توسط : توقیف دو برنامه «روشن» و «شفرونی» در شبکه نمایش خانگی
سه‌شنبه‌شب ساترا، نهادی که وابسته به صداوسیماست، دو برنامه از برنامه‌های شبکه نمایش خانگی را توقیف کرد. برنامه آشپزی «شفرونی» با اجرای نیما شعبان‌نژاد و برنامه گفت‌و‌گو‌محور «روشن» با اجرای علی میرمیرانی، دو برنامه‌ای هستند که به دلیل شکایت صدا‌و‌سیما توقیف شدند.
ماجرای توقیف
سازمان تنظیم مقررات رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی یا ساترا یکی از نهادهای وابسته به صداوسیماست که مسئولیت تنظیم‌گری رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی ایران را بر‌عهده دارد. این نهاد که از سال ۱۳۹۵ فعالیت‌اش را آغاز کرده، همواره به‌عنوان یک چالش بزرگ برای پلتفرم‌های نمایش خانگی و برنامه‌هایشان از سوی یک رقیب بزرگ به‌نام تلویزیون عمل کرده است.
اما آنچه این قدرت را به ساترا تفویض کرد- به‌عنوان یک نهاد قدرتمند از سوی صدا‌و‌سیما، که خود بزرگ‌ترین رقیب برای پلتفرم‌های نمایش خانگی است- مصوبه‌ای است که در بهار سال ۱۳۹۷ توسط مجلس تصویب شد و براساس آن کلیه امور صوت و تصویر در فضای مجازی به سازمان ساترا محول شد و به بیانی دقیق‌تر، اعلام شد که مرجع تصمیم‌گیری درباره صوت و تصویر فراگیر، این نهاد است. از این پس بود که تمام برنامه‌هایی که برای پخش در پلتفرم‌های نمایش خانگی تولید می‌شوند، باید مجوز ساترا را بگیرند و حتی در زمان پخش، این صدا‌و‌سیما و ساترا هستند که تصمیم می‌گیرند، یک مجموعه یا بخشی از صحنه‌ها حذف شوند. این اتفاق باعث شد که وزارت فرهنگ و ارشاد که تا پیش از این متولی رسانه‌ها محسوب می‌شد، در این زمینه عملاً هیچ کارکرد و نقشی نداشته باشد. این موضوع حتی واکنش وزیر ارتباطات وقت، محمد آذری‌جهرمی را هم به همراه داشت و او اعلام کرد که «صدا‌و‌سیما قصد دارد تنظیم مقررات، تصدی‌گری و مالکیت در حوزه صدا و تصویر را به‌طور کامل به‌دست بگیرد». با این‌وجود، از سال ۱۳۹۹ که ساترا با قدرت عمل بیشتری وارد عرصه نظارت! و سانسور شد، بسیاری از آثار و محتوای تولید شده در پلتفرم‌های مختلف را از زیرتیغ گذراند. برنامه «اکنون» ساخته سروش صحت را به دلیل ارجاعات این برنامه به «کتاب‌باز» که سروش صحت در تلویزیون ساخته بود، توقیف کرد. سریال «زخم‌‌کاری» ساخته محمدحسین مهدویان هم از توقیف ساترا مصون نبود و یکی از قسمت‌های سریال متوقف و سپس بعد از سانسور پخش شد. با این‌وجود، در ابتدا برخی از سریال‌ها مانند سریال «شهرک کلیله و دمنه» بدون مجوز ساترا پخش و البته خیلی‌زود متوقف شدند. یا «تاسیان» ساخته تینا پاکروان که مجوز ساترا را گرفته بود نیز به دلیل آنچه نمایش آزادتر اوضاع اجتماعی در پیش از انقلاب عنوان شده بود، توقیف شد. بسیاری دیگر از برنامه‌های تولید شده در شبکه نمایش خانگی طی سال‌های اخیر، توقیف کامل یا موقت شده و در نهایت با مجوز و اعمال نظرات ساترا اجازه پخش گرفته‌اند.
ساترا در آخرین اقدام خود دو برنامه «روشن» و «شفرونی» را نیز توقیف کرد و باید دید این برنامه‌ها بعد از حل موضوع بازمی‌گردند یا دیگر رنگ نمایش در پلتفرم را نمی‌بینند.
