در روزهای گذشته گذرنامه برخی از چهره‌های هنری و ورزشی به علت اظهارات یا نوشته‌هایشان توقیف و ضبط شد سازندگی به این موضوع پرداخته است

پاسپورت پیمان قاسمخانی، نویسنده و کارگردان سینمای ایران توقیف شد. این خبر  را میترا ابراهیمی، همسر او اعلام کرد. پیش از این نیز اعلام شده بود پاسپورت شهاب حســینی بازیگر و تهیه‌کننده سینما نیز ضبط شده بود و قبل از آن خبرهایی در همین خصوص درباره مهران مدیری، علی دایی، همایون شجریان، سحر دولتشاهی و حمید  فرخ نژاد منتشــر شده بود.


اگرچه دیروز خبری منتشـر شد که پاسپورت علی دایی پس داده شده است بااین حال توقیف‌پاسپورت این چهره‌ها ارتباط مستقیمی با اظهارات و ابراز عقایدشان دارد که در صفحات و شــبکه‌های  مجازی منتشر شده بود. پس از اعتراضاتی که با مرگ مهسا امینی آغاز شد، چهره‌های سینمایی، ورزشی،  روزنامه‌نگاران و جامعه فکری ازجمله کســانی بودند که در این خصوص، اظهارنظر  کردند. برخی به انتقاد از رویه و شیوه گشت ارشاد پرداختند و برخی موضوع را کلان‌تر  دیدند و از فشــارهای مختلف اقتصادی اجتماعی که بر مردم وارد شـده بود، سخن گفتند.

این اظهارات فی‌نفسه امر رادیکالی محسوب نمیشد، اما با شعله‌ورتر شدن اعتراضات و خیابانی شدن آن، سخنان آنها ابعاد دیگری یافت. به طور مثال، بارها  هنرمندان مختلفی از صداوسیما درخواست کرده‌اند که آثار آنها را پخش نکند، به عنوان نمونه سالیان پیش استاد شجریان این درخواست را رسما کرد.بعد از او نیز شنیده شد افراد دیگری همچنین درخواست‌ها را ارائه کرده‌اند، اما این درخواست‌ها، هیچ‌گاه جنبه امنیتی به خود نگرفت. ولی ســخنان مهران مدیری که برآمده از همین سیســتم صداوســیما بود، ناگهان جنبه اعتراضی و امنیتی به خود گرفت. او ازجمله  اولین کسانی نبود که اعتراض کرده بود. پیش از او برخی از زنان سینماگر مانند پگاه آهنگرانی، کتایون ریاحی و زنان دیگری همراه با اعتراضات سخنان رادیکال‌تری بیان کرده بودند، اما مهران مدیری اولین فردی بود که از صداوسیما خواست که یک فریم از برنامه دورهمی که ساخته او بود، از صداوسیما پخش نشود و پس از این سخنان نیز ایران را ترک کرد و سه روز بعد وقتی وارد ایران شد، پاسپورت او توقیف شد. بعد از  آن، این اتفاق برای چهره‌های دیگری نیز رخ داد و رفته‌رفته تعداد چهره‌هایی که اعلام  کردند فعلا پاسپورتی ندارند و گذرنامه آنها توقیف شده بیشتر شد.

گویا ممنوع‌الخروجی، اولین تنبیه در نظــر گرفته برای چهره‌های شاخص است و تعدادی از آنها در صفحات مجازی خود از حضور در برخی نهادها خبر داده‌اند. البته این ورای تنبیه‌هایی اســت که برای برخی از چهره‌های امضاکننده بیانیه مربوط به متروپل در نظر گرفته شــده. شــنیده شــده گذرنامه  افرادی مانند پیمان معادی پیش از این اعتراضات ضبط شــده بود. حالا هم ممنوع‌الخروجی بسیاری مانند شهاب حسینی، باران کوثــری، حامد بهــداد، مهران مدیری, هومن ســیدی، حمید فرخنژاد، علی دایی، پیمان قاســم‌خانی و.... رسانه‌ای  شــد.

برخی از این چهره‌ها مانند حامد بهداد با اینکه تا مدتی پست‌های تندوتیزی منتشــر میکردند پس از شــایعاتی که درباره‌ی بازداشت آنها منتشر شد، این روند را متوقف کردند و با  نوشتن پست‌هایی از تمامیت ملی کشور دفاع کردند و رویه خود را به طور کلــی تغییر دادند. اینها همان‌هایی بودند که فراموش  کرده بودند در بروز چنین موج‌هایــی چطور باید به عنوان یک چهره شاخص رفتار کنند تا با کمترین برخورد و واکنش روبه‌رو شــوند. افرادی مانند باران کوثری و بسیاری دیگر از هنرمندان  هم ترجیح دادند صفحات مجازی خود را به طور کامل بســته و یا غیرفعال نگه دارند. 

