توسط : حسن روحانی: ادامه مسیر کنونی نمیتواند مشکلات کشور را حل کند و باید بهجای اصلاحات جزئی به سمت یک تغییر بنیادین رفت. باید با یک اصلاح بزرگ به مردم پاسخ بدهیم. انجام تغییرات جزئی و سطحی، تنها بحران را به تعویق میاندازد و ممکن است در فاصلهای کوتاه، دوباره کشور را با ناآرامی مواجه کند
گروه سیاسی: در شرایطی که کشور با مجموعهای از بحرانهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و بینالمللی مواجه است، حسن روحانی، رئیسجمهور ایران در دولتهای یازدهم و دوازدهم، در دیدار جمعی از وزیران و معاونان سابق خود، همهپرسی را بهعنوان راهکاری کلیدی برای عبور از وضعیت فعلی مطرح و بر ضرورت انجام یک «اصلاح بزرگ» برای پاسخ به مطالبات مردم تأکید کرد. روحانی همچنین کاهش مشارکت مردم در انتخابات، بهویژه حضور ۳۹ درصدی مردم در انتخابات ریاستجمهوری اخیر را یکی از جدیترین نشانههای گسست میان جامعه و ساختار حکمرانی دانست و تصریح کرد که شنیدن صدای مردم و مراجعه مستقیم به رأی ملت، شرط بازسازی اعتماد عمومی و تقویت قدرت ملی است.
روحانی در این دیدار که روز چهارشنبه ۸ بهمن انجام شد با طرح انتقادهایی صریح به وضعیت حکمرانی، مشارکت سیاسی، سیاست خارجی و شیوه مواجهه با نارضایتیهای عمومی پرداخت و با اشاره به انباشت نارضایتیها در جامعه، اظهار کرد که ادامه مسیر کنونی نمیتواند، مشکلات کشور را حل کند و باید بهجای اصلاحات جزیی به سمت یک تغییر بنیادین رفت. او با طرح ایده همهپرسی پیشنهاد داد: «۸ تا ۱۰ سوال و مسئله مردم را به همهپرسی بگذاریم. به مردم بگوییم شما درباره ۸ مسئله از ما گله دارید دو مورد سیاست داخلی هست که برای شما مهم است، دو مورد در سیاست خارجی است، دو مورد در مسائل اجتماعی و فرهنگی است، دو مورد هم در مسائل اقتصادی. نگرانید و این ۸ مسئله مهم است و میخواهید حل شود. ما در برابر نظر اکثریت قاطع شما تسلیم هستیم.
ما قبول میکنیم هرچه شما بگویید. اگر چنین کنیم والله ۹۵ درصد مردم آن زمان اعلام رضایت میکنند. بعد هم با فرمان «همه بهجای خود»، مسیر ما درست میشود و ما میتوانیم از این مشکلات فاصله بگیریم». او با استناد به اصول قانون اساسی، بهویژه اصل ۵۹ بر قانونی بودن و امکانپذیری همهپرسی تأکید کرد و پرسید که چرا طی دهههای گذشته حتی یک بار از این ظرفیت استفاده نشده است. روحانی با انتقاد از رویههای جاری گفت که برخی قوانین موجود یا اصول قانون اساسی اجرا نمیشوند یا بهدرستی مورد توجه قرار نمیگیرند و اصلاح آنها چندان پیچیده نیست.
در ادامه این دیدار، رئیسجمهور پیشین با اشاره به اعتراضات اخیر در کشور، تلاش کرد میان اعتراض مدنی مردم و اقدامات خشونتآمیز یا تروریستی تفکیک قائل شود. او گفت که هرچند برخورد با تروریسم ضروری است اما نباید ریشههای نارضایتی مردم نادیده گرفته شود. به اعتقاد او، اعتراضها از یک مسیر تدریجی آغاز میشوند و اگر حاکمیت در مراحل اولیه به خواستههای بهحق مردم پاسخ دهد، جامعه به نقطه انفجار نمیرسد.
