توسط : بیانیه تند شورای همکاری خلیجفارس علیه جزایر سهگانه
چهلوششمین نشست سالانه سران شورای همکاری خلیجفارس چهارشنبه گذشته در بحرین در شرایطی برگزار شد که بیانیه پایانی آن، یکی از تندترین و بیسابقهترین مواضع این شورا در سالهای اخیر علیه تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران را رقم زد.
امارات متحده عربی در این بیانیه بار دیگر ادعاهای دیرینه خود درباره جزایر سهگانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک را تکرار کرد و حتی فراتر از گذشته، هرگونه رزمایش، سفر مقامات عالیرتبه نظامی و حتی اظهارنظر نمایندگان مجلس شورای اسلامی درباره این جزایر را محکوم کرد. لحن بیانیه در بخش مربوط به سفر مقامات ایرانی به جزایر سهگانه بهگونهای بود که این اقدام را «تجاوز» قلمداد کرده و با اشاره مشخص به سفر اخیر سردار علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران به جزایر ابوموسی و سیری، آن را نقض قوانین بینالمللی معرفی کرده است. شدت این ادعاها در حالی افزایش یافته که شورای همکاری در بخش دیگری از بیانیه، بار دیگر موضوع میدان نفتی آرش را پیش کشیده و با همسویی کامل با کویت و عربستان سعودی، مالکیت این میدان را متعلق به آنها دانسته و خواستار مشارکت کشورهای عضو شورا در مذاکرات مربوط به این پرونده شده است.
شورای همکاری خلیجفارس از آغاز شکلگیری در دهه ۱۹۸۰ میلادی با هدف ایجاد اتحاد میان شیخنشینهای جنوب خلیجفارس و مقابله با نقش منطقهای ایران پایهگذاری شد. این شورا در دوران جنگ تحمیلی، یکی از مراکز هماهنگی حمایت مالی و تسلیحاتی از رژیم صدام علیه ایران بود و در دهههای بعد نیز با وجود تلاشهای تهران برای تنشزدایی و گسترش همکاری منطقهای همواره در بیانیههای پایانی خود مواضع تند و مغایر با حاکمیت ایران را تکرار کرده است. در بند مهمی از بیانیه اخیر، ادعا شده است که «سه جزیره بخشی از خاک امارات هستند» بنابراین هرگونه اقدام ایران اعم از فعالیت عمرانی، حضور نیروهای نظامی، احداث پایگاه یا سفر مقامهای رسمی «نامعتبر و مغایر با حقوق بینالملل» است؛ ادعایی که بار دیگر واکنش شدید تهران را برانگیخت. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با ابراز تأسف از تکرار این ادعاهای «بیاساس و نادرست» بیانیه شورای همکاری را محکوم و تأکید کرد که ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک «بخشهای جداییناپذیر قلمرو سرزمینی ایران» هستند. او یادآور شد که حاکمیت ایران بر این جزایر، «مؤثر، مستمر و بلامنازع» بوده و تکرار یک ادعای غلط «هیچ حقی برای مدعی ایجاد نمیکند و واقعیتهای تاریخی و جغرافیایی نیز تغییر نمییابد». بقایی از امارات و شورای همکاری خواست از اتخاذ مواضع تحریکآمیز پرهیز کنند و گفت، ایران همچنان بر سیاست حسن همجواری و همکاری منطقهای پایبند است. او در بخش دیگری از سخنانش درباره میدان نفتی آرش نیز تأکید کرد که ادعاهای یکجانبه کویت «بیاعتبار» است و تنها راه رسیدن به توافق «گفتوگوی دوجانبه، ایجاد فضای مثبت و تلاش مشترک» است. امارات طی سالهای گذشته، تلاش کرده است با بینالمللیسازی موضوع جزایر ایرانی، حمایت قدرتهای جهانی را نیز به سمت مواضع خود جلب کند.
این کشور علاوه بر همراه کردن بسیاری از دولتهای عربی و اسلامی، موفق شده است چین، روسیه، آمریکا و اتحادیه اروپا را نیز به نحوی در بیانیههای مشترک درگیر این موضوع کند. در سالهای اخیر بیانیههای مشترک امارات با چین و روسیه، توجه زیادی برانگیخت. پکن در یکی از این بیانیهها اعلام کرد که از موضع امارات درباره «حل مسالمتآمیز مسئله جزایر سهگانه» حمایت میکند؛ موضعی که هرچند در آن مستقیماً ادعای مالکیت امارات تأیید نشده اما در عمل با ایجاد «تردید» نسبت به حاکمیت ایران، خطی خطرناک را دنبال میکند. حتی پس از احضار سفیر چین به وزارت خارجه ایران، پکن بر تکرار همان موضع پیشین پافشاری کرد. در بند ۲۶ بیانیه مشترک چین و امارات آمده است: «جمهوری خلق چین از تلاشهای امارات برای دستیابی به راهحل مسالمتآمیز در خصوص جزایر سهگانه از طریق مذاکرات دوجانبه و براساس حقوق بینالملل حمایت میکند».
این عبارت در حالی مطرح شده که تهران همواره تأکید کرده، اختلافی درباره مالکیت این جزایر وجود ندارد تا مذاکرهای لازم باشد. روسیه نیز در بیانیهای مشترک با کشورهای عربی از راهکارهایی چون «ارجاع مسئله به دادگاه بینالمللی» حمایت کرده بود؛ موضعی که تحلیلگران آن را حتی از موضع چین خطرناکتر ارزیابی کردهاند. در بیانیه اخیر اتحادیه اروپا و شورای همکاری نیز موضعگیری علیه ایران گستردهتر بوده است. کارشناسان هشدار میدهند که اگر امارات در آینده پرونده جزایر را به شورای امنیت ببرد این شورا ممکن است آن را به دیوان بینالمللی دادگستری ارجاع دهد؛ اقدامی که به دلیل مواضع اخیر چین و روسیه احتمالاً با وتو مواجه نخواهد شد. به باور کارشناسان تنها راه جلوگیری از پیشروی حقوقی و سیاسی امارات، تقویت حضور عملی و میدانی ایران در جزایر سهگانه است. به گفته آنان، ایران باید این جزایر را توسعه دهد، زیرساختهای اقتصادی و خدماتی آنها را گسترش دهد و شرایط جذب جمعیت ایرانی برای سکونت در این مناطق را فراهم کند. حضور سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران باید به شکلی تقویت شود که این جزایر عملاً در جایگاهی مشابه کیش و قشم قرار بگیرند. به تعبیر این تحلیلگران اگر ایران در این زمینه اقدامهای عملی انجام ندهد، ممکن است در بازی حقوقی امارات گرفتار شده و ناگزیر در زمین تعریف شده از سوی ابوظبی بازی کند؛ زمینی که طراحی آن سالهاست آغاز شده است.
