توسط : دور دوم گفتوگوهای ایران و آمریکا در محل سفارت عمان در ژنو برگزار شد
هر دو کشور بستههای پیشنهادی خود را برای توافق به یکدیگر ارائه کردند
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران از نتیجه این جلسه راضی بود
وزیر امور خارجه عمان نیز خبر داد که مذاکرات با پیشرفت ملموسی به پایان رسید
در ادامه دومین دور مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا که با میانجیگری عمان در ژنو برگزار شد، فضای دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن بار دیگر در کانون توجه رسانهها و محافل سیاسی بینالمللی قرار گرفت. این مذاکرات در محل اقامتگاه سفیر عمان در ژنو و با میانجیگری «بدر البوسعیدی» وزیر خارجه عمان انجام شد و ریاست هیأت دیپلماتیک و کارشناسی ایران را سیدعباس عراقچی برعهده داشت. مجید تختروانچی، کاظم غریبآبادی، حمید قنبری و اسماعیل بقایی، چهار معاون وزارت امور خارجه نیز در این نشست، عراقچی را همراهی کردند. حضور این تیم گسترده، نشانهای از اهمیت این دور از گفتوگوها و تمرکز ایران بر ترکیب تیمی متشکل از کارشناسان فنی، اقتصادی و حقوقی برای پیشبرد مذاکرات ارزیابی شد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در توضیح ترکیب هیأت مذاکرهکننده تأکید کرد که تیم اعزامی ایران «تیمی کامل» است و «کارشناسان فنی و هستهای، اقتصادی و نیز حقوقدانان هیأت را همراهی کردند». وی با اشاره به محورهای اصلی مذاکرات افزود: «جمهوری اسلامی نگرانیهای خود درباره رفع تحریمها و پرونده هستهای را به طرفهای مقابل منتقل کرده است». بقایی همچنین گفت: «با حسن نیت و کاملاً جدی اینجا حضور داریم و نتیجهمحور هستیم. زمان برای ما بسیار مهم و حیاتی است و به همین دلیل آقای عراقچی همواره گفته است، آمادهایم برای نهایی کردن هر توافقی مدت طولانیتری اینجا بمانیم؛ چند روز یا حتی چند هفته. امیدواریم از طرف هیأت آمریکایی نیز همین سطح از جدیت و حسننیت را ببینیم».
در طرف مقابل، ریاست هیأت آمریکایی را استیو ویتکاف برعهده داشت و همانند مذاکرات پیشین در مسقط، جرد کوشنر، داماد و مشاور ارشد دونالد ترامپ نیز در گفتوگوها حضور داشت. منابع ایرانی اعلام کردند که تمرکز اصلی این دور از مذاکرات بر موضوع هستهای ایران و رفع تحریمهای آمریکا علیه تهران بوده و مسائل منطقهای و موشکی در دستورکار گفتوگوها قرار نداشته است. این تفکیک موضوعی از نگاه برخی تحلیلگران نشاندهنده تلاش دو طرف برای تمرکز بر حوزههای قابل حصول توافق در کوتاهمدت و جلوگیری از پیچیده شدن مذاکرات با طرح مسایل فرابرجامی است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز در اظهاراتی تأکید کرد که بهطور «غیرمستقیم» در این مذاکرات مشارکت دارد. وی در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ویژه ریاستجمهوری این مذاکرات را «بسیار مهم» توصیف کرد و گفت: «من بهطور غیرمستقیم در آن دخیل خواهم بود». ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره چشمانداز توافق احتمالی میان واشنگتن و تهران اظهار کرد که ایران پیشتر رویکردی سختگیرانه داشته اما پس از حمله جنگندههای بی۲ آمریکایی به تأسیسات هستهای ایران در تابستان گذشته، پیامدهای این سیاست را درک کرده است. وی افزود: «من فکر نمیکنم آنها بخواهند با پیامدهای عدم دستیابی به توافق روبهرو شوند».
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز پیشتر در اظهاراتی گفته بود: «فکر میکنم اگر فرصتی برای دستیابی به یک توافق دیپلماتیک که مسایل مورد نگرانی ما را پوشش دهد به وجود بیاید، ما کاملاً آماده و گشوده به آن خواهیم بود. با این حال نمیخواهم اغراق کنم، این کار قطعاً دشوار خواهد بود». روبیو تصریح کرد: «دستیابی به توافقهای واقعی با ایران برای بسیاری دشوار بوده است زیرا ما با روحانیون شیعه روبهرو هستیم که تصمیمهای خود را بر پایه ملاحظات الهیاتی میگیرند، نه ژئوپلیتیکی». این سخنان بازتابدهنده نگاه بدبینانه بخشی از دستگاه سیاست خارجی آمریکا نسبت به ساختار تصمیمگیری در ایران و پیچیدگیهای دستیابی به توافقی پایدار است.
در همین حال، روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی مدعی شد که ایران در مذاکرات ژنو، ایدههای تازهای ازجمله «تعلیق غنیسازی»، «انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم به خارج» و حتی «توافقهای اقتصادی با آمریکا» را مطرح کرده است. این رسانه نوشت که این پیشنهادها شامل توقف کامل غنیسازی، که مطالبه اصلی ترامپ است، نمیشود و همین موضوع میتواند، مانعی برای رسیدن به توافق نهایی باشد. براساس برخی گزارشها و گمانهزنیهای رسانهای، پیشنهادهای مطرح شده از سوی ایران در این دور از مذاکرات شامل توقف غنیسازی به مدت ۳ سال و پس از آن از سرگیری غنیسازی در سطح ۳.۶ درصد، عدم آزمایش موشک جدید در این دوره ۳ ساله، ترک مخاصمه غیررسمی با اسرائیل، واردات ۲۰۰ میلیارد دلاری از آمریکا شامل هواپیما، خودرو و سایر کالاها همچنین واگذاری پروژههای نفتی و معدنی به ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار به شرکتهای آمریکایی بوده است. در مقابل، برخی منابع دیگر گفتهاند که ایران از مذاکره بر سر اصل غنیسازی و کاهش برد موشکها امتناع کرده است.
