سیدابراهیم رئیسی چگونه می‌تواند از تجربیات روسای‌جمهور پیشین ایران  که به سازمان ملل رفتند، استفاده کند؟

سخنرانی روسای‌جمهور در سازمان ملل برای هیچ یک از روسای‌جمهور، یک سخنرانی ساده یا تشریفاتی نبود و نیست؛ از حضور و ویزا و زمان سخنرانی تا متن آن و زبان بدن و حضار داخل سالن، همه و همه نکاتی هستند که جزءبه‌جزء زیر ذره‌بین رسانه‌ها قرار می‌گیرند. از این گذشته، عالی‌ترین مقام اجرایی هر کشوری در این نشست، ضمن اعلام بیان دیدگاه‌های کشور خود، می‌تواند نشان دهد که در کنار کشورهای دیگر برای بهبود وضعیت جهان ایستاده یا مقابل آنان است. ایران همواره نشان داده که کشوری صلح‌طلب است. در برخی از دوره‌های مختلف، دیدگاه‌های ایران مورد توجه قرار گرفته است و حتی سالی را به پیشنهاد ایران، سال گفت‌وگوی تمدن‌ها نامیدند. امسال باید دید که ابراهیم رئیسی با چه توشه‌ای به نیویورک می‌رود. او در مقطعی به این سفر می‌رود که از یک‌سو ایران درگیر پرونده هسته‌ای خود است و هنوز برجام به عنوان یک سند جهانی احیا نشده و از دیگر سو، بخش‌هایی از جامعه جهانی درگیر یک جنگ خون‌بار بین اوکراین و روسیه هستند. این جنگ، جنگ 2 کشور نیست.

جنگ اروپا با روسیه و هم‌پیمانان روس است. از این گذشته تنش قدرت‌های جهانی و بعضا همسایه‌ها نیز افزایش یافته است. هر کسی چشم طمعی به خاک آن دیگری دارد. از یک‌سو آذربایجان به ارمنستان لشگرکشی کرده است و از دیگر سو چین و آمریکا ابایی از اینکه علیه هم سخن بگویند و یک دیگر را تهدید کنند، ندارند. همزمان به علت گسترش فقر جهانی و کمبود مواد غذایی برخی از کشورها درگیر شورش‌های داخلی و نارضایتی اجتماعی شده‌اند. در چنین وضعیتی هر کشوری ایده‌ای را برای بهتر شدن اوضاع و گسترش صلح جهانی مطرح می‌کند. نشست سازمان، نشست شاخ و شانه کشیدن نیست. نشستی نیست که یکی بیاید نظر خود را بر همگان تسری دهد. نظرات بیان، حقایق گفته و راهکارها ارائه می‌شود. از آن‌سو برای کشورهایی که اقتصادشان طوفان‌زده است، این حضور بهترین فرصت سیاسی و اقتصادی را فراهم می‌کند تا از رهگذر آن قراردادهای مهم اقتصادی بسته شود. بعد از انقلاب اسلامی روسای‌جمهوری مانند محمدعلی رجایی، آیت‌الله خامنه‌ای، سیدمحمد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی و سیدابراهیم رئیسی در نشست سازمان ملل شرکت کرده‌اند.

بدون احتمال دیدار

ابراهیم رئیسی، رئیس دولت سیزدهم امروز برای شرکت در مجمع سالانه سازمان ملل متحد به نیویورک سفر می‌کند. این دومین سفر وی برای شرکت در این مناسبت مهم سیاسی و بین‌المللی است. سال گذشته او در نخستین نشست خبری در پاسخ به سوالی درباره احتمال دیدار با رئیس‌جمهور آمریکا جو بایدن در صورت درخواست وی «نه» قاطعی گفت. این «نه» امسال نیز در نشست خبری تکرار شد . حالا رئیسی و بایدن هر دو دومین سال حضور خود در سازمان ملل در قامت رئیس‌جمهور یک کشور را تجربه می‌کنند و براساس زمان‌بندی‌هایی که تا به امروز صورت گرفته در یک روز سخنرانی می‌کنند.به صورت خلاصه اما هر کدام از سخنرانی‌های روسای‌جمهور کشورمان با نکاتی همراه بوده است. نکاتی برخاسته از وضعیت سیاسی زمان و البته روایت ویژه هر رئیس‌جمهور.

