توسط : تشکیل شورای عالی هنر و ادبیات به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور
به پیشنهاد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و به استناد اصل ۱۳۸ قانون اساسی و بنا به مصوبۀ هیأت وزیران، شورای عالی هنر و ادبیات به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور تشکیل شد. این شورا با هدف تقویت ارتباط بین بخش‌های سیاستگذاری، برنامه‌ریزی، اجرایی، نظارتی، تولیدی، آموزشی، کمک به توسعه فرهنگ و هنر، رفع چالش‌ها، بهینه‌سازی فرآیند خدمات‌رسانی به فعالان و مشاغل حوزۀ هنر و ادبیات در سطوح استانی، ملی و بین‌المللی، افزایش هم‌افزایی و همکاری دستگاه‌های متولی و اجرایی و بدون افزایش هرگونه ساختار و تشکیلات جدید ایجاد شده است. اهدافی که در حالت ایده‌آل می‌تواند گامی در جهت بازآفرینی حکمرانی فرهنگی باشد، اگر به سرنوشت شوراهای عالی مشابه ازجمله شورای عالی سینما (شورایی که تیر ۱۳۸۹ ابتدا به ریاست رئیس‌جمهور و بعدها معاون اول رئیس‌جمهور، تشکیل شد) گرفتار نشود.
هیأت وزیران به ریاست مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور در جلسه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵، طرح تشکیل «شورای عالی هنر و ادبیات» را تصویب کرد و مقرر شد دبیرخانه این شورا برای پیگیری و اجرای مصوبات در وزارتخانه فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل شود.
ساختار و اعضای شورا
از این اقدام به‌عنوان یکی از تصمیم‌های راهبردی دولت چهاردهم در عرصۀ فرهنگ و هنر یاد می‌شود و براساس مصوبۀ هیأت دولت، «شورای عالی هنر و ادبیات» قرار است بدون افزایش هرگونه ساختار و تشکیلات جدید تشکیل می‌شود. در این راستا، محمدرضا عارف معاون اول رئیس‌جمهور (رئیس)، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (دبیر شورا)، سیدرضا صالحی‌امیری وزیر میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری و دو نفر از وزرا به پیشنهاد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و تأیید معاون اول رئیس‌جمهور، سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، زهرا بهروزآذر، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، پیمان جبلی، رئیس سازمان صدا‌و‌سیمای جمهوری اسلامی ایران، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، مجید شاه‌حسینی، رئیس فرهنگستان هنر، محمدمهدی دادمان، رئیس حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی از اعضای این شورا هستند.
همچنین مدیران‌عامل خانه‌های تئاتر، موسیقی، هنرهای تجسمی، یک نفر به نمایندگی از انجمن‌های صنفی حوزه ادبیات، ۶ نفر از هنرمندان، استادان، خبرگان هنری و ادبی کشور که حداقل سه نفر آن‌ها از بانوان باشند به پیشنهاد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و تأیید معاون اول رئیس‌جمهور دیگر اعضای این شورا را تشکیل می‌دهند.
براساس این مصوبه، احکام اعضای شورا با امضای معاون اول رئیس‌جمهور صادر خواهد شد و دبیرخانه شورا در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل می‌شود. دبیرخانه شورا موظف به ابلاغ، پیگیری و اجرای مصوبات، برگزاری جلسات شورا، ارائه گزارش‌های مربوط و سایر امور اجرایی و هماهنگی مرتبط با وظایف شورا خواهد بود.
اهداف و محورهای کلیدی
براساس اعلام معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و گزارش‌های رسمی، مهم‌ترین اهداف و سازوکارهای «شورای عالی هنر و ادبیات»، تمرکززدایی و ایجاد شوراهای استانی هنر، هم‌افزایی فرابخشی هنر، مدیریت و صنعت، سیاستگذاری کلان و یک‌پارچه در حوزۀ هنر و ادبیات و تقویت دیپلماسی فرهنگی و انسجام ملی است. تشکیل شوراهای استانی هنر و ادبیات در سراسر کشور به ریاست استانداران یکی از بندهای کلیدی و عملیاتی این مصوبه است. هدف از این ساختار، خروج تصمیم‌گیری‌ها و رویدادهای هنری از انحصار پایتخت و توزیع عادلانۀ فرصت‌ها و امکانات میان هنرمندان در استان‌های مختلف اعلام شده است.
