آلمان پرچمدار فشار غربی‌ها به ایران شده و درصدد است تا در کنار سایر کشورهای اروپایی تحریم‌های جدیدی را علیه ایران وضع کند روابط و مناسبات ایران و آلمان از چه وارد چالش شد؟

حسین اصفهانی،خبرنگار سازندگی

روابط ایـران و آلمـان رو به تیرگی می‌رود.این درحالی است تا پیش از اعتراضات اخیر که پس از مرگ مهسا امینی رخ داد و نیز قبل از وقوع جنگ اوکراین، آلمــان یکی از متحدان ایـران در اروپا بــود، اما پس از جنگ روسیه علیه اوکراین و پس از تبلیغات و خبرها و شایعاتی که اروپایی‌ها درخصوص فــروش پهپادهای ایران به روســیه منتشــر کردند، روابط ایران و اروپا دتخوش تغییر شد و در این میان، آلمان نقش‌عمده‌ای را در مخالفت با ایران ایفا کرد.

چنان که دیروز اوالف شولتس، صدراعظم آلمان در یک پیام ویدیویی کمسابقه‌ای به انتقاد شدید از ایران پرداخت و ازاعمال قریب‌الوقوع تحریم‌های بیشتر علیه ایران و با هدف فشار بیشتر بر جمهوری اسلامی خبر داد. اظهارات او توسط سخنگوی وزارت خارجه ایران مداخله‌جویانه خوانده شد، زیرا صدراعظم آلمان در دخالتی آشکار به سیاست داخلی ایران ورود کرده و خطاب به‌معترضان ایرانی گفته بود که ما شانه به شانه مردم ایران ایستاده‌ایم.

اما اظهارات او اولین سخن در خصومت با ایران نبود. در اواخرهفته گذشته نیز یک جدل توییتری بین وزرای خارجه ایران و آلمان رخ داد و هردو پیام‌های صریحی برای یکدیگر ارسال کردند. پس از آنکه آنالنـا بائربوک، وزیر امورخارجه آلمان از قصد اتحادیه اروپا برای اعمال تحریم‌های جدیدعلیه‌ایران طی‌ این هفته سخن گفت، امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران به او پاســخ داد که باید بداند در امور ایــران دخالت می‌کند.

وزیر خارجه آلمان در یک رشته توییت نوشته بود: ما سخت‌ مشغول کار روی بسته تحریمی جدید علیه حکومت ایران هستیم و قصد داریم هفته آینده آن را به‌‌تصویب برسانیم.او همچنین به سیاست‌داخلی ایران ورود کرده و خطاب به معترضان نوشته بود: شما تنها نیستید. پیش از این پیام توییتری نمایندگان مجلس آلمان نیز طرحی را با هدف تشدید فشــار دیپلماتیک و اقتصادی بر جمهوری اسالمی تصویب کرده بودنــد. آنها نیز علت تصویب این طرح را حمایت از اعتراضات در ایران دانستند.

بعد از اظهارات وزیر خارجه آلمان، امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران به او یادآور شد که آنچه بیان می‌کند و می‌نویسد نشان از تدبیر و پختگی نیست و البته که دخالت درامور یک کشور دیگر است.چراکه بنابر منشور سازمان ملل متحد، کشورها صلاحیت دخالت در امور یکدیگـر را ندارند. امیر عبداللهیان در پیام خود به وزیر خارجه آلمان نوشت:مواضع تحریک‌آمیز،مداخله‌جویانه و غیردیپلماتیک نشان دهنده پختگی و تدبیر نیست. ایران همچنین به آلمان یادآور شد تخریب‌ پیوندهای قدیمی، پیامدهای بلندمدت دارد.بعد وزیرخارجه ایران به آن‌ها دو راه را پیشنهاد کرد: تعامل یا تقابل.

وزیرخارجه ایران دراین خصوص نوشت:آلمان می‌تواند تعامل را برای مقابله باچالش‌های مشترک انتخاب کند یا راه تقابل در پیش بگیرد. پاسخ ما متناسب و قاطع خواهد بود. بــا این حال ظاهــرا آلمانی‌ها راهی را در پیــش گرفته‌اند که نه تنها باب میل مقامات جمهوری اسلامی نیسـت بلکه خالف سیاست‌های نظام اســت. آنچنان پیش از این جدال توییتری و سخنان مقامات دو کشور علیه یکدیگر و حضور برخی ایرانیان در تجمع شـهر برلین نیز بر تیرگی روابط افزود. ظاهرا تلاش‌های دیپلماتیکــی هم برای عدم برگزاری این تجمع صورت گرفته بود اما نهایتا دو طرف به یک نظر واحد نرسیدند و نتیجه آن شد که آلمان به مخالفان جمهوری اسلامی چراغ سبز نشان داد و این اجازه را صادر کرد تا آن‌ها در برلین تجمع خود را به راه بیندازند و بعد از آن نیز رسانه‌های آلمان ازقول پلیس برلین مدعی شدند که در این تجمع ۸۰ هزار نفر شرکت کرده بودند! 

