توسط : رئیسجمهور فرانسه پس از ۲۰سال به سوریه رفت
گروه بینالملل: پاریس پس از سالها تماشای تحولات سوریه از فاصلهای امن اکنون تصمیم گرفته دوباره به قلب معادلات دمشق بازگردد. سفر امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، به سوریه در ژوئیه ۲۰۲۶ تنها یک دیدار دیپلماتیک معمولی نیست؛ بلکه نمادی از تغییر بزرگ در سیاست غرب نسبت به سوریه پس از سقوط حکومت بشار اسد است. این نخستینبار از زمان فروپاشی نظام اسد در دسامبر ۲۰۲۴ است که یکی از رهبران اصلی غرب پا به دمشق میگذارد؛ اقدامی که نشان میدهد، اروپا دیگر نمیخواهد صرفاً نظارهگر آینده سوریه باشد و قصد دارد، سهم خود را در شکلدهی نظم جدید این کشور مطالبه کند.
در مرکز این تحول، احمد الشرع قرار دارد؛ چهرهای که زمانی فرمانده یکی از مهمترین گروههای مخالف مسلح بود و اکنون در قامت رئیس دولت انتقالی سوریه میزبان رهبر یکی از قدرتمندترین کشورهای اروپایی شده است. همین تصویر بهخوبی نشان میدهد که معادلات سوریه تا چه اندازه دگرگون شده است. فرانسه نیز با پذیرش این واقعیت، مسیر عملگرایی را برگزیده و تلاش میکند بهجای پافشاری بر اختلافات گذشته، جایگاه خود را در آینده سیاسی و اقتصادی سوریه تثبیت کند.
اما این آغاز تازه، تنها چند ساعت پس از ورود مکرون با واقعیتهای تلخ سوریه برخورد کرد. در دومین روز سفر، چندین بمب دستساز در مرکز دمشق و در نزدیکی محل اقامت هیأت فرانسوی منفجر شد. اگرچه رئیسجمهور فرانسه هنگام وقوع انفجارها در کاخ ریاستجمهوری حضور داشت و آسیبی ندید اما زخمی شدن دستکم ۱۸ نفر بار دیگر یادآوری کرد که جنگ اگرچه از نظر سیاسی پایان یافته اما از نظر امنیتی هنوز سایه خود را بر سوریه حفظ کرده است. فعالیت هستههای وابسته به داعش، بقایای نیروهای وفادار به حکومت پیشین و گروههای مسلح پراکنده همچنان ثبات دولت انتقالی را تهدید میکنند و مسیر بازسازی این کشور را با چالشهای جدی روبهرو کردهاند.
با وجود این ناامنیها، فرانسه معتقد است که خلأ قدرت ایجاد شده پس از سقوط اسد، فرصتی تاریخی برای بازگشت به منطقهای است که همواره برای سیاست خارجی پاریس اهمیت ویژهای داشته است. روابط ویژه فرانسه با سوریه، ریشه در دوران قیمومت این کشور بر سوریه پس از جنگ جهانی اول دارد و اکنون نیز پاریس تلاش میکند بار دیگر خود را به یکی از مهمترین بازیگران اروپایی در مشرق عربی تبدیل کند. از همینرو مکرون در ماههای گذشته از اصلیترین حامیان کاهش تحریمهای بینالمللی علیه سوریه و عادیسازی روابط غرب با دولت انتقالی بوده است.
در نگاه فرانسه، حمایت از دولت احمد الشرع صرفاً یک انتخاب سیاسی نیست بلکه بخشی از راهبردی گستردهتر برای جلوگیری از بازگشت افراطگرایی، مهار موجهای مهاجرت و ایجاد ثبات در شرق مدیترانه است. پاریس امیدوار است، دولت جدید سوریه بتواند با فاصله گرفتن از گذشته و تشکیل ساختاری فراگیر، امنیت اقلیتهای مذهبی و قومی را تضمین کند؛ موضوعی که در دیدار نمادین مکرون و الشرع از مسجد تاریخی اموی دمشق نیز مورد تأکید قرار گرفت. این پیام برای اروپا اهمیت زیادی دارد زیرا نگرانی درباره تنشهای فرقهای پس از سقوط حکومت اسد همچنان پابرجاست.
همزمان همکاریهای امنیتی بخش مهمی از دستورکار این سفر را تشکیل میداد. پیوستن رسمی سوریه به ائتلاف بینالمللی مبارزه با داعش، فرصت تازهای برای گسترش همکاری اطلاعاتی میان دمشق و پاریس ایجاد کرده است. فرانسه علاوه بر مقابله با هستههای باقیمانده داعش بهدنبال تعیینتکلیف شهروندان فرانسوی است که طی سالهای گذشته به گروههای تندرو پیوسته و اکنون در اردوگاهها و زندانهای سوریه نگهداری میشوند. همچنین پاریس میکوشد در پرونده پیچیده کردهای سوریه نیز نقش میانجی را ایفا کند و میان منافع دمشق، کردها و ترکیه تعادل برقرار سازد.
در کنار اهداف امنیتی، اقتصاد شاید مهمترین انگیزه سفر مکرون باشد. رئیسجمهور فرانسه با هیأتی از مدیران بزرگترین شرکتهای فرانسوی وارد دمشق شد تا سهمی قابل توجه از بازار بازسازی سوریه را بهدست آورد. توافقهای گسترده در حوزه حملونقل، هوانوردی، زیرساخت، بهداشت، بازسازی بیمارستانها، توسعه بندر لاذقیه، اصلاح ساختار بانک مرکزی و احیای تأسیسات آب، تنها بخشی از قراردادهایی است که میان دو طرف امضا شد. این توافقها نشان میدهد، پاریس نمیخواهد میدان بازسازی سوریه را به رقبایی مانند عربستان سعودی یا ترکیه واگذار کند و قصد دارد از نفوذ اقتصادی بهعنوان ابزاری برای تثبیت جایگاه سیاسی خود بهره ببرد.
سفر مکرون در واقع آغاز فصل تازهای از حضور اروپا در سوریه است؛ فصلی که موفقیت یا شکست آن در گرو توان دولت سوریه، برای برقراری صلح و امنیت در سوریه، جذب سرمایهگذاری خارجی و بازتعریف دقیق روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است.
