شروع تابستان داغ

بحران اقلیمی در ایران؛ هشدار قرمز هواشناسی درباره «تابستان سوزان» و جدال کارشناسان بر سر سایه ال‌نینیو

با آغاز رسمی فصل تابستان در کشور، گزارش‌های منتشر شده از سوی نهادهای هواشناسی از موج جدید و بی‌سابقه‌ای از افزایش دما حکایت دارد که می‌تواند، بخش‌های وسیعی از زیرساخت‌های کشاورزی و منابع آبی این کشور را با بحرانی جدی مواجه کند. درحالی‌ که برخی از مسئولان و کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند، دمای هوا در اکثر مناطق ایران تا دو درجه بالاتر از حد نرمال برود، پیشکسوتان این رشته معتقدند که نباید درباره تأثیرات پدیده‌های جهانی مانند «ال‌نینیو» بزرگ‌نمایی کرد.

هشدار به کشاورزان؛ روند صعودی دما تا اواسط هفته
محمد اصغری، از کارشناسان سازمان هواشناسی ایران، روز شنبه ۳۰ خرداد با تشریح آخرین وضعیت جوی از استمرار یک «گرمای نسبتاً غیرمتعارف» در بخش‌های وسیعی از کشور خبر داد. به گفته او این روند افزایشی دست‌کم تا روز سه‌شنبه، دوم تیرماه، ادامه خواهد داشت. این کارشناس با توجه به تشدید تنش گرمایی، هشدار ویژه‌ای به باغداران و فعالان حوزه کشاورزی، به‌ویژه در استان‌های غربی مانند ایلام، صادر کرد و از آنها خواست تا عملیات آبیاری باغات را تنها به ساعات خنک شبانه‌روز موکول کنند تا از هدررفت منابع محدود آب جلوگیری شود. مقامات جوی ایران همچنین نسبت به خطر وقوع آتش‌سوزی در مراتع و جنگل‌ها هشدار داده و از شهروندان خواسته‌اند از رها کردن زباله‌های براق در طبیعت و آتش زدن بقایای مزارع به ‌شدت خودداری کنند.

تابستان سوزان؛ زاگرس و مرکز ایران در کانون گرما
همزمان گزارش‌های تکمیلی نشان می‌دهد که نوار مرکزی کشور و دامنه‌های رشته‌کوه زاگرس، کانون‌های اصلی این موج گرمای زودهنگام خواهند بود. ساناز جعفری، دکترای هواشناسی، تأیید کرد که تحلیل‌های بلندمدت نشان‌دهنده تابستانی گرم‌تر از میانگین سنوات گذشته است. جعفری گفت: «برخلاف برخی گمانه‌زنی‌ها مبنی بر کوتاه بودن فصل گرما، شرایط کاملاً تابستانی و هوای داغ حتی تا اواسط شهریورماه نیز بر فضای کشور حاکم خواهد بود. دمای هوا در بخش عمده‌ای از ایران بین یک تا دو درجه سانتی‌گراد بالاتر از حد نرمال پیش‌بینی می‌شود، درحالی‌ که این افزایش در نوار ساحلی جنوب بین نیم تا یک درجه خواهد بود». پیش از این نیز صادق ضیائیان، رئیس مرکز پیش‌بینی هواشناسی ایران از افزایش تدریجی پایتخت و گرم‌تر شدن هوای تهران در روزهای پایانی هفته خبر داده بود.

تلاطم در جنوب، رگبار در شرق؛ نقشه چندپاره اقلیمی
وضعیت آب‌وهوایی ایران در آستانه تابستان تنها به گرمای شدید محدود نمی‌شود؛ خروجی مدل‌های پیش‌بینی نشان‌دهنده ناپایداری‌های شدید موقتی در نقاط دیگر است:
سواحل جنوبی: سازمان هواشناسی برای سواحل و نواحی دور از ساحل استان‌های هرمزگان، بوشهر و غرب تنگه هرمز هشدار سطح زرد صادر کرده و خواستار احتیاط فعالان شیلاتی و تفریحی شده است.
جنوب‌شرق کشور: بیشترین نگرانی امنیتی مربوط به رگبارهای ناگهانی بعدازظهر در جنوب سیستان و بلوچستان است که هر لحظه خطر طغیان رودخانه‌های فصلی و ایجاد روان‌آب را به همراه دارد.
شمال‌غرب: در استان اردبیل و منطقه ارسباران در آذربایجان شرقی، احتمال وقوع صاعقه و بارش‌های رگباری موقتی، تهدیدی برای گردشگران و بومیان تلقی می‌شود.

جدال علمی؛ آیا «ال‌نینیو» ایران را ذوب می‌کند؟
اما صعود دماسنج‌ها در ایران با یک بحث علمی جدی میان کارشناسان همراه شده است. اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) اخیراً از شکل‌گیری یک ابر ال‌نینیو (Super El Niño) در اقیانوس آرام خبر داد که پتانسیل جابه‌جایی رکوردهای گرمای جهانی را دارد؛ موضوعی که موجی از نگرانی را در فضای مجازی ایران ایجاد کرد. با این ‌حال پروفسور حسین اردکانی، از پیشگامان علم هواشناسی در ایران، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری ایرنا، فرضیه تابستان طاقت‌فرسا به دلیل این پدیده را رد کرد. پروفسور اردکانی با اشاره به فاصله جغرافیایی ایران از کانون این پدیده گفت: «نباید تأثیرات ال‌نینیو را بزرگ‌نمایی کنیم. بررسی‌های دینامیکی نشان می‌دهد که پیوندهای جوی دیگر می‌توانند، اثر این پدیده را خنثی کنند. پیش‌بینی من این است که تهران رکوردهای پیشین خود مانند دمای ۴۴ درجه را تجربه نخواهد کرد و سقف دمای پایتخت حدود ۴۲ درجه خواهد بود». این استاد دانشگاه معتقد است، ایران تابستانی با «گرمای معمول» را سپری خواهد کرد و از اواخر مهرماه با ورود به یک پاییز نرمال و پربارش از شدت این بحران کاسته خواهد شد.  در شرایطی که کارشناسان بر سر میزان شدت این موج گرما اختلاف‌نظر دارند، فعالان محیط‌زیست در ایران هشدار می‌دهند که حتی افزایش یک ‌درجه‌ای دما در ترکیب با بحران کهنه مدیریت آب می‌تواند، تابستان پیش‌رو را به یکی از سخت‌ترین دوره‌ها برای بخش انرژی و کشاورزی ایران تبدیل کند.