ایجاد پل ارتباطی میان ظرفیت‌های هنری با نهادهای مدیریتی، صنعتی و اقتصادی برای استفاده از هنر در حل مسائل اجتماعی، کاهش آسیب‌ها و نشاط‌بخشی عمومی، تنظیم اسناد راهبردی، حمایت ساختاری از هنرمندان و اهالی قلم و رفع موازی‌کاری‌های اداری در نهادهای حمایتی و نظارتی و استفاده از ظرفیت‌های والای ادبیات کهن و معاصر فارسی و تنوع هنرهای بومی برای تقویت هویت ملی و گسترش روابط فرهنگی در سطح بین‌المللی از اهداف مهم این شوراست. همچنین براساس تصویب‌نامه هیأت وزیران در خصوص تشکیل «شورای عالی هنر و ادبیات»، حمایت از پیشرفت هنر و ادبیات ایرانی-اسلامی، هم‌افزایی ظرفیت‌های موجود در توسعه و تجهیز زیرساخت‌های تخصصی فعالیت‌های هنری و ادبی، حمایت از بازتعریف، تثبیت جایگاه و افزایش نقش‌آفرینی هنر و ادبیات ایران در جهان، گسترش متوازن گونه‌های مختلف زیرمجموعه فعالیت‌های هنری و ادبی، رشد اقتصاد فرهنگ و هنر، توانمندسازی بخش خصوصی و ایجاد بازارهای جدید هنری، تقویت مشارکت مؤثر نهادهای صنفی در ارتقا و پیشرفت فعالیت‌های مرتبط، صیانت از حقوق مادی و معنوی مؤلفان و هنرمندان، فراهم‌آوری بستر همکاری و هم‌افزایی و بهره‌وری سازمان‌ها و نهادهای متولی و اجرایی حوزه هنر و ادبیات از اهداف تشکیل این شوراست.
اهداف اعلامی اگرچه روی کاغذ ممکن است اهدافی مطلوب به نظر برسد، اما مهم این است که در عمل چه اتفاقی می‌افتد و این شورا چه خروجی خواهد داشت، آیا همان‌گونه که عنوان‌شده در جهت تمرکزدایی گام برخواهد داشت یا در عمل باعث تمرکزگرایی بیشتر و تحدید فعالیت گروه‌ها و انجمن‌های مستقل و خصوصی هنری و ادبی خواهد شد؟
ساز و کارهای اجرایی و عملیاتی
پس از تشکیل «شورای عالی هنر و ادبیات»، ساز و کارهای اجرایی و عملیاتی مرتبط با موضوع فعالیت شورا مانند نحوۀ تشکیل و وظایف در مرکز و استان‌ها، تشکیل کارگروه‌های تخصصی، نحوۀ برگزاری جلسات شورا و سایر امور مربوط طی یک دستورالعمل اجرایی تدوین شده و در شورا بررسی و تصویب می‌شود و با ابلاغ رئیس شورای عالی هنر و ادبیات اجرایی خواهد شد.
تصویب تشکیل «شورای عالی هنر و ادبیات» گامی در جهت بازآفرینی حکمرانی فرهنگی با رویکرد منطقه‌ای و تمرکززدایی محسوب می‌شود. در صورت تدوین آئین‌نامه‌های اجرایی و تفویض اختیارات واقعی به شوراهای استانی با حضور فعالان صنفی، می‌توان انتظار داشت که این شورا به احیای ظرفیت‌های بومی و پویایی اقتصاد هنر و ادبیات در کشور کمک کند. در دهه‌های گذشته نهادهایی چون «شورای هنر» وابسته به شورای عالی انقلاب فرهنگی یا ساختارهای پیش از انقلاب؛ «شورای عالی فرهنگ و هنر» وظایف مشورتی یا تصویب اسناد بالادستی را برعهده داشتند، اما به نظر می‌رسد ویژگی‌های شاخص مصوبۀ جدید هیأت دولت؛ ماهیت اجرایی‌تر و پیوند مستقیم آن با بدنۀ استانداری‌ها و وزارتخانه‌های اجرایی است که براساس اهداف اولیه اعلامی قرار است ادبیات و هنر را در یک ساختار پیوسته و با رویکرد توسعۀ منطقه‌ای و عدالت فرهنگی پیگیری می‌کند، اما باید منتظر ماند و دید آیا این شورا در عمل هم به اهداف اعلامی خود پایبند می‌ماند و برای تحقق آن‌ها تلاش می‌کند یا به سرنوشت دیگر شوراهای عالی گرفتار می‌شود و فقط ساختار بروکراتیک دولتی را فربه‌تر می‌کند.
کارشناسان فرهنگی تحقق اهداف «شورای عالی هنر و ادبیات» را در گرو تأمین بودجه و ضمانت اجرایی می‌دانند و معتقدند تبدیل مصوبات این شورا نیازمند برنامه‌های عملیاتی و اختصاص بودجه مستقل برای شوراهای استانی است.
همچنین اجرایی شدن اهداف این شورا نیازمند مشارکت صنوف و پیشکسوتان؛ پرهیز از اداری‌سازی هنر، تضمین حضور مؤثر هنرمندان مستقل و تشکل‌های صنفی ادبی و هنری در ترکیب شوراها و تدوین اساسنامه شفاف در راستای روشن شدن حدود اختیارات نسبت به سایر نهادهای موازی در عرصه فرهنگ و فرهنگ عمومی است.
