توسط : جشنواره چهلوچهارم چگونه پایان یافت؟
پرحاشــیهترین جشنواره فیلم فجر در حالی شب ۲۲بهمن در ســالن قدیمی تالار وحدت تهران به پایان رسید که سالن مراسم خالی از ستارههای سینمای ایران بود. جشنوارهای که با حضور حداقلی عناصر نامدار ســینمای ایران آغاز شده بود، پایانی نیز پرحرف و حدیث داشت.
چیزی عوض نشده
«خم بــه ابرویتــان نیاوریــد، خیلــی زود برمیگردند. آنها به اســتراحت نیاز داشــتند و مــدل اســتراحت بعضیها فرق دارد.» محمدرضا شــهیدیفر که از اوایل دهــه ۹۰مجری اول برگزارکنندگان برای اجرای مراســم اختتامیــه بوده، این حرفها را ســه سال پیش و در آخرین شب جشــنواره فجر درباره غیبت سینماگران و ستارهها به زبان آورد اما از آن زمان تا امروز، چیزی عوض نشــده و اگر هم اتفاقی افتاده، در راســتای جدایی هرچه بیشــتر و عمیقتر میان جامعه سینما و بخش فرهنگی حاکمیت بوده اســت. در جشــنواره فجر ۱۴۰۱که در گرماگرم حوادث و اتفاقات مربوط به مهســا (ژینا) امینی رقم خورد نیز تعدادی از مطرحتریــن چهرهها حضور پیدا نکردند. پژمان جمشــیدی که برای فیلم «یادگار جنوب» برنده جایزه بهترین بازیگر مکمل مرد شــد، در ترافیک ماند و به مراسم نرسیدو علی نصیریان هم که برنده بهترین بازیگر نقش اول مرد از نگاه مردم شــده بود، طبق اعلام قبلی در مراســم حاضر نشد. با این حال آنچه در جشنواره چهلوچهارم رخ داد در تاریخ این جشنواره قدیمی منحصربهفرد بود؛ بســیاری از فیلمسازان و عوامل و بازیگران از همان ابتدا در جشــنواره حاضر نشــدند و برخی نیز از حضور در نشستها و مراسم اختتامیه ســرباز زدند، با این تفاوت که این بار شهیدیفر به جای ترافیک! بهانه تازهای را برای عدم حضور برندگان سیمرغ در جشنواره مطرح کرد: «آنها سر صحنه فیلمبرداری هستند».
رئیسجمهور مهمان جشن بدون ستاره
مسعود پزشکیان در حالی که مراسم اختتامیه جشنواره فجر در حال برگزاری بود، ســرزده و بدون اطلاع قبلی به محل مراســم آمد؛ آن هم در شبی که اهالی سینما که در اصل میزبانان این جشن محسوب می شوند، در تالار وحدت حضور نداشتند. موضوعی که باعث شــد رئیس جمهور روی صحنه مراســم پایانی، از این رفتار گلایه کند: «بســیاری از شبها از شــدت نگرانی خوابم نمیبرد و از اینکه به چنین وضعیتی رســیدهایم، ناراحت هستم، اما چارهای جز ماندن، تلاش کردن و ســاختن کشــور نداریم. قهر کردن و میدان دادن به کسانی که از آنسوی مرزها به دشمن اجــازه میدهند به خاک ایران تعرض کنند، نامردی و رویکردی نادرست و غیرمنصفانه است. از هنرمندانی که با وجود فشارها و دشواریها ایستادهاند و در صحنه حضور دارند، صمیمانه تشکر می کنم و معتقدم نقش آنان در حفظ امید، همبســتگی و تقویت روحیه ملی، نقشی تعیینکننده و ماندگار است». اما یک مشکلی وجود داشت؛ دستکم در سالن، کمتر هنرمند سینماگری حضور داشت که حرفهای رئیسجمهور بتواند برایش تأثیرگذار باشد. بیتردید جشــنواره چهلوچهارم چه از نظر کیفیت آثار و چه از نظر حضور چهرههای نامدار و مورد توجه سینمای ایران، یکی از متفاوتترین و احتمالا ضعیفترین دوره جشنواره فیلم فجر از آغاز تاکنون باشد.
