توسط : گسترش ناآرامیها به چند دانشگاه پایتخت
گروه اجتماعی: با آغاز نیمسال دوم تحصیلی در اسفندماه فضای دانشگاههای بزرگ ایران بار دیگر به کانون اصلی کنشگریهای سیاسی و اجتماعی بدل شد. همزمانی بازگشایی دانشگاهها با چهلم جانباختگان حوادث تلخ دیماه امسال، جرقهای بود تا صحن دانشگاههای تهران، صنعتی شریف، امیرکبیر، علموصنعت و شهید بهشتی طی روزهای دوم و سوم اسفند شاهد تجمعاتی باشد که از تحصنهای سکوت تا درگیریهای فیزیکی شدید میان طیفهای مختلف دانشجویی را در بر میگرفت. گزارشهای میدانی حکایت از آن دارد که تندروی در فضای آکادمیک به سطحی نگرانکننده رسیده است؛ جایی که میانجیگری مسئولان دانشگاه نیز گاهی زیر چرخدندههای شعارهای تند دو طرف از کار میافتاد.
شنبه؛ آغاز توفان از شریف و امیرکبیر
التهاب از صبح روز شنبه، دوم اسفندماه کلید خورد. در دانشگاه صنعتی شریف برخلاف دفعات پیشین که مدیریت تلاش میکرد با چراغ خاموش از کنار بحران عبور کند این بار مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه مستقیماً به میان دانشجویان آمد. شریف که در ماههای اخیر بارها شاهد تنش بود این بار صحنه تقابل صریح مدیریت با بدنه معترض بود. تجریشی با ادبیاتی که نشاندهنده اصرار بر حفظ روال عادی دانشگاه بود، صراحتاً اعلام کرد که «اداره دانشگاه با من است». او با نفی ایده مجازیسازی کلاسها، تأکید کرد که حتی در زمان جنگ تحمیلی هم چرخه علمی متوقف نشد. اما این سخنان نتوانست، مانع از رویارویی دانشجویان شود. گزارشها از صحن شریف حکایت از آن داشت که دو طیف دانشجویی در مقابل یکدیگر قرار گرفتند. رسانههای رسمی مدعی شدند که در این تجمع، برخی شعارهای ساختارشکنانه سر داده شده و حتی موضوعاتی نظیر «عدم رعایت شعائر مذهبی» به تنشها دامن زده است.
در همین حال، دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز روز شنبه فضای ملتهبی را تجربه کرد. تجمع اعتراضی در این دانشگاه که با حضور پررنگ نیروهای حراست همراه بود به درگیریهای لفظی میان دانشجویان منتهی شد. فضای امنیتی در خیابان حافظ و اطراف دانشگاه، نشاندهنده حساسیت بالای این کانون دانشجویی در روزهای آغازین ترم جدید بود.
یکشنبه؛ سرایت تنش به علموصنعت و خواجهنصیر
دیروز دامنه اعتراضات گستردهتر شد. جدیترین درگیریهای فیزیکی در دانشگاه علموصنعت تهران گزارش شد. ویدئوهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که صدها دانشجوی معترض با اعضای بسیج دانشجویی گلاویز شدهاند. در این میان مسئولان دانشگاه تلاش کردند با ایجاد حائل انسانی و هل دادن طرفین، از وقوع یک فاجعه جلوگیری کنند اما شدت برخوردها به حدی بود که فضای آموزشی دانشگاه عملاً تحتتأثیر قرار گرفت. شعارهای معترضان در علموصنعت حول محور یادبود کشتهشدگان دیماه میچرخید، درحالی که طیف مقابل با اقامه نماز جماعت در مقابل سردر دانشگاه و سر دادن شعارهای انقلابی به این اقدامات واکنش نشان دادند. در دانشگاه خواجهنصیرالدین طوسی نیز وضعیت مشابهی حاکم بود. تجمع در لابی پردیس سیدخندان به درگیری فیزیکی کشیده شد که نتیجه آن شکستن شیشههای لابی و آسیب به اموال عمومی دانشگاه بود.
دانشگاه تهران؛ میانجیگری در سایه «انگشت اشاره»
دانشگاه تهران بهعنوان نماد آموزشعالی ایران دیروز شاهد یکی از دوقطبیترین تجمعات خود بود. معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه تهران در گفتوگو با رسانهها تلاش کرد فضا را آرام جلوه دهد. او تأکید کرد که «هیچکس در تجمع امروز آسیب ندید و بازداشتی در داخل دانشگاه نداشتیم». با این حال، وی اعتراف کرد که در دقایق پایانی، صفوف دو گروه بههم نزدیک شده و پرخاشهای لفظی جدی رخ داده است.
نکته تکاندهنده در حاشیه تجمع دانشگاه تهران، انتشار تصاویری از رفتارهای رادیکال و غیراخلاقی نظیر نشان دادن «انگشت وسط» توسط برخی طرفین بود که بازتاب وسیعی در رسانهها داشت. این رفتارها نشاندهنده آن است که زبان گفتوگو در دانشگاه به بنبست رسیده و جای خود را به نمادهای تنفر داده است. معاون دانشگاه تهران همچنین هشدار داد که «اگر اعتراضات به خشونت منجر شوند به هیچ عنوان از دانشجویان حمایت نمیکنیم». او با اشاره به سخنان رهبری درباره جانباختگان اخیر خواستار نگاهی اغماضآمیز به دانشجویان شد اما همزمان بر رعایت اساسنامه تشکلها تأکید کرد.
روایتهای متناقض از مجروحان و بازداشتیها
درباره خروجی این دو روز، روایتها بهشدت متناقض است. درحالی که مسئولان دانشگاه تهران مدعی نبود بازداشتی و مجروح هستند، برخی رسانهها ازجمله سایت «فرهیختگان» از مجروح شدن چند دانشجوی بسیجی بر اثر پرتاب سنگ در دانشگاههای تهران و شریف خبر دادند. از سوی دیگر، کانونهای دانشجویی معترض مدعی هستند که تعدادی از دانشجویان در حاشیه تجمعات و در بیرون از محوطه دانشگاه بازداشت شدهاند.
در دانشگاه شهید بهشتی اما فضا رنگ و بوی دیگری داشت. دانشجویان دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی روز شنبه با برگزاری یک تحصن نمادین و روشن کردن شمع بهیاد «هادی فروغ»، فارغالتحصیل این دانشگاه که در حوادث دیماه جان باخته بود، تلاش کردند اعتراض خود را در قالبی مدنیتر نشان دهند. آنها با همخوانی سرودهای ملی خواستار آزادی دانشجویان زندانی شدند. تنشها محدود به پایتخت نماند. دانشگاه فردوسی مشهد نیز دیروز شاهد راهپیمایی اعتراضی دانشجویان در محوطه دانشگاه بود. اگرچه گزارشها از مشهد حاکی از برخورد فیزیکی جدی نبود اما تداوم شعارها نشان داد که بدنه دانشجویی در کلانشهرهای دیگر نیز با فضای تهران همسو شده است.