بعد از آن نیز آنالنا بائربوک، وزیــر امور خارجه آلمان بیانیه‌ای منتشر کرد و خبر داد براساس محدودیت‌های جدید،دولت آلمان از این پس اجازه ورود به این کشور برای دیپلمات‌های جمهوری‌اسلامی ایران تنهادرمواردی صــادر می‌کند که ورود آنان کاملا ضروری تلقی شــود همچنین محدودیت بیشتری برای ورود اعضای سازمان‌هایی اعمال خواهد کرد که پیش از این در فهرست تحریم اتحادیه اروپا قرار گرفته‌اند. او همچنین خبرداده بود که کشورش و اتحادیه اروپا درحال‌ بررسی این هستند که سپاه پاسداران را درفهرست‌سازمان‌های تروریستی قرار بدهند. وزیر خارجه آلمان در بیانیه خود مدعی شده بود:با دولتی که با چنین بی‌اعتنایی نسبت به موازین حقوق بشر با شـهروندان خود رفتار می‌کند، روابط نمی‌تواند به روال عادی برقرار باشد.

این مســاله البته اعتراض ایران را در پی داشت. ناصر کنعانی، ســخنگوی وزارت خارجه ایران یادآور شد که سپاه پاسداران نهاد نظامی رسمی جمهوری اسلامی ایران است و چنین اقدامی کاملا غیرقانونی است. امیدواریم هم دولت آلمان و هم دیگر دولتها اگر قصد اقدامی دارند به نتیجه اقدامات غیرسازنده خـود توجه کنند دراین زمینه احیانا به صورت خاص منافع‌دوجانبه خودشان را قربانی مصالح سیاسی زودگذر و تصمیمات احساســی نکنند.

علی باقری، معاون وزیرخارجه ایران نیز سفیر آلمان را فرا خواند و با اشـاره به اظهارات برخی مقامات آلمانی در تحریک اغتشاش و قانون‌شــکنی در ایران، اینگونه موضع‌گیری‌های غیرمسئولانه را مغایر با قواعد و اصول حقوق بین‌الملل و ناسازگار با سنت روابط طولانی دو کشور توصیف کرد و آن را غیرقابل قبول خواند.

باقری همچنین در پاسـخ به وزیر خارجه آلمــان که در بیانیه خود گفته بود: با دولتی که با چنین بی‌اعتنایی نســبت به موازین حقوق بشر با شهروندان خود رفتار می‌کند،روابط نمی‌تواند به روال‌عادی برقرار باشد پاسخ داد: مداخله غیرقانونی برخی کشورهای غربی عاملی در به خشونت کشاندن اجتماعات مسالمت‌آمیز است و خشونت،قانون‌شکنی نه تنها باحق اجتماع مسالمت‌ آمیز در تعارض است بلکه نظم عمومی و امنیت تک تک شهروندان را هم مخدوش می‌کند.

اما سوال این است که آلمان چرا چنین رویه‌ای رااتخاذ کرده است؟آلمان عموما یک کشور صنعتی بزرگ است، سوابق و روابط خوبی با ایران داشت و عموما از جدال سیاسی نیز پرهیز میکرد اما در اتفاقات اخیر میبینیم در بین کشورهای اروپایی که با ایران در تعارض و تخاصم هستند، آلمان نه تنها عقب‌تر از انگلیس و فرانسه نایستاده بلکه حتی قدمی از آنها هم جلوتر است. چرا آلمان این رویه را درپیش گرفته و آنطور نشان می‌دهد پرچمدار فشارهای سنگین و تبلیغاتی علیه ایران شده است؟

به نظر می‌رسد که باید این را درروابط پیچیده سیاست خارجی آمریکا جستوجو کرد.نباید فراموش‌کرد هنگامی که دموکرات‌ها در آمریکا بر سر کار هستند، همیشه به جای تقابل با کشوری که با آن مشــکل دارند از جنگ نیابتی استفاده می‌کنند. نمونه حاضر، جنگ اوکراین و روسیه است.آمریکا ظاهرا خود را از این جنگ دور نگاه داشته اما کیست که نداند اصل جنگ بر سر گسترش ناتو بود و چه کسی می‌تواند حمایت آمریکا از اوکراین و اروپا را نادیده بگیرد؟ جنگ روسیه و اوکراین، جنگ دو کشــور نیست. جنگ روسیه و اروپاسـت که حامی پرقدرت آن آمریکایی‌ها هســتند.

رفتارسیاسی دموکرات‌ها البته برخلاف جمهوری‌خواهان است. جمهوری‌خواهان هر گاه بر سر کار هستند وقتی با کشوری درتعارض قرار بگیرند،مستقیما به حمله روی می‌آورند.چنان که در دوره بوش پدر درحمایت  کویت به عراق حمله شــد. در دوره بوش پسر به افغانستان حمله شــد و ترامپ یک جنگ اقتصادی تمام عیار را علیـه ایران به راه انداخت امــا دموکرات‌ها معموال از یک کشور نیابتی اســتفاده می‌کنند. چنانکه در دوره جیمی کارتر رئیس‌جمهــور دموکرات، عراق به نیابت از آمریکا با ایران وارد یک جنگ 8 ساله شد و اکنون در دوره بایدن نظرمی‌رسد که آلمان‌ها را درجهت تضعیف ایران به‌میدان فرستاده است.به‌همین دلیل بعید است که آلمان‌ها آنچنان که وزیر خارجه ایران تاکید کرده بود،پایبند به پیوندهای قدیمی باشندو درصدد تخریب آن برنیایند.به نظر می‌رسد این بار آلمان پرچمدار فشارهای‌ آمریکایی و غربی شده و به نیابت از آمریکا درصدد آن است که نه تنها روابط قدیمی خود را با ایران از دســت بدهد بلکه فشــارهای بیشتری را بر ایران تحمیل کند. با این حال آیا آنچنان که دیپلماسی ایرانی آن‌ها را از این امر برحذر می‌دارد آنها مسیر خود را خواهند رفت؟