توسط : کنفرانس تمدن ایرانی-اسلامی، هویت، مؤلفهها و شکوه تاریخی در وین برگزار شد
کنفرانس دو روزۀ «تمدن ایرانی-اسلامی، هویت، مؤلفهها و شکوه تاریخی» بهصورت حضوری- آنلاین در وین برگزار شد و جمعی از محققان، استادان ایرانشناس و تمدنپژوه از حوزههای متنوع علمی در آن به ارائه دیدگاههای خود دربارۀ ابعاد گوناگون تمدن ایرانی-اسلامی پرداختند.
جایزۀ کتاب ایرانشناسی
در روز افتتاحیه این کنفرانس، نخستین دورۀ «جایزۀ کتاب ایرانشناسی» اعطا شد که به نام مرحوم برت فراگنر ایرانشناس برجسته اتریشی، نامگذاری شد. بر اساس نظر هیأت داوران، این جایزه به سیبیل ونتکر، از ایرانشناسان آکادمی ملی علوم اتریش، بهپاس ترجمه و تصحیح پنج جلد از کتاب «تاریخ وصاف» اعطا شد. «تاریخ وصاف» از مهمترین منابع تاریخی دربارۀ ایران در دورۀ حمله و استقرار مغولان در ایران بهشمار میرود.رویداد دوم، رونمایی رسمی از کتاب «ایرانشناسان اتریشی» بود که به همت خانۀ حکمت ایرانیان در وین و انجمن فرهنگی حافظ و پورگشتال، به زبان آلمانی و توسط انتشارات یونیدیالوگ در وین منتشر شده است. این مراسم با حضور و مشارکت جمعی از نخبگان اتریشی و استادان ایرانشناس برگزار شد. در آیین افتتاحیه، الهام ملکزاده، دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و قائممقام دبیر کنفرانس، دربارۀ روند برگزاری کنفرانس، مقالات دریافتی و مقالات نهایی پذیرفتهشده توضیحاتی ارائه کرد.
مواجهۀ خلاقانۀ اسلام با تمدن ایرانی
در ادامه، رضا غلامی، استاد فلسفۀ سیاسی، مطالعات فرهنگی و تمدنی و رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اتریش، بهعنوان دومین سخنران افتتاحیه با نگاهی کلان به تبیین مختصات تمدن ایرانی-اسلامی پرداخت و تأکید کرد: «تمدن ایرانی-اسلامی حاصل مواجهۀ خلاقانۀ اسلام با تمدن کهن و ریشهدار ایرانی بود؛ تمدنی که با سه هزار سال تجربۀ دولتسازی، نظام اداری پیشرفته، سنت فلسفی عمیق و میراث فرهنگی پیوسته، در تعامل با اسلام به سنتزی نو و بدیع دست یافت. او با اشاره به نقش ایران در شکلگیری حکمت فلسفی، شکوفایی عرفان و ادبیات فارسی، و گسترش یک حوزۀ فرهنگی از آناتولی تا شبهقاره هند، این تمدن را نمونهای ممتاز از همافزایی عقل فلسفی، شهود عرفانی و وحی دینی دانست که به تولید نظامی منسجم از اندیشه، هنر، سیاست و اخلاق انجامید و میتواند همچنان برای جهان معاصر الهامبخش باشد.»
جایگاه زنان در بستر تحول تاریخی و اجتماعی
سخنران سوم افتتاحیه، سیبیل ونتکر بود که پیشتر بهعنوان پژوهشگر در موسسۀ ایرانشناسی اتریش، پروژه کتاب «تاریخ وصاف» را به انجام رسانده و هماکنون معاون بینالملل آکادمی ملی علوم اتریش است. او ضمن قدردانی از برگزارکنندگان کنفرانس و هیأت داوران جایزۀ مرحوم برت فراگنر، دریافت این جایزه را افتخاری بزرگ در عرصۀ ایرانشناسی دانست و سپس به تفصیل به اهمیت و نقاط عطف کتاب «تاریخ وصاف» پرداخت و گفت: «تاریخ وصاف اثر وصافالحضره شیرازی، رویدادهای ایران و سرزمینهای پیرامون آن را در دورهای حساس از تاریخ ایران، یعنی از اواخر سدۀ هفتم تا اوایل سدۀ هشتم هجری قمری (اواخر سدۀ سیزدهم تا اوایل سدۀ چهاردهم میلادی) و در روزگار فرمانروایی ایلخانان مغول، در قالبی منسجم و تحلیلی به تصویر میکشد و تاریخنگاری سیاسی و اجتماعی را درهم میآمیزد. نثر وصاف، با آنکه پیچیده و آراسته است، از دقت و امانتداری در ثبت وقایع برخوردار است و همین ویژگی آن را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ ایران بدل کرده است.» سخنران چهارم، ویکتور فوریان سابو، پژوهشگر پسادکتری ایرانشناسی بود که دربارۀ دورۀ گذار نظام مالی ایران از سنت به مدرنیته و همچنین شکلگیری صنعت بیمه در ایران سخن گفت و به بررسی سازوکارهای سنتیای پرداخت که در گذشته بهگونهای نقش بیمه را ایفا میکردند. به دلیل بستری بودن نصرتالله رستگار، ایرانشناس و فردوسیپژوه برجستۀ ایرانی-اتریشی، بهعنوان دیگر سخنران افتتاحیه، متن سخنرانی او توسط مایکل رایان، پژوهشگر کارشناسی ارشد ایرانشناسی در آلمان، قرائت شد. رستگار با تکیه بر ساختار تکاملی شاهنامه، جایگاه زنان را در بستر تحول تاریخی و اجتماعی تحلیل کرد و با ارائۀ یک دستهبندی هشتگانه از نقشهای زنان، از قربانی جنگ تا همسر خردمند، مادر قهرمانپرور، سیاستمدار، جنگاور و هنرمند، نشان داد که در نگاه فردوسی معیار ارزش «انسانیت» است نه جنسیت و زنان همچون مردان در شکلدهی به سرنوشت تاریخی و اخلاقی جامعه نقشآفریناند.