چرا شفرونی و روشن
برنامه «روشن» یک برنامه گفت‌و‌گو‌محور با اجرای علی میرمیرانی بود که تنها بعد از پخش دومین قسمت آن توسط ساترا توقیف شد. خبرگزاری تسنیم در گزارشی براساس اخباری که از ساترا گرفته بود، نوشت «برنامه «روشن» که از پتلفرم فیلیمو پخش می‌شد، پیش از دریافت مجوز لازم وارد فرآیند انتشار شد. پیش از انتشار نیز درباره نداشتن مجوز برنامه، به سکوی پخش‌کننده به‌صورت مکتوب تذکر داده شده بود. در ادامه، با ورود موضوع به مسیر قضایی و بررسی مستندات، حکم توقف انتشار صادر شد». این گزارش همچنین هرگونه شائبه‌ای را درباره توقیف برنامه به‌خاطر محتوای قسمت‌های پخش شده رد کرده و به این اشاره شده که در صورت طی فرآیند قانونی و دریافت مجوزهای لازم، امکان بررسی وضعیت «روشن» و انتشار آن وجود خواهد داشت. براساس این گزارش، ساترا اعلام کرده که مشکل آثاری چون «روشن»، عدم طی مراحل قانونی دریافت مجوز بوده است.
برنامه «شفرونی» نیز دیگر برنامه‌ای بود که خبر توقیف‌اش صبح چهارشنبه منتشر شد. حسین ربانی‌غریبی، تهیه‌کننده این برنامه بعد از توقیف آن گفت: «این برنامه هم مجوز تولید دارد و هم ۱۲ قسمت از آن در ساترا بازبینی شده و اصلاحیه‌های پخش دریافت کرده است». پس چرا شفرنی توقیف شد؟ در گزارش‌هایی که توسط رسانه‌های حامی ساترا! منتشر شده، آمده است که این برنامه مجوز پخش نداشته است.
«شفرونی» یک برنامه آشپزی با اجرای نیما شعبان‌نژاد بود که یک فصل آن با موضوع غذای کشورهای خارجی پخش شد و به پایان رسید. در هر قسمت از این برنامه، دو چهره از اهالی سینما حضور پیدا کرده و مسابقه آشپزی می‌دادند. اما در حالی‌که فصل اول سریال به پایان رسید، فصل دوم آن که با موضوع غذاهای شهرهای مختلف ایران آغاز شده بود، بعد از سه قسمت توقیف شد. با اینکه ساترا می‌گوید «شفرونی» مجوز نداشته تهیه‌کننده شفرونی، نظر دیگری دارد: «برخلاف ادعای ساترا، «شفرونی» هم مجوز تولید و هم مجوز انتشار دارد و هر هفته برای پخش قسمت جدید، اصلاحیه‌های ساترا را دریافت و اعمال کرده است که در صورت نداشتن مهر محرمانه، همه برگه‌های اصلاحیه را منتشر می‌کردم. توقیف «شفرونی» محصول تنگ‌نظری مدیران تلویزیون برای سرگرم‌شدن مردم است، بازی با کلمات هم در شأن ساترا نیست، درخواست توقیف با بدترین و بی‌ربط‌‌ترین گزارش علیه برنامه و بعد انتشار خبری مبنی بر «توقف پخش» پاک کردن صورت مسئله است. نمی‌شود خود را ناظر فرهنگی بدانیم اما به‌جای گفت‌وگو برای حل اختلافات، به قوه قضائیه و شکایت و گزارش کذب متوسل شویم. پرونده‌سازی برای تولیدکنندگان برنامه‌های نمایش خانگی در شأن نهاد حاکمیتی نیست، اینکه علاوه بر کتمان مجوزهای اخذشده، برنامه ما متهم به ترویج فحشا و اخلال در امنیت و عفت عمومی معرفی شود، واقعا قابل درک نیست!»
