پایان مذاکرات دوحه برای احیای برجام مجددا با یک بن‌بست سیاسی روبه‌رو شد
اتحادیه اروپا می‌گوید شاید نتوان از خط پایان عبور کرد
ایران نیز از آمریکا خواسته است تضمین‌های معتبر و قابل راستی‌آزمایی بدهد.

ساناز نفیسی، خبرنگار گروه جهان_با پایان رایزنی‌های دوروزه در دوحه قطر، ایران و غرب از ماحصل گفت‌وگوها تفسیرهای متفاوتی دارند، ناصر کنعانی از تداوم رایزنی‌ها میان باقری و مورا گفته و امیر عبداللهیان در گفت‌وگو با همتای قطری‌اش رایزنی‌های اخیر را مثبت خواند و تاکید کرد که برای نیل به توافق خوب و پایدار جدی هستیم، از همین رو در صورت واقع‌بینی آمریکا، توافق دست‌یافتنی است، با این همه ایالات متحده و اروپا، موضعی متفاوت اتخاذ کرده‌اند و می‌گویند مذاکرات دوحه بدون حصول به نتیجه‌ی مثبت پایان یافت، همزمان تروئیکای اروپا پس از نشست شورای امنیت که به خواست آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل برای بررسی قطعنامه 2231 این شورا در باب برجام برگزار شده بود، بیانیه‌ای منتشر کرده و از ایران خواستند تا به توافقی که به واسطه تلاش‌های دیپلماتیک یکساله به دست آمده و روی میز قرار دارد، بازگشته و به پیشرفت برنامه هسته‌ای‌اش پایان دهد.این سه کشور اروپایی همچنین مدعی شدند که تلاش تهران بر پایان دادن به تدابیر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای شفاف‌سازی فعالیت‌های هسته‌ای مرتبط با برجام، منفی، غیرسازنده و تحریک‌آمیز است و می‌تواند موانع بیشتری را در مسیر بازگشت به توافق تعریف کند، همزمان اتحادیه اروپا نیز اعلام کرده که طرفین برجام ممکن است نتوانند از خط پایان عبور کنند، این در حالی است که مجید تخت‌روانچی خواستار ارائه تضمین‌های قابل راستی‌آزمایی و عینی از جانب آمریکا شده و گفته ایران در رایزنی‌های دوحه هم جدی بود و هم صادق، تیم مذاکره‌کننده ما آماده است تا به شکلی سازنده برای نیل به توافق، تعاملی سازنده داشته باشد منوط بر آن‌که آمریکا تعهداتش را دوباره نقض نکرده و تحریم‌ها را به بهانه‌های دیگر اعمال نکند.

(این در حالی است که ایالات متحده اعلام کرده از آنجایی که برجام در کنگره و در قاب معاهده تصویب نخواهد شد، این بازیگر نمی‌تواند در باب عدم تکرار خروج از توافق در صورت انتخاب رئیس‌جمهوری جدید تضمین دهد) همزمان نماینده چین و روسیه نیز در شورای امنیت با ایران هم‌صدا شدند و ایالات متحده را مسئول وضعیت حاکم قلمداد کردند، نماینده پکن از آمریکا خواست تا تحریم‌های یکجانبه علیه ایران را کاهش دهد و روسیه خواهان آن شد تا همه طرفین این توافق انعطاف‌پذیری بیشتری نشان دهند.


با این همه نمایندگان تروئیکای اروپای و آمریکا اعلام کردند که ایران نه‌تنها پیشنهاد روی میز را قبول نکرد بلکه موضوعات و مقوله‌های بیشتری را به لیست اضافه کرده که خارج از برجام است و به ادعای این گروه از بازیگران خواسته‌هایی است حداکثری و غیرواقع‌بینانه. همزمان انریکه مورا که به عنوان نماینده اروپا به دوحه رفته بود تا رایزنی‌های غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن را هماهنگ کند گفته، متاسفانه پیشرفتی که تیم اتحادیه اروپا در قامت هماهنگ‌کننده رایزنی‌ها به آن امید داشت، به دست نیامده است، با این همه ما برای بازگرداندن توافق کلیدی با فوریت به این مسیر ادامه خواهیم داد فارع از موضع‌گیری‌های لفظی، یکی از منابع دیپلماتیک غربی به ان‌بی‌سی گفته که رایزنی‌ها به صورتی راکد باقی مانده و این به معنای عقبگرد است. 

یکی از مقام‌های ارشد آمریکایی نیز به رویترز گفت که پس از رایزنی‌های غیرمستقیم ایران و آمریکا در دوحه که بدون پیشرفت به پایان رسید، شانس احیای توافق هسته‌ای 2015 به شدت کاهش یافته و چشم‌انداز توافق بعد از نشست دوحه در قیاس با پیش از آن روز به روز تیره‌تر می‌شود.. این دیپلمات آمریکایی خاطرنشان کرد، شرایط بعد از رایزنی‌های دوحه در بهترین حالت به سان راه رفتن بر روی آب است و در بدترین شکل حرکت به عقب، با این همه در مرحله‌ای که در آن قرار داریم، راه رفتن بر روی آب در ارتباط با تمامی اهداف عملی همان عقب‌گرد است.او در ادامه گفت، در مرحله کنونی به درستی نمی‌دانیم ایران چه می‌خواهد، آنها در دوحه جزئیات خواسته‌هایشان را مطرح نکردند، بیشتر مباحثی که مطرح شد، مقوله‌هایی بود که یا می‌دانستند یا باید می‌دانستند که خارج از محدوده برجام است و از همین رو برای ما و اروپایی‌ها اصولا قابل پذیرش نیست، از همین رو انگار قرار بر آن نیست تا در باب هر آنچه در وین توافق شده بود، بازگشایی رخ دهد.

