توسط : شمارش معکوس برای پایان آتشبس آغاز شد. در ۲۴ساعت گذشته اخبار متناقضی درباره حضور هیأتهای مذاکرهکننده ایرانی و آمریکایی در پاکستان منتشر شده است. از یکسو درگیریهای پراکنده در تنگه هرمز بر مذاکرات سایه انداخته و از سوی دیگر اراده دو طرف برای پایان مخاصمه مشهود است. آیا مذاکرهکنندگان، امروز به اسلامآباد خواهند رفت و در وقت اضافه آتشبس، توافقی دوباره برای تمدید آن صورت خواهد گرفت؟ “سازندگی” به بررسی این موضوع پرداخته است
شمارش معکوس پایان آتشبس آغاز شده است. هنوز مشخص نیست که آیا هیاتهای ایرانی و آمریکایی به پاکستان سفر خواهند کرد یا نه. درحالی که پاکستان آماده میزبانی ایرانیها و آمریکاییها شده است، برخی تحولات نظامی در تنگه هرمز، وضعیت را پیچیدهتر کرده است. در روز چهلم جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران، آتشبسی دو هفتهای و شکننده از بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ برقرار شد اما این وضعیت شکننده از همان ابتدا با نشانههایی از بیثباتی همراه بود. روز شنبه ۲۲ فروردین، مذاکرات طولانی ایران و آمریکا در اسلامآباد پاکستان برگزار شد اما طرفین به هیچ توافقی دست نیافتند و پیشبینی میشود این آتشبس بامداد چهارشنبه به پایان برسد. با این حال وضعیت دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و در روزهای اخیر با خبرهای ضدونقیض همراه بوده است. طبق ادعای خبرگزاری آسوشیتدپرس، میانجیگرانی که به رهبری پاکستان عمل میکنند، تأیید کردهاند که مذاکرهکنندگان ارشد، یعنی جی.دی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران اوایل روز چهارشنبه وارد اسلامآباد خواهند شد. حتی شبکه الجزیره نوشته است که هیأتهای مقدماتی از پیش وارد پایتخت پاکستان شدهاند اما هنوز هیچ موضع رسمی از جانب کشورها در این رابطه دیده نشده است.
در همین راستا، محمدباقر قالیباف با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ترامپ با اعمال محاصره و نقض آتشبس میخواهد تا به خیال خود این میز مذاکره را به میز تسلیم تبدیل کند یا جنگافروزی مجدد را موجه سازد. مذاکره زیر سایه تهدید را نمیپذیریم و در دو هفته اخیر برای رو کردن کارتهای جدید در میدان نبرد آماده شدهایم». این اظهارات نشان میدهد که ایران با وجود فشارهای همهجانبه از موضعی کاملاً تهاجمی و مبتنی بر قدرت وارد عرصه دیپلماسی شده است. در این بین محمد اسحاقدار، وزیرخارجه پاکستان نیز از ایران و آمریکا خواسته تا آتشبس را تمدید کنند.
بهنظر میرسد تنش در تنگه هرمز در روزهای اخیر، ایران را با ملاحظات جدی برای رفع محاصره از سوی آمریکا و نیروهای سنتکام روبهرو کرده است. فایننشال تایمز در تحلیلی نوشت که جی.دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، پس از مذاکرات ناموفق با ایرانیها در پاکستان در دور اول با حال و هوایی خوشبینانه به خانه بازگشت و به افراد مورد اعتمادش گفت که محاصره آمریکا احتمالاً ظرف چند روز، ایرانیها را وادار به تسلیم خواهد کرد. با این حال اظهارات مقامهای ایران نشان میدهد که آنها حاضر نیستند با این وضعیت پا به عرصه مذاکرات بگذارند و دیپلماسی از موضع برابر و به رسمیت شناختن حق ایران را از اصول اولیه هرگونه مذاکره تلقی میکنند.
این موضع سختگیرانه درحالی اتخاذ میشود که نیروهای آمریکایی در روزهای اخیر اقدام به توقیف نفتکشهای ایرانی کردهاند؛ ابتدا نفتکش توسکا سپس نفتکشی بدون پرچم در آبهای اقیانوس هند-آرام که به ادعای پنتاگون متعلق به ایران است. در مقابل، لحن مقامهای آمریکایی نیز بهطور قابلتوجهی تندتر شده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ادعای دوباره نقض آتشبس از سوی ایران در مصاحبه با شبکه سیانبیسی گفت: «فکر میکنم در نهایت به یک توافق عالی خواهیم رسید. فکر میکنم آنها چاره دیگری ندارند. این تغییر رژیم است، مهم نیست چه اسمش را بگذارید. محاصره موفقیت بزرگی بوده است، ما تا زمانی که به یک توافق نهایی نرسیم، تنگه را باز نخواهیم کرد». ترامپ در عین حال در اظهارنظری متناقض اعلام کرد که انتظار دارد، جنگ بهزودی آغاز شود و افزود: «زمان زیادی برای پایان آتشبس نداریم؛ من آمادهام و ارتش آماده است تا علیه ایران اقدام کند. همین الان هم رژیم ایران را تغییر دادهام شاید غیرمستقیم». او اضافه کرد که در طول آتشبس، ایران و ایالات متحده در حال «تجدید ذخایر» بودهاند و ایالات متحده یک کشتی که احتمالاً «هدیهای» از چین به ایران در آن بوده را توقیف کرده است. ترامپ با اشاره به این کشتی گفت: «یک کشتی را گرفتیم که چیزهایی روی آن بود که چندان خوشایند نبود شاید هدیهای از چین بود، نمیدانم اما واقعاً تعجب کردم. من رابطه بسیار خوبی با رئیسجمهور شی داشتم و فکر میکردم تفاهمی با او دارم اما اشکالی ندارد، این است روند جنگ».