در این میانه گذرنامه، همایون شــجریان و سحر دولتشاهی هم پس از بازگشت از تور کنسرت همایون شجریان در فرودگاه امام ضبط شــد. این در حالی بود که پس از توقیف پاسپورت این دو در فرودگاه، خبرگزاری تسنیم به انتقاد  از این برخورد با این هنرمند پرداخت و نوشــت: هر چند فشار  زیادی برای وادار کردن او(همایون شــجریان) به اتخاذ مواضع سیاسی غلط یک سویه وجود داشت اما او به تسلیت به مناسبت درگذشت مهســا امینی و تنی چند از جوانان ایرانی در جریان  رویدادهای پس از آن و ابراز ناراحتی درباره آنچه اتفاق می‌افتاد، بسنده کرد و در برابر فشـارهای سـنگین برای موضع‌گیری سیاسی درباره کلیت نظام، ایستادگی کرد و سخنی شوریده بر زبان نیاورد.

البته به هر حال ابراز سطحی از ناراحتی و مطالبه برای پیگیری پاسخ و ارائه توضیحات درباره آنچه اتفاق افتاده چیز غیرطبیعی نبود. اجرای کنسرت برای ایران او در ماه‌های گذشــته، نشــان از درک و درایتش از موقعیت خود به عنوان  یک چهره شناخته شــده هنری در قبال جامعه ایرانی داشت. جامعه‌ای که به شدت در کانون توجه دوقطبی‌سازانی قرار دارد که ایــران را پاره‌پاره و جدا از هم میخواهند. چه نســخه‌های داخلی آن در دو طرف ماجرا و چه نمونه‌های خارجنشــین آن.انتشــار خبر ضبط پاسپورت او نشــان میدهد که تمیزگذاری  مناسبی میان افرادی که درباره رویدادهای اخیر موضع سخت گرفتند با افرادی که تا حد زیادی با این فضا همراهی یکجانبه نکردند، صورت نگرفته و براســاس یک وزن‌کشــی مناسب با  ایشان مواجهه نمی‌شود. تنها یک رویکرد غلط دوقطبی‌ساز یا کلی‌نگر که محل انتقاد این نوشتار هم هست، میتواند توجیه‌‌گر واکنشی در این سطح باشــد.« همین موضع‌گیری خبرگزاری تسنیم کافی بود که پاسپورت شجریان و دولتشاهی و علی دایی  به آنها بازگردانده شود. اما روز گذشته سخنگوی قوه قضاییه در  پاسخ به سوالی درباره اقدامات برخی از افراد مشهور در حوادث اخیر گفت: محرکان و افرادی که مردم را تشـویق و ترغیب به ارتکاب عمل مجرمانه می‌کنند در صورت احراز مجرمیت و بزه مورد تعقیب قرار خواهند گرفت.ورزشکاران، هنرمندان و افراد شاخص مورد تکریم و احترام مردم هستند و ممکن است برخی اقداماتی انجام دهند که البته راه ابراز ندامت و پشیمانی، مفاهمه و گفت‌وگو باز است. برخی اقدامات زیبنده افراد مشهور نیست  زیــرا مردم به آنها اقبال دارند و به آنان اعتماد کرده‌اند و این حق مردم نیست که آنها راه خود را از مردم جدا کنند و در دامن دشمن گرفتار شوند بنابراین باید از مردم و نظام جمهوری اسلامی بابت جفایی که کرده‌اند، عذرخواهی کنند.

با این حال سخنگوی قوه قضاییه تاکید کرد که برای برخی از افراد مشهور پرونده تشکیل خواهد شد و عده‌ای نیز احضار  و ارشــاد و تذکر داده شدند. با این اوصاف احتمال اینکه شاهد تشــکیل پرونده برای برخی از چهره‌های مشهور و ارجاع آن به  نهادهــای قضایی برای تعیین مجازات وجود دارد. برخی که به قول ســخنگوی قوه قضاییه ابراز ندامت و عذرخواهی کردند، احتمالا یا مجازات نخواهند شــد و یــا اینکه تنبیه آنها محدود خواهد بود.