این موضع منفی در حالی مطرح شده که مقام‌های پیشین آمریکا و دستیاران کنگره و تحلیلگران آمریکایی گفتند، با لحاظ کردن این واقعیت که چشم‌انداز نجات توافق به شکلی جدی تیره‌تر از هر زمان دیگری است، دولت بایدن در واشنگتن و از جانب متحدان منطقه‌ای‌اش برای بررسی گزینه‌های دیگر جهت مقابله با صنعت هسته‌ای ایران تحت فشار قرار گرفته است. به گفته آنها دو هفته قبل، به درخواست سناتورها، دولت بایدن جلسه توجیهی محرمانه‌ای را پشت درهای بسته درباره ایران برگزار کرد و گزینه‌های احتمالی یا همان پلن‌بی را در صورت شکست دپیلماسی مورد بررسی قرار داد. لارنس نورمن، خبرنگار ارشد وال‌استریت ژورنال بر این باور است که رایزنی‌های دوحه به عنوان اولین دور رایزنی‌ها پس از توقف گفت‌وگوهای چندجانبه وین نشان‌دهنده شکستی تازه برای تلاش‌های دیپلماتیک قلمدادشده و انتظارهایی برای احیای برجام را بیش از هر زمان دیگر کاهش داده است.

به نوشته نورمن، شکست مذاکرات این احتمال را برجسته می‌کند که فرایند دیپلماتیک ممکن است در هم بشکند، آن هم در شرایطی که اولا، برنامه هسته‌ای ایران بیش از گذشته پیشرفت کرده است، ثانیا، مخالفت‌های سیاسی جدی برای احیای توافق در واشنگتن وجود دارد و ثالثا تهران نظارت آژانس بر فعالیت‌های هسته‌ای‌اش را به واسطه خاموش کردن برخی از دوربین‌های نظارتی در سایت‌هایش محدودتر کرده است. نورمن به نقل از چند دیپلمات غربی که در جریان گفت‌وگوهای دوروزه دوحه قرار داشتند گفته که هیچ پیشرفتی در باب موضوعاتی چون کاهش تحریم‌ها و ارائه تضمین‌های اقتصادی به ایران برای احیای توافق حاصل نشد.

در همین راستا یکی از مقام‌های آمریکایی آگاه به گفت‌وگوها به نورمن گفته شواهد نشان می‌دهد که ایران برای احیای توافق فوریتی را لحاظ نکرده است، به ادعای این چهره آمریکایی، آنچه در جریان نشست دوروزه دوحه شاهدش بودیم، پس‌رفت در رایزنی‌ها بود تا پیشرفت. نورمن در بخشی از یادداشتش با اشاره به دلایل شکست رایزنی‌ها در ماه مارس نوشت، امروز سوال اصلی برای طرفین برجام این است که آیا باید برای جلوگیری از شکست دیپلماسی، رایزنی‌ها را ادامه داد یا نه. به‌رغم افزایش انتقادهای سیاسی به مذاکرات، دولت بایدن کماکان این استدلال که احیای برجام بهترین گزینه برای عدم دستیابی ایران (به ادعای غرب) به سلاح هسته‌ای است و ضامن منافع امنیتی ایالات متحده است را در اولویت قرار داده، با این همه منتقدان دیپلماسی تحلیل متفاوتی دارند و می‌گویند در صورت احیای توافق، تهران هم سوخت هسته‌ای لازم را دارد و هم به امتیاز اقتصادی دست می‌یابد، امتیازی که به ادعای این گروه، صرف تامین منافع تهران در منطقه و گسترش نفوذ این کشور در خاورمیانه خواهد شد. به نوشته نورمن و بسیاری از رسانه‌ها، دیپلمات‌های غربی هنوز در باب چگونگی تداوم رایزنی‌ها یا توقف آن، تصمیمی اتخاذ نکردند، اتحادیه اروپا پیش از این از ایران و آمریکا خواسته بود تا به دوحه بیایند به امید آن که رایزنی‌ها در باب مباحث دوجانبه به شکلی جدا از توافق فنی برجام، حل و فصل شود با این همه همانگونه که بسیاری از دیپلمات‌های غربی پیش‌بینی کرده بودند رایزنی‌ها آنگونه که اروپا توقع داشت، پیش نرفت.

نورمن نوشته، محور اصلی اختلاف‌نظرها، تقاضای ایران برای خروج نام سپاه از لیست تحریم‌های آمریکا است، با این همه مقام‌های آمریکایی مدعی‌اند که تحریم سپاه مشروع است و به واسطه آن که در متن برجام به آن اشاره‌ای نشده، ایالات متحده موظف نخواهد بود تا در باب آن تدبیری بیندیشد. 

این موضع‌گیری به‌خصوص به واسطه افزایش فشارهای دیپلماتیک و کنگره بر دولت بایدن مبنی بر عدم لغو محدودیت‌ها قابل تامل است و چاشی جدی. رویترز نوشته، فعلا مقام‌های ایران و آمریکا توپ را در زمین یکدیگر می‌اندازند، با این همه آنگونه که یکی از دیپلمات‌های آمریکایی آگاه به رایزنی‌های دوحه بدون اشاره به جزئیات گفته، دو کشور در باب توافق وین در ماه مارس و مولفه‌هایش اختلافی با یکدیگر ندارند، اما ایران به واسطه خواسته‌های فرابرجامی‌اش نخواسته فعلا به این توافق پاسخی مثبت دهد، این در حالی است که بازگشت به توافق (به ادعای این مقام آمریکایی) این فرصت را در اختیار ایران قرار خواهد داد تا نفت خود را به صورت قانونی صادر کرده و اینگونه اقتصادش را بهبود بخشد.