پولی-اعتباری تحت عنوان بانکداری از قرن هجدهم میلادی هنوز تغییری نکرده است؛ بانکداری سنتی مشکلاتی به همراه دارد؛ آهستگی و گرانی خدمات،‌ سود‌‌آوری صرفا از طریق معاملات و کارمزدهای معمول، ایجاد چرخه‌‌های تجاری رونق و رکود با بر‌‌هم‌‌ زدن سامان‌‌ اقتصاد و البته گسترش پیوسته ترازنامه و افزایش ریسک‌‌های اعتباری همگی عواملی‌‌ هستند که می‌‌توانند ما را به سوی تکنولوژی در بانکداری سوق دهند. نکته دیگر اینکه بانک‌‌ها برای ارزیابی اعتبار وام‌‌گیرندگان به روش‌‌های سنتی مانند سابقه اعتباری افراد یا ثروت حال حاضر آنها توجه می‌‌کنند؛ وام‌‌ها اغلب در برابر یک وثیقه اعم از خانه و اتومبیل تضمین می‌‌شود.

به هر روی، جهان بدون بانک، آنقدر که باید و شاید دور از انتظار نیست و تکنولوژی می‌‌تواند به سودآوری و توسعه شرکت‌‌های مالی کمک شایانی کند؛ نقش بانک‌‌ها در معرض تهدید فناوری‌‌های جدید قرار گرفته است؛ آنچه نقش تکنولوژی را در این عرصه پررنگ می‌‌کند، این است که تقریبا تمام تراکنش‌‌ها و پرداخت‌‌ها به جای اسکناس یا چک به صورت دیجیتالی تسویه شوند. از آنجا که دسترسی به بانک‌‌ها می‌‌تواند پرهزینه باشد، ظهور شرکت‌‌های فناوری می‌‌تواند خبر خوبی باشد؛ در آمریکا حدود 7 میلیون خانوار به خدمات بانکی دسترسی ندارند؛ مقاله‌‌ای که در سال 2010 توسط اقتصاددانان فدرال رزرو آمریکا تهیه شد، نشان می‌‌دهد خانوارهایی که به طور متوسط از پول نقد استفاده می‌‌کنند 149 دلار به صورت سالانه به خانوارهایی که از کارت اعتباری بهره می‌برند، پرداختی دارند؛ استفاده از سیستم‌‌های پرداخت جدید در کنار مقرون به صرفه‌‌تر بودن، آسان‌‌تر هم هستند.

پیشرفته‌‌ترین نمونه‌‌های ظهور شرکت‌‌های مالی غیربانکی، علی‌‌پی و وی‌‌چت‌‌پی در چین هستند؛ علی‌‌پی ابتدا صرفا یک حساب برای انتقال پول بین فروشندگان و خریداران بود؛ پس از آن با راه‌‌اندازی نرم‌‌افزار تلفن همراه در سال 2011 کدهای کیوآر را برای پرداخت‌‌ها معرفی کرد که تولید آنها بسیار آسان است و فروشندگان فقط باید کد را برای پذیرش پول نمایش دهند؛ در ادامه علی‌‌پی رشد خوبی را تجربه کرد؛ این شرکت بیشتر از یک میلیارد کاربر فعال دارد و در سال 2019، 16 تریلیون دلار ارزش تراکش‌‌های صورت‌‌ گرفته در این شرکت بوده است که این رقم بیشتر از 25 برابر ارزش تراکنش‌‌های شرکت پی‌‌پال، بزرگترین بستر برخط پرداخت‌‌ها در خارج از چین است؛ یک شرکت دیگر در سال 2013 با اضافه‌‌ کردن یک کارکرد جذاب به پی‌‌چت، نرم‌‌افزار اصلی پیام‌‌رسانی در چین، کارایی را در این حوزه افزایش داد؛ این دو شرکت اکنون 90 درصد تراکنش‌‌هایی که با کمک تلفن همراه در چین صورت می‌‌گیرد را پردازش می‌‌کند.

این بسترها به دلیل نداشتن ترازنامه که در وام‌‌دهی پایداری ایجاد کند، نمی‌‌توانند تمامی خدماتی که بانک‌ها ارائه می‌کنند را ارائه دهند؛ مزیت بانک‌‌ها در سپرده‌‌های بسیارشان است حتی اگر ندانند به چه کسی باید وام بدهند؛ مزیت شرکت‌‌های فناوری در این است که می‌‌دانند به چه کسی وام بدهند حتی اگر بودجه لازم را نداشته باشند؛ در این راستا بعضی بسترها به ترازنامه احساس نیاز کرده‌‌اند؛ برای نمونه گرب در شرف عرضه عمومی با ارزشی بالغ بر 40 میلیارد دلار مجوز بانکی کسب کرده است؛ در مقابل بیشتر شرکت‌‌های فناوری تمایلی به اخذ مجوزهای بانکی ندارند؛ زیرا هسته اصلی بانکداری در نهایت فعالیتی است که تاثیرپذیری زیادی از قانون‌‌گذاری‌‌ها دارد و بسیار سرمایه‌‌بر است؛ گسترش قلمرو فعالیت این شرکت‌‌ها با اخذ مجوزهای لازم بانکی در سطح جهان حدود 3 تریلیون دلار درآمد ایجاد می‌‌کند که معادل 5 تا 6 درصد بازدهی روی سهام است؛ این درحالی است که فعالیت‌‌های عادی مانند پرداخت‌‌ها و توزیع محصول در شرکت‌‌های تکنولوژی مالی 2.5 تریلیون دلار درآمد ایجاد می‌‌کند و بازدهی روی سهام 20 درصدی دارد؛ در نتیجه شرکت‌‌های فناوری ترجیح می‌‌دهند صرفا بر حوزه مخصوص به خود تمرکز کنند.
منبع: رهنمان