ترسیم خلأهای پژوهشی و توسعه پژوهشهای میانرشتهای
روز دوم کنفرانس «تمدن ایرانی-اسلامی، هویت، مؤلفهها و شکوه تاریخی» بهطور کامل بهصورت آنلاین و در قالب دو پنل مجزا برگزار شد که در میان مقالات، مقالهای از استاد برجستۀ ایران شناسی، ژاله آموزگار و محمد علی سلطانی نیز وجود داشت.
پنل نخست به ریاست الهام ملکزاده برگزار شد. در این پنل، محمدعلی سلطانی با موضوع «عرفان زاگرس؛ نیمۀ پنهان عرفان ایرانی-اسلامی» به بررسی ابعاد کمتر شناختهشده سنت عرفانی در منطقه زاگرس پرداخت. صفورا برومند در سخنرانی «داستانگویی و حفظ هویت ملی و دینی ایرانی» نقش روایت در تداوم هویت فرهنگی را تحلیل کرد. زهرا علیزاده بیرجندی با موضوع «کارکردهای هنر خوشنویسی در معماری غیرآیینی ایران» به پیوند هنر و فضاهای اجتماعی پرداخت. مهدی حسامپور در مقالۀ «زبان فارسی در گذار از تمدن به فرهنگ؛ تحلیلی بر پایۀ نظریه تمدن زنده» جایگاه زبان فارسی را در تداوم حیات تمدنی بررسی کرد. زهرا حاتمی، سیده فهیمه موسوی، طیبه محمدیکیا دیر سخنرانان این پنل بودند. رضا غلامی هم در سخنرانی «بررسی انتقادی نظریۀ ایرانشهری» به تحلیل مبانی و نقدهای وارد بر این نظریه پرداخت. در پایان این پنل، مایکل رایان با ارائه «مروری بر کتاب نگاهی به تمدن باشکوه ایرانی» گزارشی تحلیلی از این اثر ارائه داد. پنل دوم به ریاست ویکتور فوریان سابو برگزار شد و به مباحث تاریخی، پزشکی و اقتصادی اختصاص داشت. در این پنل، کامران محلوجی، آرمان زرگران و شهرام جلیلیان در ارائهای مشترک با عنوان «تبیین پیدایش نخستین الگوی مرکز پزشکی آکادمیک (AMC) در ایران باستان: تحلیلی بر پیوند امنیت زیستی، مهندسی قنات و نهادینهسازی آموزش بالینی در عصر ساسانی» به بررسی ساختار نهادی پزشکی در ایران باستان پرداختند. مهسیما عبدلی در مقالۀ «شواهد متنی انتقال دانش پزشکی ایران باستان به دوران اسلامی از طریق آکادمی جندیشاپور: مطالعهای مروری-تحلیلی» به نقش جندیشاپور در انتقال دانش پرداخت. الهام ملکزاده در سخنرانی «جستاری بر اندیشۀ ملیگرایی مورخان ایرانی (از مشروطه تا پهلوی)» تحولات فکری تاریخنگاران ایرانی را بررسی کرد.
ژاله آموزگار با موضوع «شواهد متنی انتقال دانش پزشکی ایران باستان به دوران اسلامی از طریق آکادمی جندیشاپور: مطالعهای مروری-تحلیلی» به بررسی مستندات تاریخی این انتقال علمی پرداخت. اردشیر خورشیدیان نیز با همین عنوان به تبیین ابعاد تکمیلی این موضوع پرداخت. مری یوشیناری در مقالۀ «مبانی اقتصادی تمدن مدرن ایران، دهههای ۱۹۲۰ تا ۱۹۴۰» بنیانهای اقتصادی ایران در آغاز دوران مدرن را تحلیل کرد. سرحان آفاقان در سخنرانی «تاریخ کار و اقتصاد در ایران: کارگران، کارآفرینان و دولت» تحولات اجتماعی و اقتصادی ایران را بررسی کرد. در پایان، ویکتور فوریان سابو با ارائه «نظام مالی ایران در جهان سنتی و مدرن» به جمعبندی روند تحولات ساختار مالی ایران پرداخت. در پایان پنل دوم، الهام ملکزاده ضمن تقدیر و تشکر از همه پژوهشگران و استادان مشارکتکننده و حاضر در کنفرانس، بیانیۀ پایانی کنفرانس را قرائت کرد.
