چگونه دو هزار میلیاردتومان دارایی مردم سر از اسپانیا درآورد

محمود صنعتی، خبرنگار سازندگی

پرونده اختلاس بزرگ بازار سهام دردادسرای ویژه‌جرائم اقتصادی تشکیل شده است.پروندهای که بنا به برخی شنیده‌ها،میزان تخلفات آن از 2 هزار میلیارد تومان فراتر می‌رود. این پرونده که مربوط به یک کارگزاری مطرح بورس است، به لحاظ مالی ابعــاد پیچیده‌ای دارد. در همین حال رئیس یکی از شعبات بانک دی نیز در یکی دو هفته گذشته موفق شده حدود 300 میلیارد تومان از منابع شعبه‌ای که ریاستش را بر عهده داشــته، از کشــور خارج کند.

نکته قابل توجه هر دو اختالس این بوده که نهادهای ناظر متوجه اتفاقات نشده‌اند و در مورد اول، مشتریان کارگزاری و در مورد دوم، همکاران رئیس شـعبه متوجه وقوع تخلفات شده و مراتب را به نهادهای ناظر اطلاع داده‌اند.

دو هفته پیش سازمان بورس باانتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد با توجــه به عدم رعایــت الزامات مالی و اعتباری توســط شرکت کارگزاری تدبیرگر سرمایه که منجر به ایجاد اختلافــات مالی مابین کارگزاری مذکور و بانک تسویه‌گر این کارگزاری شده است، بنا به وظایف ذاتی خود و حفاظت از حقوق سهامداران به موضوع ورود کرده و در این راســتا، تمامی عملیات کارگزاری مذکور، تحت نظارت مســتقیم نمایندگان سازمان بورس قرار می‌گیرد. براساس این اطلاعیه سهامداران مشـتری این کارگزاری می‌توانند تا تعیین تکلیف وضعیت اختلافات این کارگزاری با بانک تسویه، بــا ارائه درخواســت به کارگــزاری و انجام بررسی‌ها و دریافت مجوزهای لازم، از خدمات سایر کارگزاران استفاده کنند.

چه اتفاقی در کارگزاری تدبیر رخ داده است؟

در روزهای پایانی ماه مهر، برخی افراد متوجه اتفاقات عجیبی درحساب کاربریشان در سایت کارگزاری تدبیرگر سرمایه شدند. ازجمله اینکه؛ سهمی که افراد خریده بودنددر فهرست خریدشان درج نشده بود. برخی دیگر هم متوجه شدند سهام خریداری شده در فهرستشان وجود دارد، اما در سایت ســپرده‌گذاری مرکزی موجود نیســت. برخی هم قادر به خریدوفروش جدید نبودند و کارگزاری هم پاسخ درستی به پرسش‌ها نمی‌داد.

همین ابهامـات باعث شک برخی مشتریان کارگزاری تدبیرگر سرمایه شد پیگیری این افرادسرنخ‌های‌ مهمی از یک اتفاق نگران‌کننده در این کارگزاری به دست نهاد ناظر داد. اغلب مشتریان این کارگزاری متوجه شــدند سهمی که خریده‌اند نه در سامانه آنلاین کارگزاری ثبت شـده و نه سایت سپرده‌گذاری سوابق آن را دارد. این افراد پــس از آنکه گردش حساب جدیدی از حســاب کاربری خود تهیه کردندمتوجه شدند سهم‌شان فروخته شده، اما پولی به حسابشان منتقل نشده، نخستین کاری که این افراد می‌کنند این اســت که با کارگزاری تدبیرگر سرمایه تماس می‌گیرند و اعتراض میکنند که چرا پول ســهمی که فروخته شده به حسابشان واریز نشده اســت؟ کارکنان کارگزاری در روزهــای اول، در پاســخ می‌گویند نگران نباشید، چون خطای سیستمی بوده و به زودی اصلاح می‌شود. این اتفاق درباره برخی افرادرخ می‌دهدسهام‌شان درسایت سپرده‌گذاری درج می‌شود،اما درباره برخی افراد اتفاق رخ نمی‌دهد و مشخص است که تخلفی صورت گرفته است.