رئیسجمهور آمریکا در ادامه با تأکید بر اینکه فشارهای زمانی بر تصمیمات واشنگتن اثری ندارد، افزود: «در رابطه با ایران هیچگونه عجلهای به خرج نخواهم داد و زمان دشمن من نیست». او همچنین مدعی شد: «وقتی ایران دو روز پیش گفت که هیأتی برای مذاکره اعزام نخواهد کرد، پاسخ من این بود که قطعاً این کار را خواهند کرد». ترامپ پیش از این نیز در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشته بود: «اسرائیل مرا به جنگ با ایران راضی نکرد. آنچه مرا قانع کرد، نتایج هفتم اکتبر [عملیات طوفانالاقصی] بود همراه با نظر همیشگی من که ایران هرگز نمیتواند صاحب سلاح هستهای شود.» وی افزود: «من کارشناسان و نظرسنجیهای خبری جعلی را با کمال بیاعتقادی تماشا و مطالعه میکنم. ۹۰ درصد چیزهایی که میگویند، دروغ و داستانهای ساختهشده است و نظرسنجیها هم تقلبی هستند، درست مانند انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۰ که تقلبی بود». ترامپ در ادامه ادعا کرد که نتایج در ایران شگفتانگیز خواهد بود و اگر رهبران جدید ایران باهوش باشند، ایران میتواند آیندهای بزرگ و پررونق داشته باشد. در همین حال ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا نیز گفت که نیروهایش آمادهاند به محض اعلام، عملیات جنگی گسترده علیه ایران را از سر بگیرند.
اما در میان این اظهارات خصمانه، صداهای هشداردهندهای نیز از درون نظامی و اطلاعاتی آمریکا شنیده میشود. دیوید پترائوس، فرمانده سابق سنتکام، با اذعان به اینکه آمریکا بهرغم ترور فرماندهان ایرانی نتوانسته به اهدافش دست یابد و ایران را به ناتوانی برساند به کاخ سفید هشدار داد هرگونه اجرای عملیات زمینی علیه ایران بسیار پرخطر و بهمنزله یک اقدام انتحاری خواهد بود. این فرمانده پیشین فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده که از معماران اصلی اشغال عراق محسوب میشود، در اظهاراتی صریح نسبت به تبعات فاجعهبار هرگونه اقدام زمینی نظامی واشنگتن علیه تأسیسات هستهای ایران هشدار داد و اعتراف کرد که راهبرد ترور فرماندهان نظامی ایران، گرهای از بحرانهای واشنگتن نخواهد گشود. پترائوس در بخشی از اظهارات خود با اشاره به ناتوانی سرویسهای اطلاعاتی غرب در شناسایی دقیق محل نگهداری مواد هستهای ایران گفت: «ما حتی بهطور قطع نمیدانیم، محفظههای حاوی هزار پوند اورانیوم ۶۰ درصد در کجا قرار دارند. دستیابی به آنها نیازمند عملیات حفاری بسیار عظیم است. همین گزاره به تنهایی، ایده عملیات زمینی تحمیلی را به چالشی فوقالعاده دشوار تبدیل میکند». پترائوس همچنین اعتراف کرد که فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی اعمالشده از سوی آمریکا نیز نتوانسته است، جمهوری اسلامی ایران را به نقطه «درماندگی» برساند.
در این فضای بحرانی که هر لحظه احتمال اقدام نظامی نیز بالا میرود، نشریه نیویورکتایمز از مفاد خاص پیشنهاد تازه ایران به تیم ترامپ درباره برنامه هستهای کشورمان خبر داده است. بر اساس این گزارش، ایران موضع خود در قبال غنیسازی را به تعلیق ۱۰ ساله و پس از آن غنیسازی تا غنای بسیار پایین در دوره ۱۰ ساله متعاقب دوره تعلیق تغییر داده است. باید دید در نشست احتمالی آینده، آیا طرفین میتوانند به توافقی سر این موضوع برسند یا خیر. اگر ایالات متحده آنچه که بهزعم خود قرارداد منصفانه میخواند در مواردی چون خروج اورانیوم غنیشده، مسائل موشکی و گروههای مقاومت همچنین تنگه هرمز انعطاف به خرج دهد، رسیدن به توافق دور از ذهن نیست. وبگاه ژئو اینسایدر در تحلیلی درباره مواضع اخیر ترامپ نوشت: الگوی همیشگی ترامپ اعمال حداکثر فشار تا طرف مقابل را پای میز مذاکره بیاورد و بعد از اینکه نشستند، خود از مواضع حداکثری عقبنشینی کند. دقیقاً همان شیوهای که در قبال کره شمالی در ۲۰۱۸، مکزیک با تعرفهها و چین با تجارت به کار برد. در چنین شرایطی همه نگاهها به اسلامآباد دوخته شده است؛ جایی که شاید آخرین فرصت برای جلوگیری از تشدید یک درگیری تمامعیار در خاورمیانه رقم بخورد و حداقل تمدید روند آتشبس، طرفها را برای رسیدن به یک راهحل برای مدتی از جنگ دور نگه دارد.
