علی واعظ؛ پویایی بدون توافق و بدون بحران پایدار نیست

سی‌ان‌ان با انتشار گزارشی ضمن اشاره به پایان بی‌نتیجه رایزنی‌های غیرمستقیم تهران و واشنگتن در دوحه مدعی شده است که ایالات متحده و ایران ممکن است تابستان پرتنشی را تجربه کنند؛ به نوشته این خبرگزاری رایزنی‌های دوحه که با میانجی‌گری اتحادیه اروپا انجام شد، آخرین امید برای دستیابی طرفین به توافق و کاهش تنش‌ها بود (هرچند مقام‌های ایرانی تفسیری متفاوت دارند و آنگونه که امیر عبداللهیان گفته، راه دیپلماسی باز است و مذاکرات دوحه روند مثبتی را طی کرده است؛ همزمان علی باقری‌کنی نیز یکشنبه اعلام کرد که زمان و مکان دور بعدی گفت‌وگوها در حال نهایی شدن است). با این همه سی‌ان‌ان مدعی است با توجه به گزاره‌هایی چون افزایش حجم غنی‌سازی اورانیوم و کاهش همکاری تهران با ناظر هسته‌ای و احتمال توسل بازیگران منطقه به‌خصوص اسرائیل به گزینه نظامی؛ چشم‌انداز منطقه مبهم و در عین حال هولناک است. این خبرگزاری در همین راستا با علی واعظ، فعال در گروه بحران بین‌المللی در این باره گفت‌وگویی انجام داده است. به گفته واعظ، آنچه مسلم است، پویایی بدون توافق و بدون بحران پایدار نیست، از همین رو به ادعای این تحلیلگر به واسطه تنش میان تهران با واشنگتن و متحدان منطقه‌ای‌اش، فضا برای تشدید عامدانه درگیری‌های ناخواسته وجود دارد که می‌تواند از کنترل خارج شوند.

این شرایط احتمالا ممکن است تابستان مشابه تابستان سال 2019 را رقم بزند، تحریم‌ها تشدید شود و تنش‌ها در حوزه آبراه‌های دریایی افزایش یابد. واعظ در ادامه و در پاسخ به سوال سی‌ان‌ان که پرسیده بود آیا شکست مذاکرات دوحه به معنای پایان توافق است یا نه، گفت، لزوما این شکست بدین معنا نیست که موفقیت‌آمیز نبود. رایزنی‌های دوحه می‌تواند دیپلماسی با ایران را به فرایند زامبی تبدیل کند، طرفین به خانه باز می‌گردند و احتمالا درگیر تنش‌های متقابل خواهند شد به این امید که طرف مقابل اول پلک بزند، با این همه به باور واعظ با نزدیک‌تر شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، اشتهای دولت بایدن برای توافق کاهش خواهد یافت، به‌خصوص آن که پیش‌بینی می‌شود.

دموکرات‌ها کنترل کنگره را از دست بدهند که این خود تمایل ایران را برای برخورد با دولتی که کنترل کنگره را از دست داده است کاهش می‌دهد. تحلیلگر ارشد گروه بحران در پاسخ به سوال دیگری در باب آینده پیش رو گفت، ایران احتمالا تلاش خواهد کرد تا توافق را تا انتخابات بعدی ریاست‌جمهوری 2024 ایالات متحده به تعویق بیندازند، آن هم در شرایطی که اهرم‌هایش دست نخورده باقی است، با این همه این حقیقت را هم باید لحاظ کرد که در سال 2025 انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران برگزار می‌شود و انتظار برای نتیجه آن موجب خواهد شد تا برجام بمیرد، از همین رو طرفین باید در باب توافقی تازه رایزنی کنند که احتمالا چند سالی به طول می‌انجامد.

از همین رو تنها گزینه پیش رو توافق میان یک معامله در شرایط کنونی است یا توافقی احتمالی در شش سال آینده. واعظ در ادامه به تحرکات رژیم اسرائیل اشاره کرد و مدعی شد که تل‌آویو ممکن است به واسطه پیشرفت‌های ایران در حوزه صنعت هسته‌ای، آمریکا را وادارد تا به گزینه نظامی متوسل شود؛ رخدادی که به شکلی بالقوه منطقه را به آتش خواهد کشید. علی واعظ در پاسخ به آخرین سوال سی‌ان‌ان، در باب این‌که آیا رایزنی‌ها در دوحه به عنوان یکی از کشورهای منطقه با اهمیت بوده یا نه نیز گفت، این مسئله از دو منظر مهم بود، نخست، نشان داد که چگونه منطقه در قیاس با سال 2015 تغییر کرده است؛ زمانی که برجام امضا شد، در آن بازه زمانی به غیر از عمان، هیچ یک از کشورهای دیگر خلیج‌فارس مشتاق این توافق نبودند چراکه این مسئله زمینه‌ساز تقویت رقیب‌شان ایران بود، اما امروز اکثر کشورهای حاشیه خلیج فارس که هم‌صدا با سیاست فشار حداکثری ترامپ علیه ایران بودند، بیش از هر زمان دیگر اصل تنش‌زدایی را درک می‌کنند. واعظ در انتها به نبرد اوکراین و پس‌لرزه‌هایش اشاره کرد و گفت این نبرد همه معاملات را تحت‌الشعاع قرار داده، از یک سو، از فوریت مذاکرات هسته‌ای کاسته شده و توجه سیاستگذاران غربی را منحرف ساخته و از دیگر سو، بازگشت ایران به بازارهای انرژی را برای غرب باارزش‌تر کرده است.