اما این همه ماجرا نیست، چون افرادی که فهرست سهام‌شان در ســایت ســپرده‌گذاری قرار میگیرد نه می‌توانند بفروشــند و نه قادر به خرید هستند. در این شرایط کارکنان کارگزاری به معترضان توصیه می‌کنند بــه خاطر بــه هم ریختن سیستم‌ها، بهتر اســت از کارگزاری‌های دیگر خدمات دریافت و امور مبادلاتی خود را به دیگر کارگزاری‌ها انتقال دهند.

اما اینجا یک اتفاق غیرقانونی دیگر هم رخ داده است؛ ســهام افراد از سوی یک مرجع ناشناس به اصطلاح فریز شده و هیچکس قادر به خریدوفروش سهام خود نیســت. معمولا زمانی کارگزاریها مجاز به فریز کردن ســهام افراد هستند که یا بدهکار باشــند یا اعتباری دریافت کرده باشند که درباره کارگزاری تدبیرگر سرمایه هیچ کدام ازاین اتفاقات رخ نداده است اما نه‌کارگزاری فریز کردن سهام را می‌پذیرد و نه سازمان بورس پاسخ مشخصی می‌دهد. افـراد وقتی با این وضعیت مواجه می‌شوند شروع به اعتراض به نهاد ناظر می‌کنند و این در حالی است که اخبار وقوع تخلف درکارگزاری تدبیرگر سرمایه رفته‌رفته سرزبان‌ها افتاده و  شنیده می‌شود که ســیدعلی هاشمی مدیر این کارگزاری به کشور اسپانیا گریخته است.

در پــی انتشــار ایــن اخبــار، مراجعه مشــتریان به کارگزاری افزایــش می‌یابد و عمـده درخواســت افراد این اســت که سهامشــان از حالت فریز خارج شود، اما اعتراض‌ها و مراجعه‌ها هیچ نتیجهای ندارد و در نتیجه افراد به سازمان بورس مراجعه می‌کنند. کارکنان سازمان بورس به این افراد اطمینان میدهند که مشکل به زودی حل می‌شود و جای نگرانی نیست.

بورس در پاسخ به نگرانی فریز شدن سهام نیز به افراد توصیه می‌کند که باز هم تلاش کنند چون این سازمان برنامه‌ای برای فریز کردن سهام ندارد.مشتریان‌کارگزاری تدبیرگر سرمایه برخالف آنچه از نهاد ناظر می‌شنوند، تحت هیچ عنوان قادر به شکستن یخ سهام نیستند و سیســتم، چند روز مداوم آنها را مایوس می‌کند.بعد از مدتی به آنها اطلاع داده می‌شود که سهامشان از فریز خارج شده،اما هیچ کارگزار دیگری قادر به ثبت‌سفارش جدید برایشان نیست.

