پشت پرده رقص بایدن با دیکتاتورهای خاورمیانه

جو بایدن امروز به واسطه سفرش به سرزمین‌های اشغالی و عربستان برای احیای روابط آمریکا با متحدان سنتی‌اش قربانی نگرشش مبنی بر رویارویی دموکراسی‌ها با دیکتاتوری‌ها شد. به نوشته نیویورک‌تایمز، بایدن روز شنبه در حضور 9 تن از رهبران عرب حاضر در نشستی واقع در بندری باستانی در دریای سرخ گفت، ما منطقه را خالی نمی‌کنیم تا چین، روسیه و ایران از نبود ما به سان فرصتی برای افزایش نفوذ خود استفاده کنند، ما به دنبال آن هستیم که با رهبری اصولی آمریکا فرصت‌هایی فعالانه بسازیم.

چارچوب‌بندی ارائه شده توسط بایدن در باب ماموریتش نشان از بخشی از رقابت‌های تازه ابرقدرت‌ها است، روسای جمهوری آمریکا دهه‌ها غالبا خاورمیانه را کانون نزاع و بی‌ثباتی قلمداد می‌کردند؛ منطقه‌ای که این کشور عمدتا برای حراست از جریان نفت و از میان بردن گروه‌های رادیکال به حضور در آن نیاز داشت. اکنون بیش از 20 سال از حادثه تروریستی 11 سپتامبر می‌گذرد، با این همه دولت وقت آمریکا درگیر نگرانی تازه‌ای است؛ از همین رو آنگونه که ناظران مدعی‌اند، رقص اجباری‌اش با دیکتاتورها هرچند در ظاهر ناپسند به نظر می‌آید، با این همه تنها گزینه بایدن برای نیل به اهداف بزرگ‌تر؛ یعنی مهار روسیه و پیشی گرفتن از چین است.

از منظری دیگر رایزنی در باب بهای نفت، یکی از اولویت‌های بایدن در این سفر بود؛ جو بایدن، زمانی که به عنوان رئیس‌جمهوری برگزیده شد به جهان وعده پایان دادن به سوخت‌های فسیلی را داد، اما امروز بحران اوکراین و افزایش بهای انرژی رئیس‌جمهوری آمریکا را ناچار کرده تا خلاف مواضعش گام بردارد هرچند در واقعیت موفقیت اندکی نصیبش شده، گزارش‌ها می‌گویند، روسیه درآمد خوبی از فروش نفت و گازش دارد و حتی آنگونه که رویترز مدعی است سوخت مورد نیاز نیروگاه‌های ریاض را با تخفیف در اختیار این بازیگر قرار می‌دهد. در میانه تمامی این تحولات، شاید توافق میان بایدن با سعودی‌ها در حوزه فن‌آوری و ساخت شبکه‌های مخابراتی نسل‌های جی 5 و جی 6 قابل تامل باشد، چراکه رقیب اصلی ایالات متحده در این حوزه چین است و غول هواوی؛ شرکتی دولتی که نفوذی جدی در منطقه داشته و دارد، این توافق شاید بخشی از تلاش بایدن برای عقب راندن پکن از بخش‌هایی از جهان است؛ بخش‌هایی که این کشور سال‌ها در آن بی‌رقیب بود.

سه هفته پیش بایدن با رونمایی از استراتژی تازه در باب اتحاد غرب، برای نخستین بار چین را به عنوان یک چالش سیستماتیک به رسمیت شناخت و سیاست‌ها و عملیات سایبری این کشور در سراسر جهان را مخرب خواند، براساس دکترین بایدن، چین همگام با روسیه در تلاش است تا نظم بین‌الملل را برهم بزند، بایدن در جریان سفرش به اسرائیل و عربستان نیز از همین عبارات استفاده کرد تا زمینه را برای به عقب راندن دو رقیبش هموار کند، بایدن در همین راستا چارچوب تازه‌ای را برای خاورمیانه ترسیم کرد که در قالبش مقوله‌هایی چون حمایت از توسعه اقتصادی، امنیت نظامی و آزادی‌های دموکراتیک تعریف شده است. بایدن در بخشی دیگر از سفرش به دنبال ارائه تضمین به رهبران عرب سنی در باب تهدیدهای ادعایی از جانب ایران بود؛ او گفت با این‌که به همکاری نزدیک با شما برای مقابله با تهدیدهای(ادعایی) ایران ادامه خواهیم داد، از گزینه دیپلماسی برای اعمال محدودیت علیه برنامه هسته‌ای تهران نیز غافل نمی‌شویم؛ این عبارات در نشستی با حضور شش کشور عرب عضو شورای همکاری خلیج فارس و در حضور رهبران عربی دیگر از جمله مصر مطرح شد؛ کشوری که کارنامه سیاهی در حوزه حقوق بشر دارد، با این‌همه بایدن این بخش را نادیده گرفت و از مصر به واسطه کمک‌هایش برای بازسازی غزه بعد از نبرد سال گذشته حماس و اسرائیل قدرانی کرد؛ انگاری لازم بود تا با دیکتاتورهای عرب درباره حقوق بشر در خلوت سخن بگوید، در رقابت با چین، ایالات متحده پیش‌رو است چراکه روابط نزدیک‌تری با بسیاری از کشورهای خاورمیانه داشته و دارد، با این همه آنگونه که مشاوران بایدن اذعان کردند، عقب راندن چین و کاهش نفوذش در منطقه نیازمند مبارزه‌ای دشوار است چراکه چین در سال‌های اخیر پیشرفت‌های بسیاری داشته و در شرایطی که آمریکا درگیر نبرد منطقه‌ای بود، ابتکار توسعه کمربند و جاده ابریشم در سراسر خلیج فارس را اجرایی می‌کرد و حتی بندری بزرگ در امارات ساخت؛ هرچند تداوم این کار به واسطه هشدارهای آمریکا متوقف شد؛ با این همه روشن بود که هدف غایی پکن ایجاد یک پایگاه نظامی رادارگریز است. هواوی در تلاش برای تعریف شبکه‌هایی در منطقه است تا بتواند به این بهانه بر زیرساخت‌های خاورمیانه کنترل داشته باشد، در دوران ریاست ترامپ، آمریکا به متحدانش در باب توافق با هواوی و سایر تامین‌کنندگان چینی هشدار داد و دسترسی به گزارش‌های اطلاعاتی را قطع و مشارکت بازیگران عرب در اتحادهای نظامی را محدود کرد. 

در چارچوب این سیاست، چماق بود اما هویج نبود، به بیانی دیگر آمریکا در ازای همه محدودیت‌ها، گزینه جایگزنی ارائه نکرد. حالا بایدن در سفر اخیرش تلاش کرد تا با ارائه فن‌آوری‌های تازه‌ای این خلاء را پر کند. با لحاظ کردن واقعیت‌ها، باید گفت، جنگ سرد نوینی آغاز شده است؛ هرچند هنوز نمی‌توان گفت که احیای اتحادها؛ بهانه‌ای است برای تعاملات نفتی یا تمایلی است برای تعاملی عمیق.