روایت حکومت سابق برای جهان
اولین حضور ایران بعد از انقلاب اسلامی در سازمان ملل به شرکت محمد‌علی رجایی در قامت نخست‌وزیر و به مهر سال ۱۳۵۹  بازمی‌گردد. حضوری با قرائت آیه «لایحب الله الجهر بالسوء من القول الامن ظلم: خداوند دوست ندارد کسی سخن درشت را فریاد بکشد مگر وقتی که مورد ستم قرار گرفته باشد» و تاکید بر موضوعاتی مانند جنگ سرد، درگیری‌های آمریکا و شوروی، حمله عراق به ایران و انفعال نهادهای بین‌المللی و البته تصویر ماندگاری از کار عجیب رجایی؛ نشان دادن کف پا توسط شهید رجایی بود که آثار شکنجه ساواک بر آن ثبت شده بود!

بازتاب جنگ ایران و عراق از تریبون سازمان ملل
در دوران ریاست‌جمهوری آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی، علی‌اکبر ولایتی، وزیر امور خارجه به نمایندگی از ایران در جلسات مجمع عمومی سازمان ملل شرکت می‌کرد. با ترور محمدعلی رجایی و آغاز جنگ تحمیلی این علی‌اکبر ولایتی، وزیر وقت امور خارجه بود که به مدت ۷ سال در جلسات مجمع عمومی سازمان ملل شرکت می‌کرد. دورانی مصادف با روزهای سخت جنگ ایران و عراق که عموما محور اصلی سخنرانی‌های ولایتی را تشکیل می‌داد. از آن دوران خاطرات سیاسی مختلفی در ارتباط با دوران جنگ نقل شده است اما حضور در سازمان ملل از جانب یاران محدود به ولایتی نبود. در ۳۰ شهریور ۱۳۶۶ آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رئیس‌جمهوری در چهل‌ودومین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد «با تشبیه نصدام به هیتلر» بازتاب رسانه‌ای زیادی را متوجه سخنرانی خود کرد. آیت‌الله خامنه‌ای در سخنرانی خود با اشاره به جنگ تحمیلی اعلام داشتند که ملت ایران در پی تنبیه متجاوز است. ایشان همچنین از کمک کشورهای غربی به رژیم صدام‌حسین انتقاد کرد و وی را با هیتلر مقایسه کرد و در ادامه از رویکرد تبعیض‌آمیز سازمان ملل سخن گفت. رئیس‌جمهور آن روز ایران اسلامی نسبت به حق وتو و عضویت دائم برخی کشورهای غربی در شورای امنیت هم انتقاد کردند و صراحتا عنوان شد این سازمان‌ها نسبت به تخلفات کشورهای غربی از مقررات بین‌المللی واکنشی نشان نمی‌دهند. همین سخنرانی بعدها پایه تنظیم قرارداد 598 و تاکید ایران بر تنبیه متجاوز شد که البته با ادبیات دیگری در متن توافق آمد.