در همین حال حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امورخارجه اظهار کرد: در مذاکرات جاری میان ایران و آمریکا منافع مشترک در حوزههای نفت و گاز، سرمایهگذاریهای معدنی و حتی خرید هواپیما در متن مذاکرات گنجانده شده است. قنبری افزود: برای پایداری توافق، ضروری است که آمریکا نیز بتواند در حوزههایی با بازده اقتصادی بالا و سریع، بهرهمند شود. معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه ادامه داد: منابع محدود یا مسدودشده ایران نیر بخشی از توافق خواهند بود و آزادسازی آنها باید واقعی و قابل استفاده باشد، نه صرفاً نمادین یا مقطعی.
این مقام مسئول تصریح کرد: مذاکرات با هدف دستیابی به توافق جدی پیگیری میشوند اما هیچ دستگاه یا نهاد داخلی نباید فعالیتهای عادی خود را به بهانه مذاکرات متوقف کند.
با پایان این دور از مذاکرات، خبرنگار اعزامی ایرنا به ژنو به نقل از منابع نزدیک به هیأت مذاکرهکننده ایرانی اعلام کرد که مذاکرات «بسیار جدی» بوده و «بر روی برخی مباحث کلی تفاهم شده است». به گفته این منابع، قرار شد، گفتوگو درباره جزئیات بیشتر پس از مشورت هیأتها با پایتختها ادامه یابد. خبرگزاری بلومبرگ نیز گزارش داد که دور سوم مذاکرات در آیندهای نزدیک و پس از مشاوره هر دو طرف با مقامات عالی برگزار خواهد شد.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در جمعبندی خود از این نشست گفت: «از دیروز رایزنیها شروع شده بود و گروسی به ژنو آمد و در ابعاد فنی بحثهای خوبی با ایشان انجام شد و ایشان دیدار با هیأت آمریکایی داشت». وی با اشاره به فضای مذاکرات افزود: «در این دور نسبت به دور گذشته، بحثهای کاملاً جدی مطرح شد و فضای سازندهتری وجود داشت».
عراقچی ادامه داد: «ایدههای مختلفی مطرح شد و این ایدهها به صورت جدی مورد بحث واقع شد و نهایتاً ما بر یکسری اصول راهنما توانستیم یک موافقت کلی پیدا کنیم که از این به بعد براساس آن اصول حرکت خواهیم کرد و وارد متن یک توافق احتمالی خواهیم شد». وی در عین حال تأکید کرد: «این بدان معنا نیست که به سرعت میتوانیم به توافق برسیم ولی حداقل مسیر شروع شده است. امیدواریم هر چه زودتر این کار انجام شود و آمادگی داریم برای آن وقت کافی بگذاریم ولی وقتی به تدوین متن میرسد، کار یک مقدار مشکلتر و ریزتر میشود».
وزیر امور خارجه ایران همچنین گفت: «پیشرفت خوبی نسبت به جلسه گذشته صورت گرفت و الان مسیر روشنی پیش رو داریم که به نظرم مثبت است». وی افزود: «زمان مشخصی تعیین نشد و قرار شد، دو طرف روی متنهای یک توافق احتمالی کار انجام دهند و بعد ما این متنها را تبادل کنیم و بعد از آن تاریخ دیگری را برای دور سوم در نظر بگیریم». عراقچی درباره چارچوب مذاکرات نیز تصریح کرد: «نقشه راه به آن معنا نیست ولی الان تصویر روشنتری داریم که چه کاری باید صورت بگیرد و چه کاری در ادامه مسیر باید انجام شود. البته هنوز دو طرف مواضعی دارند که نزدیک شدن به همدیگر کار میبرد ولی حداقل الان یکسری اصول راهنما و راه روشنتری داریم که در آن مسیر حرکت کنیم».
مسعود پزشکیان رئیسجمهور نیز گفت: مذاکرات با هماهنگی کامل و مجوز رهبری در حال انجام است و هدف ما حل واقعی مسائل است، نه گفتوگو برای گفتوگو. ما بهطور جدی [در مذاکرات] بهدنبال دستیابی به نتیجه هستیم و امیدواریم این روند به نتایج ملموس منتهی شود.
همچنین بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان نیز بیان کرد: مذاکرات غیرمستقیم امروز میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در ژنو با پیشرفت خوب در جهت شناسایی اهداف مشترک و مسائل فنی مرتبط به پایان رسید. فضای نشستها سازنده بود.
ما با همکاری یکدیگر تلاشهای جدی برای تعیین مجموعهای از اصول راهنما برای یک توافق نهایی انجام دادیم. نقش مدیرکل آژانس بسیار مورد قدردانی قرار گرفت.
هنوز کار زیادی باقی مانده است و طرفها با گامهای بعدی مشخص، پیش از نشست بعدی، محل مذاکرات را ترک کردند.
در مجموع، دومین دور مذاکرات ژنو را میتوان مرحلهای مهم در روند گفتوگوهای غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن دانست؛ مرحلهای که اگرچه هنوز به نتیجه و توافق مشخصی منجر نشده اما به نظر میرسد مسیر گفتوگو را روشنتر کرده و زمینه را برای ادامه مذاکرات در دورهای بعدی فراهم آورده تا همچنان دیپلماسی بر تخاصم ترجیح داده شود.
