توسط : آیا تابستان سال آینده ناترازی برق نخواهیم داشت؟
زمستان هنوز به پایان نرسیده است که گزارشها از کسری شدید منابع آب در پنج سد مهم تأمینکننده آب تهران حکایت دارد. با وجود این شرایط، رئیسجمهور روز گذشته در دو نوبت بر ضرورت رفع مشکل برق و ناترازی انرژی در تابستان سال آینده تأکید کرد. مسعود پزشکیان با اشاره به برنامههای دولت در راستای استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر از مدیران خواست با شتاببخشی به اجرای این برنامهها، شرایطی فراهم کنند تا کشور در تابستان آینده با قطعی برق مواجه نشود. رئیسجمهور سپس در مراسم دیگری نیز ابراز امیدواری کرد که با بهرهگیری از ظرفیت پنلهای خورشیدی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، برق کارخانهها و واحدهای تولیدی قطع نشود. پزشکیان با تأکید بر رویکرد اساسی دولت در توسعه تولید انرژیهای تجدیدپذیر و مدیریت مصرف انرژیهای فسیلی از همه مدیران کشور خواست با تسریع در اجرای این برنامهها، روند توسعه را بهگونهای هدایت کنند که در تابستان سال آینده، نهتنها قطعی برق رخ ندهد بلکه هیچ کارخانه یا واحد تولیدی نیز در تأمین انرژی دچار مشکل نشود. وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به الگوی مصرف انرژی در کشور گفت: الگوی مصرف ما در حوزه انرژی ۳ تا ۵ برابر کشورهای پیشرفته است. اگر این روند ادامه یابد، ناچار به قطع گاز کارخانهها خواهیم شد و در نتیجه، کار، تولید و اشتغال تعطیل میشود و بیکاری و مشکلات ناشی از آن افزایش مییابد. با این حال تمام تلاش خود را بهکار میگیریم تا با استفاده از ظرفیت پنلهای خورشیدی و انرژیهای تجدیدپذیر، برق کارخانهها و واحدهای تولیدی قطع نشود. رئیسجمهور افزود: در این مدت بیش از ۵ هزار مگاوات برق تولید شده است تا واحدهای تولیدی بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند. این اظهارات برای جامعهای که سالها با خاموشیهای برنامهریزی شده و ناگهانی بهویژه در تابستان و زمستان، دستوپنجه نرم کرده است، حاوی پیامهای امیدوارکنندهای است. با این حال، این وعدهها در شرایطی مطرح میشود که بخش قابلتوجهی از پروژههای برق خورشیدی کشور هنوز به مرحله بهرهبرداری نرسیدهاند و توسعه این منبع انرژی با موانع فنی، مالی و نهادی جدی روبهروست.
به باور متخصصان، انرژی خورشیدی اگرچه یکی از مهمترین گزینهها برای گذار انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی بهشمار میرود اما از نظر ظرفیت، پایداری و سرعت توسعه با محدودیتهایی مواجه است که اتکای کامل به آن برای جبران ناترازی گسترده برق کشور را با تردید روبهرو میکند. ناترازی برق در ایران حاصل سالها سرمایهگذاری ناکافی در تولید، فرسودگی شبکه، رشد شتابان مصرف و سیاستهای قیمتگذاری دستوری است؛ مسائلی که با افزودن چند هزار مگاوات ظرفیت خورشیدی، آن هم در بازهای کوتاه، بهسادگی حل نخواهند شد. بسیاری از طرحهای خورشیدی یا همچنان در مرحله قرارداد و کلنگزنی باقی ماندهاند یا به دلیل مشکلات تأمین مالی، بروکراسی پیچیده، نبود تضمین پایدار خرید برق و تغییر مکرر سیاستها با تأخیرهای طولانی مواجه شدهاند. از سوی دیگر، تولید برق خورشیدی ذاتاً ناپایدار و وابسته به ساعات تابش خورشید است؛ موضوعی که بدون وجود زیرساختهای ذخیرهسازی انرژی یا شبکهای انعطافپذیر امکان اتکا به آن برای تأمین برق پایدار در ساعات اوج مصرف را محدود میکند. از این منظر، برخی کارشناسان معتقدند سپردن بار رفع کامل خاموشیها به برق خورشیدی، نهتنها خوشبینانه بلکه از نظر فنی و اقتصادی نادرست است. به باور آنها، انرژی خورشیدی میتواند، بخشی از راهحل ناترازی برق باشد اما نه جایگزینی فوری و کامل برای نیروگاههای حرارتی، مدیریت مصرف، اصلاح قیمت انرژی و نوسازی شبکه برق. بدون اجرای مجموعهای از اصلاحات همزمان، وعده حذف کامل قطعی برق صرفاً با اتکا به پنلهای خورشیدی، بیش از آنکه یک برنامه اجرایی باشد به یک شعار سیاسی شباهت خواهد داشت. در مجموع تأکید دولت بر توسعه انرژیهای تجدیدپذیر را میتوان گامی ضروری و اجتنابناپذیر در مسیر اصلاح ساختار انرژی کشور دانست اما تبدیل این رویکرد به راهحلی سریع برای بحران ناترازی برق، نیازمند واقعبینی بیشتری است. تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که بحران انرژی در ایران حاصل مجموعهای از تصمیمات انباشته و ساختاری است و نه صرفاً کمبود ظرفیت تولید. از اینرو، هرگونه وعده برای عبور از تابستان بدون خاموشی اگر با برنامهای شفاف برای اصلاح الگوی مصرف، بازنگری در نظام قیمتگذاری، تأمین مالی پایدار و نوسازی شبکه برق همراه نشود، در معرض همان سرنوشتی قرار میگیرد که بسیاری از وعدههای مشابه پیشین به آن دچار شدهاند.