پیام روشن مردم به حاکمیت
روحانی تأکید کرد که پیام اعتراضات باید شنیده شود و افزود: «مردم باید احساس کنند ما پیام آنها را گرفتهایم. هدف باید رضایت مردم باشد. باید با یک اصلاح بزرگ به مردم پاسخ بدهیم». او هشدار داد که انجام تغییرات جزیی و سطحی، تنها بحران را به تعویق میاندازد و ممکن است در فاصلهای کوتاه دوباره کشور را با ناآرامی مواجه کند. از نگاه روحانی، اعتراضات اخیر، صرفنظر از شکل بروز آنها، حامل پیام روشنی از سوی بخشهایی از جامعه بوده است و نادیده گرفتن این پیام، به تضعیف سرمایه اجتماعی منجر میشود.
رئیسجمهور ایران در دولتهای یازدهم و دوازدهم در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع امید بستن برخی از شهروندان به قدرتهای خارجی پرداخت و گفت: «بعد از ۴۷ سال انقلاب، اگر یک نفر امروز در جمهوری اسلامی ایران امیدش به بیگانه باشد، ما باید شب از ناراحتی و غصه آن نتوانیم بخوابیم؛ حتی یک نفر حالا آن یک نفر را هرچه شما میخواهید، اسمش را بگذارید. یک ایرانی بعد از ۴۷ سال جمهوری اسلامی، اگر امیدش به بیگانه باشد، این قابل قبول است برای ما؟ خب معلوم است که ما یک مشکلی داریم. پس منبرهای ما مشکل داشته، پس تریبونهای ما مشکل داشته، پس صداوسیمای ما مشکل داشته، پس دبستان و دبیرستان ما مشکل داشته، خلاصه یک جای امر مشکل داشته است. اینها همه تربیت شده در جمهوری اسلامی هستند، چرا گذاشتیم جوان ما به این روز برسد؟»
او در ادامه با تأکید بر اینکه هدف نباید صرفاً آرام کردن مردم باشد بلکه باید رضایت پایدار ملت حاصل شود، افزود: «تقویت قدرت نظامی ممکن است طول بکشد، افزایش قدرت اطلاعاتی ممکن است زمان ببرد اما یک چیز آنی است و آن تسلیم در برابر ملت ایران و سر فرود آوردن در برابر ملت ایران است. این یک ثانیه زمان لازم دارد که اعلام کنیم به مردم که کاملاً تابع شما هستیم».
مدیریت تخاصم و تجربه عبور از مرز جنگ
روحانی در بخش دیگری از سخنان خود به سیاست خارجی پرداخت و با اشاره به تجربههای دولتش در مواجهه با آمریکا، اسرائیل و تنشهای منطقهای، گفت که مدیریت تخاصم با برقراری رابطه تفاوت دارد و میتوان بدون عقبنشینی، تنشها را کنترل کرد. او همچنین با اشاره به مشکلات فعلی سیاست خارجی گفت: «تا ما میگوییم باید یک کاری بکنیم، میگویند یعنی ما برویم با آمریکا رابطه برقرار کنیم یا در برابر ترامپ تواضع کنیم؟ نه آقا، بحث رابطه نیست، بحث مدیریت است. اگر هم با کشوری تخاصم داریم این تخاصم را باید کنترل و مدیریت کرد. اگر ما با قدرتی تنش داریم، این تنش را ما باید کنترل کنیم و آن را کاهش بدهیم. نباید بگوییم که هیچ راهی برای کاهش تنش وجود ندارد». او با مرور حوادث سال ۱۳۹۸ ازجمله ماجرای پهپاد گلوبالهاوک و حمله به تأسیسات آرامکو، تأکید کرد که اگر تدبیر و پیامرسانی دیپلماتیک وجود نداشت، کشور میتوانست وارد یک جنگ ناخواسته شود.
به باور او، شرایط کنونی کشور از جهاتی حتی دشوارتر از سالهای گذشته است و حمله مستقیم به خاک ایران در جنگ ۱۲ روزه، زنگ خطری جدی محسوب میشود. روحانی تأکید کرد که صرفاً نسبت دادن این تحولات به شخصیتهایی مانند ترامپ یا نتانیاهو، سادهسازی مسئله است و باید به ریشههای داخلی تضعیف امنیت ملی پرداخت. او با انتقاد از فقدان آسیبشناسی شفاف درباره جنگ ۱۲ روزه گفت که ملت ایران پس از ایستادگی در برابر تهدید خارجی، منتظر پاسخ عملی از سوی حاکمیت بوده است؛ پاسخی که صرف تشکر زبانی نمیتواند، جای آن را بگیرد. او یادآور شد که مطالبات مردم، مسئلهای تازه نیست و از دهههای گذشته بهصورت مزمن انباشته شده است.