نکات مثبت و منفی
در ســال ۱۴۰۱که جشــنواره تحتتأثیر حوادث کشور قرار گرفته بود، بســیاری از چهرهها در مراســم اختتامیه حضور پیدا نکردند. اتفاقی کــه پیش از آن و در ســال ۱۳۹۸نیز رخ داده و گروهی از ســینماگران بهدلیــل اتفاقات، حاضر بــه حضور در جشــنواره نشــدند و آنهایی هم که آمده بودند و جایزه گرفتند از استیج برای بیان حرفهایشان اســتفاده کردند. هرچند یا مانند فرشته طائرپور که مجری صحبتهایش را قطع کرد یا مثل امیرآقایی که در تلویزیون صحبتهایش سانســور شد، در نهایت با موانعی مواجه شدند. جشنواره ســال ۱۴۰۴اما از این نظر یک دوره کاملا ویژه به حساب میآید. جشنوارهای که بهدلیل کمبود ستاره دست کمک به ســوی محمدرضا شریفینیا دراز میکند. شریفینیا که با سریال امام علی و فیلمهای پری و آدم برفی تبدیل به یکی از چهرههای محبوب علاقهمند به آثار نمایشی شده بود، طی بیش از یک دهه اخیر، تمام آن محبوبیت را از دســت داد. با این حال جشــنواره از بیستارگی و به اجبار، سعی کرد تریبون را در اختیارش بگذارد. اینکه شــریفینیا چقدر توانست زخمها و شکافهای موجود میان اهالی و مخاطبان سینما و حاضران در جشــنواره فجر را ترمیم کند؟! سوالی است که مسئولان از جمله منوچهر شاهسواری دبیر جشنواره فیلم فجر باید جواب بدهند.
آنها که آمدند و آنها که نیامدند
شروع جشنواره امســال با رونمایی از پوستر آن، جنجالی شــد؛ چرا که علی نصیریان با انتشــار یک بیانیه تند نسبت به استفاده از عکســش روی پوســتر، اعتراض کرد. همچنین امیرشهاب رضویان و فیلم خجستگانی که در جنگ ملاقات کردم، اولین خروجیها از جشــنواره امسال بودند. البته گفته شد این فیلم به جشنواره نرسیده اما فیلم «عروس چشمه» هم که جایگزین این فیلم شده بود، در نهایت به جشنواره نرسید! سعید زمانیان، کارگردان فیلم «آرامبخش» صالح علویزاده، فیلمنامهنویس «بیلبورد»، الناز شاکردوســت، حامد بهداد، بهنوش طباطبایی، هدی زینالعابدین، هومن ســیدی و امیر جدیدی نیز با انتشار بیانیههایی از حضور در جشنواره انصراف دادند امــا برخی از چهرههای نامدار که آمدند، جنجال ســاز شدند. محمدحســین مهدویان در نشســت خبری فیلمش «نیم شــب» ستارههای سینما را ترســو خطاب کرد، منوچهر هادی نیز تحریمکنندگان جشــنواره را دیکتاتورهای مجازی خواند و البته بابک خواجه پاشــا که جایزه ویژه هیأت داوران را بــرای بهتریــن کارگردانی گرفت نیــز اعلام کرد که فضای فاشیســتی در ارتباط با جشنواره فجر شــکل گرفته است. با این وجود تعداد پاسخهای تند و واکنشهای جدی به پیام این چهرههای حاضر در جشــنواره به حدی بود که صحبتهای ابتدایی آنان را کاملا تحت تأثیر قرار دهد.
قطبهای دور از هم
طــی ســالهای اخیــر، جشــنواره فیلم فجر از حــوادث و رویدادهــای اجتماعی کشــور مصــون و جدا نبوده اســت. از سال ۱۳۸۸که استیج مراســم اختتامیه این فرصت را در اختیار هنرمندان گذاشت تا مواضع خود را مشخص و اعلام کنند تا سال ۱۴۰۴، همهچیز به ســریعترین و رادیکالترین شــکل ممکن به سوی تشکیل یک دوقطبی سفت و سخت (به نظر غیرقابل حل) حرکت کرده اســت؛ به طوری که در آخرین دوره جشنواره، حتی بسیاری از وفادارترین چهرهها به بخش فرهنگی حاکمیت، عدم حضــور را به بودن ترجیح دادند. جشــنواره فیلم فجر که زمانی، در ســخت ترین شــرایط و بحرانهای اجتماعی به بهانه سینما محلی برای گردهم آمدن و گفتوگو میان افکار و شخصیتهای متفاوت بود، در سالهای اخیر پا در مسیر تازهای گذاشته است؛ که در آن فاصله جدایی میــان علاقهمندان و اهالی هنر با بخش فرهنگی حاکمیت هر روز عمیقتر می شود.