نظارت یا سلطه
ماجرای توقیف دو برنامه «روشن» و «شفرونی» را نمی‌توان تنها در حدود این دو برنامه که به دلیل نداشتن مجوز یا اختلافاتی در صدور مجوز توفیف شده‌اند، دید. مسئله مهم‌تر بار دیگر نور انداختن بر جایگاهی است که ساترا در سال‌های اخیر و نسبت به پلتفرم‌های شبکه نمایش خانگی کسب کرده است. ساترا نهادی است که از یک سو ناظر و تنظیم‌کننده تولید آثار نمایش خانگی به‌حساب می‌آید و از سوی دیگر به سازمانی وابسته است که خود یکی از اصلی‌ترین و بزرگ‌ترین بازیگران عرصه تولید آثار نمایشی و محتوای صوتی و تصویری است. تناقضی بزرگ که از همان ابتدا، چالشی عمیق میان جامعه بزرگ سازندگان و عوامل آثار پلتفرم‌های نمایش خانگی و ساترا به‌وجود آورد.
در ماجرای «روشن»، ساترا تأکید دارد که مشکل اصلی، انتشار برنامه پیش از دریافت مجوز بوده و توقیف ارتباطی با محتوای دو قسمت پخش‌شده نداشته است. درباره «شفرونی» اما ماجرا پیچیده‌تر است. تهیه‌کننده برنامه می‌گوید این برنامه هم مجوز تولید داشته و هم مجوز انتشار و حتی قسمت‌های تولیدشده در ساترا بازبینی و اصلاحیه‌های آن اعمال شده است. در مقابل، رسانه‌های نزدیک به ساترا از نداشتن مجوز پخش صحبت می‌کنند. در چنین شرایطی پرسش ساده‌ای شکل می‌گیرد؛ اگر یک برنامه مراحل مختلف نظارت را طی کرده، اصلاحیه گرفته و براساس همان اصلاحیه‌ها تغییر کرده است، چرا باید در نهایت با شکایت و ورود دستگاه قضایی متوقف شود؟ و اگر اساساً مجوز انتشار نداشته، چرا اجازه داده شده چند قسمت آن منتشر شود؟
این پرسش‌ها زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم چنین اتفاقی برای نخستین‌بار نیست. در سال‌های گذشته برنامه‌ها و سریال‌های مختلفی در شبکه نمایش خانگی ابتدا مجوز گرفته‌اند، بعد با اصلاحیه مواجه شده‌اند و گاهی حتی پس از آغاز پخش، متوقف شده‌اند. در بعضی موارد نیز اختلاف بر سر مجوز به‌جایی رسیده که یک اثر پس از صرف هزینه‌های سنگین تولید، عملاً برای ادامه حیات خود ناچار شده وارد مذاکره‌ای شود که نتیجه آن از ابتدا چندان قابل پیش‌بینی نبوده است. به نظر مشکل بزرگ آنجایی است که وقتی قواعد یک بازی برای همه روشن نباشد، مجوز دیگر الزاماً به‌معنای تضمین امکان پخش نیست و تولیدکننده نمی‌تواند با اطمینان بداند اثری که امروز اجازه تولید و انتشار گرفته، فردا با چه تصمیمی روبه‌رو خواهد شد. در چنین شرایطی، مسئله فقط محدود شدن یک برنامه سرگرمی یا یک سریال نیست، بلکه بحث بر سر امنیت تولید و آینده صنعتی است که طی سال‌های اخیر بخش مهمی از مخاطبان تلویزیون را به سمت خود کشانده است. براساس قانون ساترا حق نظارت بر محتوای صوتی و تصویری در فضای مجازی را دارد اما این نظارت نیز باید برای خود این نهاد، تولیدکنندگان آثار و افکار عمومی شفاف و قابل دفاع باشد. اما تصمیم‌های ساترا در سال‌های اخیر که این نهاد در اوج نظارت و دخالت! نسبت به آثار پتلفرم‌های شبکه نمایش خانگی اعمال شده بیش از هرچیز شائبه رقابت صدا‌و‌سیما و پلتفرم‌ها را یادآوری می‌کند. آن‌هم در شرایطی که صدا‌و‌سیما در ضعیف‌ترین دوران خود طی پنج دهه اخیر چه از نظر تولید و چه از نظر جذب مخاطب است و روز به‌روز جایگاهش را به‌عنوان رسانه ملی نزد افکار عمومی از دست داده است. با این وجود، نکته مهم اینجاست که نمی‌توان از یک‌سو از پلتفرم‌ها انتظار داشت براساس قانون حرکت کنند و از سوی دیگر، قانونی را پیش روی آنها گذاشت که در تفسیر و اجرای آن، هر بار امکان یک اتفاق تازه وجود داشته باشد.