دوران تازه
دو بار حضور سیدمحمد خاتمی، رئیس‌جمهور ایران در سال‌های ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴ در جلسات مجمع عمومی سازمان ملل اگرچه بازتاب‌های مختلفی داشت اما به صورت کلی با طرح مساله و ایده «گفت‌وگوی تمدن‌ها» برجسته شد. ایده‌ای که نخستین بار در سال 1377، یک سال بعد از نخستین انتخابات ریاست‌جمهوری خاتمی طرح و البته مورد استقبال جامعه بین‌الملل نیز قرار گرفت و حتی سال ۲۰۰۱ به نام سال گفت‌وگوی تمدن‌ها نام‌گذاری شد. نکته قابل توجه و تاریخی در زمان ریاست‌جمهوری سیدمحمد خاتمی بحث و رایزنی و پیش‌بینی درباره احتمال دیدار او با رئیس‌جمهور وقت آمریکا بود. سخنرانی خاتمی در سال 1377 مصادف با دوران بیل کلینتون در آمریکا بود و از این زمان بود که زمزمه‌هایی مبنی بر احتمال دیدار روسای جمهوری‌آمریکا و ایران توسط رسانه‌ها مطرح شد اما بعدها داستان‌های دیگری نیز نقل شد. غیر از راهرویی که می‌توانسته محل دیدار دو رئیس‌جمهور باشد اما یکی راه کج کرده تا مبادا با آن دیگری برخوردی داشته باشد. رویاهای خاتمی برای گفت‌وگوی تمدن‌ها اما در سازمان ملل باقی ماند و با تغییر دولت در آمریکا و روی کار آمدن جورج بوش پسر و بعد از آن با حمله به برج‌های دوقلوی جهانی دیگر مورد کمترین اقبالی قرار نگرفت و با لشکرکشی آمریکا به عراق و افغانستان سطح تنش‌های ایران و آمریکا در بالاترین حد ممکن قرار گرفت.

هاله نور در سازمان ملل

محمود احمدی‌نژاد در دوره 8 ساله ریاست‌جمهوری همانند رئیس‌جمهور قبلی هر سال به نیویورک رفت و در مجمع عمومی سازمان ملل به سخنرانی پرداخت. مطابق معمول با سخنرانی رئیس‌جمهور ایران برخی حاضران در سالن ازجمله هیات آمریکایی و رژیم صهیونیستی سالن را ترک کردند. این اقدام اگرچه بین ایران و آمریکا مسبوق به سابقه بود اما در دوران احمدی‌نژاد بازتاب زیادی داشت. نکته قابل توجه دیگر در مورد حضور احمدی‌نژاد در سازمان ملل در اولین و آخرین حضور وی بود. در اولین باری که محمود احمدی‌نژاد به سازمان ملل رفت بعد از بازگشت عنوان کرد که هنگام سخنرانی هاله‌ای از نور در اطراف او وجود داشته و حاضرین جلسه نیز آن‌قدر مشتاق سخنان وی بوده‌اند که پلک نزده‌اند. گفته‌هایی که حتی با واکنش آیت‌الله محمدجواد جوادی‌آملی روبه‌رو شد و در لفافه از آن انتقاد کرد. در سال ۱۳۹۰ نیز تعداد هیات ایرانی شرکت‌کننده در سازمان ملل جنجال‌برانگیز شده بود. این سفر بیشتر از آنکه سفر یک هیات دیپلماتیک باشد به سفری خانوادگی تشبیه شد. به طور کلی سخنرانی احمدی‌نژاد در نفی وقوع حادثه هولوکاست در سازمان ملل نیز بازتاب‌های مخصوص به خود را داشت.

سال‌های سخت
اولین بار حسن روحانی در سال ۱۳۹۲ و در اجلاس شصت‌وهشتم به نیویورک رفت و طرح«جهان علیه خشونت و افراطی‌گری» و «ائتلاف برای صلح پایدار» را مطرح کرد. وی در سال‌های بعد به مختصات هر سال مباحثی از قبیل افراطی‌گری و خشونت، اسلام هراسی و تروریسم در منطقه جنوب‌غرب آسیا، فاجعه منا و سهل‌انگاری عربستان سعودی، جنگ سوریه، عراق، یمن و خسارت‌های تروریسم در منطقه و مباحث مختلف درباره توافق هسته‌ای را مطرح کرد. در یک سفر نیز گفت‌وگوی تلفنی با باراک اوباما نقطه عطفی در روابط ایران و آمریکا بود که البته به نتایج خاصی نرسید. در سال‌های آخر نیز خروج آمریکا از برجام موضوع مورد انتقاد و تاکید وی در سخنرانی‌اش در سازمان ملل بود.