در چیستی اعتراضات اخیر و شیوه تعامل با آن

حامد بخشی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه_ هرچه بیشــتر از آغاز آن بخــش از اعتراضات اخیر می‌گذرد، ماهیت آن بیشتر خود را نشان میدهد و خود را از اعتراضات سیاسی پیشین متمایزتر می‌کند. درحالی که اعتراضات 76، 88، 96 و 98 عمدتا ماهیتی سیاسی یا اقتصادی داشت، اعتراضات اخیر ماهیت اجتماعی- فرهنگی خودرا به رخ می‌کشد.به همین خاطر است که ســردمداران سیاسی، اعم از داخلــی و خارجی، درون حاکمیتی یا اپوزیسیون، نتوانســتند در وضعیت اخیر جایگاهی داشته باشند.به طور بارزی میبینیم شعارهای مطرح شده ماهیتی اجتماعی دارند. حتی نقد نظام سیاسی نیز از منظری اجتماعی و نه سیاسی، دنبال می‌شود. برخلاف اعتراضات پیشین، کمتر شعاری در حمایت از یک آلترناتیو سیاسی می‌شنویم. قابل توجه اســت با وجود فعالیت بالای اپوزیسیون‌های خارجی، ازجمله سلطنت‌طلب‌ها، ذکر و یــادی از خاندان آن‌ها در بین شــعارهای جوانان خیابان دیده نمی‌شود. این حرکت، شــعارهای خودش را ابداع کرده و حتی زبان خودش را برای نقد موجــود دارد. زبانی که البته برای نسل میانسال ماقبل آن بسی موجب تعجب و حیرت است. اگر ترانه برای... را که به جهاتی بافاصله زیاد پرتکرارترین ترانه‌ای است که توسط معترضان‌ همخوانی می‌شود، به عنوان مانیفست این جنبش در نظر بگیریم،می‌بینیم خواسته‌های آنان،ازجنس سیاسی به معنای مصطلح رایج نیستند و عمدتا ناظر به توقع حق سبکی از زندگی اجتماعی اســت که در آن بتوانند آزادانه خود را اظهار و ابراز کنند،اما مقابله با اعتراضات و شــیوه مقابله با آن از همان نوعی است که پیشتر با اعتراضات سیاسی یاشورش‌های خیابانی انجام میداده است.

بازداشتهای سیاسی نظیر آنچه دراعتراضات 88 رخ‌داد یا برخورد با معترضان در خیابان نظیر آبان‌ماه 98 اگر چه پیشتر به طور نسبی مقرون به توفیق بود، اما در اعتراضات اخیر ناکارآمد بوده است.به دلیل آنکه اساسا این اعتراضات فاقد ســران مشخص و شناخته شده‌ای است که بتوان با حذف یامحدود کردن آنها رامهار کرد.

دراین اعتراضات،هر فردی در این مقام قرار گرفته که در شبکه‌های اجتماعی نقش انگیزشی بازی کند. چنانچه پیش سرایش ترانه برای کسی فکر نمی‌کرد اقدام این خواننده جوان درچنین جایگاهی مورد توجه این‌چنینی قــرار گیرد. به همین خاطــر به نظر نگارنده راهبرد بازداشــت افراد رســانهای جز آنکه سرگشتگی فراهم آورده و هر روز افراد جدیدی را به این فهرست افزوده، توفیقی نداشــته است. این حرکــت هر روز ســرهای جدیدی درمی‌آورد که پیشتر حتی تصور آن هم به‌ذهن خطور نمی‌کرد. از سوی دیگر، معترضان تلاش میکنند، به صورت مدنی اعتراض کنند.یعنی به جزموارد معدود متعرض به ساختمان.ها و اماکن عمومی نشده‌اند. به همین خاطر، راهبرد برخورد تند نیز امکان اجرا نیافته است. با این حال، به نظر می‌رسد نظام سیاسی صرفا به شــیوه‌های سنتی خود پناه آورده است. وضعیت اخیر،برخالف اعتراضات پیشین اگرچه فاقد سر یا سران سیاسی است، اما واجد گفتمان است. به همین خاطر، راه‌حل فرونشاندن اعتراضات، پیشنهاد اصلاحات جدی از طریق رســانه اســت.

همانطور که گفته شـد هر فرد، خود یک نماینده است که از طریق رسانه‌ها، پیامهای نظام سیاسی را دریافت می‌کند، تفســیر میکند و بعد تصمیم می‌گیرد. هرچند همانند هر امر اجتماعی دیگر، کنشگری رسانه‌ای افراد و گروه‌های مرجع نقش جدی دارد. از اینرو، باید رسانه دراین ارتباط جدی گرفته شود و سران نظام با استفاده از رسانه،به طور صریح نشان دهند که سخن معترضان را درک کرده‌اند و حاضرند در حکمرانی مراعات آنان را بکنند.