ضرورت بازسازی وحدت و سرمایه اجتماعی
روحانی در ادامه، مشارکت پایین در انتخابات ریاستجمهوری اخیر را یکی از صریحترین پیامهای نارضایتی عمومی دانست و گفت: «در مسائل سیاست داخلی مهمترین مسئله این است که یک انتخابات با رونق داشته باشیم که این علامت بزرگی در سیاست داخلی است». او مشارکت ۳۹ درصدی مردم در انتخابات را کافی ندانست و با بیان اینکه «این صدا، صدای رسای مردم بود. ما باید این صدا را بشنویم. شیوه را تغییر بدهیم»، افزود: «چرا مردم پای صندوق نمیآیند؟ به دلیل اینکه افرادی که ما کاندیدا میکنیم، این آقا کم میکند، آن آقا کم میکند. این دستگاه میزند، آن دستگاه میزند. این میگوید صلاحیت، آن میگوید احراز صلاحیت. اگر ۲۰ نفر باید در صحنه باشند و مردم در میان آنها یکی را برگزینند، کاری میکنیم که ۳ یا ۴ نفر بمانند و بگوییم مردم همین است، همین است دیگر، میخواهید یا نمیخواهید همین است. خوب یا بد، همین است. خب چرا همین است؟ در همین انتخابات آقای مسعود پزشکیان که امروز رئیسجمهور ماست، اگر مداخله رهبری نبود، آیا ایشان میتوانست در انتخابات شرکت کند؟ نمیتوانست شرکت کند. ما هر چه آدم خوب و آدم لایق است، همه را یک جوری ردصلاحیت میکنیم. به چه دلیل این کار میشود؟ چهکاره هستیم؟»
از نگاه روحانی، نبود احزاب قدرتمند و نهادهای مستقل نیز به تشدید بحران اعتماد عمومی دامن زده است. او تأکید کرد که در گذشته، نهادهایی مانند حوزههای علمیه نقش پناهگاه اجتماعی داشتند اما وابستگی مالی آنها به دولت، استقلالشان را تضعیف کرده است. در بخش پایانی سخنانش، رئیسجمهور پیشین با ترسیم تصویری از نظم جهانی بیرحم امروز، گفت که ایران برای بقا و پیشرفت، چارهای جز قدرتمند شدن ندارد اما این قدرت بیش از هر چیز از رضایت و وحدت ملت نشأت میگیرد. او بار دیگر تأکید کرد که «حکومت یعنی نوکر مردم بودن» و بدون تسلیم در برابر خواست اکثریت، نه وحدت ملی شکل میگیرد و نه امکان ایستادگی در برابر فشارهای خارجی وجود دارد.
روحانی در پایان با اشاره به فرمان نظامی «همه بهجای خود» آن را نسخهای برای سامان یافتن کشور دانست و گفت اگر هر نهاد در جایگاه قانونی خود عمل کند و دخالتهای بیمورد پایان یابد، مسیر اصلاح هموار خواهد شد و میتوان به آیندهای بهتر برای ایران امیدوار بود. او تأکید کرد: «ما در برابر قدرت بیگانه، با وحدت و اتحاد و یکپارچگی میتوانیم بایستیم و این وحدت و اتحاد و یکپارچگی فقط به این است که در برابر مردم تسلیم باشیم. خواست ملت را گوش کنیم. کاری کنیم همه بیایند پای صندوق رأی در انتخابات. دست برداریم از لجبازی در برابر مردم. لجبازی در برابر مردم جواب نمیدهد. قوه قضائیه باید کار خودش را انجام بدهد، امنیتیها باید کار خودشان را انجام بدهند، تخریب غلط است، این حرف درست است در برابر تروریسم باید بایستیم درست است، اما میگویم مردم عادی که ناراضی هستند، نگران هستند و اعتراض دارند، علاقه به اسلام و ایران دارند، هم جمهوریت میخواهند، هم اسلامیت میخواهند، حرف آنها را گوش کنیم».