در ســازمان بورس هم هر روز جلسات متعددی برگزار می‌شود تا عواقب این اتفاق مدیریت شــود؛ به همین منظور ناظرانی از بورس در کارگزاری مستقر می‌شوند و از این مقطع به بعد سازمان بورس به صورت رسمی به مراجعان اعلام میکند که پرونده مربوط به این اختلاس بزرگ در دادسرای ویژه جرائم اقتصادی تشکیل شده و افراد باید به عنوان شاکی به این مرجع قضایی مراجعه کنند. سازمان بورس تا امــروز جز اطلاعیه مبهمی که همان روزهای اول صادرکرد هیچ موضع رسمی دیگری نداشــته و نه اداره تخلفــات بورس و نه اداره نظارت بــر کارگزاری‌ها پاسخی به افراد نگران نمی‌دهند. حتی هیچ کس نمی‌داند برای ثبت شکایت‌ رسمی خود به کدام دفتر دادسرای ویژه جرائم اقتصادی مراجعه کند. در این میان ظاهرا مبلغ 300 میلیارد تومــان اعتباری کـه کارگزاری تدبیرگر سرمایه از یکی از بانک‌ها دریافت کرده مشخص نیست و باید این رقم را هم به مجموع پول‌های گم شــده در این پرونده اضافه کرد. هرچند هنوز هیچ مرجع رسمی نسبت به این پرونده موضع نگرفته و ابعاد آن را مشخص نکرده است،اما شنیده‌ها حاکی از آن است که دستکم 2 هزار میلیارد تومان از دارایی مردم گم شده است. روش کار افراد متخلف در کارگزاری تدبیرگر سهام بوده که سهام مشتریان خود را بدون اطلاع آن‌ها فروخته و به جــای اینکه پول را به حساب دارندگان سهام منتقل کنند،به حساب‌های خود منتقل کرده‌اند.احتمال داده می‌شود مدیر فراری این کارگزاری، همدستانی هم داشته دراین زمینه تحقیقات قضائی آغاز شــده است. هنوز معلوم نیست چند نفر از کارکنان کارگزاری در این اختلاس دست داشته‌اند،اما غیبت طولانی و خاموش بودن گوشی برخی از کارکنان کارگزاری، این شــائبه را تقویت کرده که احتمالا مدیر فراری، همدســتانی هم در کارگزاری داشته است.

بانک دی

در شـرایطی که خبر وقوع اختلاس در کارگزاری تدبیرگر سرمایه هنوز به صورتجدی منتشر نشده، از بانک دی نیز خبرمی‌رسد که آقای ب-ع که ریاست یکی شعبات اصلی این بانک را بر عهده داشته، در 10 روز گذشته مبلغ 300 میلیارد تومان از منابع شعبه تحت مدیریت خودرا به صورت رمز ارز از کشــور خارج کرده اســت. این مدیر بانکی که چندی پیش به عنوان بانکدار نمونه از علی صالح‌آبادی لوح تقدیر دریافت کرده، در یک برنامه ازپیش تنظیم شده، موفق شده این مبلغ را به کشور کانادا منتقل کند و خود نیز متواری شود. ظاهرا این فرد ابتدای آغاز به کار بانک خاورمیانه جزو مدیران این بانک بوده، اما به خاطر تخلف از این بانک اخراج شده و ســر از بانک دی درآورده است. برخی دوستان این فردمی‌گویند او ماه‌های گذشته همسر و فرزندانش را بهکانادا منتقل کرده و هفته گذشــته به بهانه سفر زیارتی به مشهد، به مرخصی می‌رود، اما همکارانش متوجه شــدند وی از کشور خارج شد و مبالغ زیــادی را نیز با خود بیرون برده است.

چرا باید نگران بود؟

در شرایطی کــه انواع ریسک‌های سیاسی و اقتصادی و امنیتی بازارهای مالی را تهدید می‌کند،آحاد اقتصادی باید ریســک از دســت دادن اصل پسانداز و سرمایه را هم در محاسبات خود بگنجانند.

نکته نگران‌کننده اختلاس‌های اخیر همزمانی وقوع آنها در وضعیت آشفته فعلی‌ است و این نگرانی را مضاعف می‌کند کهمدیران مالی ممکن است از آشفتگی فضای سیاسی و اقتصادی استفاده کنند و اتفاقات مشابهی را رقم بزنند.معملا درشرایطی که فضای سیاسی در آستانه یک تعادلجدید قرار می‌گیرد،متخلفان اقتصادی فرصت را برای تخلف مهیا می‌بینند و هرچه وضعیت سیاسـی آشفته‌تر باشد، افرادی بیشتری سعی می‌کنند از آب گل آلود بهره پ‌ببرند. این اتفاق قطعا میتواند برای ساختار سیاسی و اقتصادی کشور نگران کننده باشد، چون فضا را برای وقوع تخلفات و حیف‌ومیل منابع مالی مهیا می‌کند.