فاقد خلاقیت انسانی

نظرات مارگارت اتوود و هاروکی موراکامی دربارۀ نقش هوش مصنوعی در خلق داستان

مارگارت اتوود، نویسندۀ سرشناس کانادایی و خالق رمان‌های «سرگذشت ندیمه» و «آدمکش کور» و هاروکی موراکامی، نویسندۀ برجسته ژاپنی رمان‌های شاخص چون «کافکا در کرانه»، «پین‌بال»، «جنگل نروژی» و «شهر و دیوارهای نامطمئنش» به انتقاد از عملکرد چت‌بات‌های هوش مصنوعی در زمینۀ داستان نویسی پرداختند.

مشکل ورودی بی‌کیفیت است
مارگارت اتوود، در جریان گفت‌وگویی در جشنوارۀ ادبی و فرهنگی «بابِل» (Babell Literary Festival) در شهر پورتوی پرتغال، دیدگاه انتقادی خود را دربارۀ هوش مصنوعی مولد و چت‌بات‌های مبتنی بر مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) بیان کرد و گفت تنها یک‌بار از چت‌بات هوش مصنوعی شرکت Anthropic با نام Claude استفاده کرده است؛ تجربه‌ای که به گفتۀ او چندان رضایت‌بخش نبوده است. او توضیح داد برای یافتن اطلاعاتی دربارۀ مجموعه تلویزیونی کارآگاهی بریتانیایی «پدر براون» (Father Brown) از Claude کمک گرفته اما این چت‌بات، پاسخ اشتباهی به او داده است. اتوود در این باره گفت: «Claude پاسخ نادرستی به من داد، یا اگر بخواهید بگویید، دروغ گفت. البته خودش نمی‌دانست که دروغ می‌گوید چون انسان نیست؛ بلکه یک مدل زبانی بزرگ است. این سیستم تعداد زیادی از نقدها و مطالب مربوط به این مجموعه تلویزیونی را مرور کرده بود، اما منتقدان معمولاً پایان داستان را در نقدهای اینترنتی فاش نمی‌کنند و همین باعث شده بود که مدل از اطلاعات ناقص برداشت اشتباه داشته باشد». این نویسنده هم‌چنین از افرادی که بدون بررسی و تحقیق به هوش مصنوعی تکیه می‌کنند، انتقاد کرد و گفت بسیاری از کاربران صرفاً به دنبال ساده‌ترین راه برای انجام کارها هستند. به گفتۀ اتوود، انسان‌ها ذاتاً فرصت‌طلب هستند و اگر راهی آسان برای تقلب یا دور زدن زحمت وجود داشته باشد و احتمال شناسایی آن کم باشد بسیاری از افراد از آن استفاده خواهند کرد. او افزود: «انسان‌ها ربات نیستند اما فرصت‌طلب‌اند؛ بنابراین اگر راه آسانی برای تقلب وجود داشته باشد و تشخیص آن دشوار باشد، عده زیادی از آن استفاده می‌کنند». اتوود در ادامه به یکی از شناخته‌شده‌ترین انتقادها نسبت به هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت، کیفیت خروجی این سامانه‌ها کاملاً به کیفیت داده‌های ورودی آن‌ها وابسته است: «مشکل هوش مصنوعی این است که اگر داده‌های ورودی بی‌کیفیت باشد، خروجی هم بی‌کیفیت خواهد بود. حتی کسانی که از هوش مصنوعی در کسب‌وکار استفاده می‌کنند، ناچارند پاسخ‌های آن را دوباره بررسی و راستی‌آزمایی کنند زیرا این سیستم‌ها هم‌چنان مرتکب اشتباه می‌شوند». دیدگاه این نویسنده کانادایی بار دیگر بر این نکته تأکید می‌کند که هرچند مدل‌های هوش مصنوعی می‌توانند در بسیاری از زمینه‌ها ابزارهای مفیدی باشند، اما هنوز جایگزین قضاوت انسانی و بررسی مستقل منابع اطلاعاتی نشده‌اند و استفاده مسئولانه از آن‌ها مستلزم راستی‌آزمایی و ارزیابی دقیق پاسخ‌هاست.

هوش مصنوعی خلاق نیست
هاروکی موراکامی نیز هم‌زمان با انتشار تازه‌ترین رمانش با عنوان «داستان کاهو»(The Tale of Kaho)، تأکید کرد که شیوۀ خلق آثارش با ادبیاتی که هوش مصنوعی تولید می‌کند، تفاوتی اساسی دارد. این رمان که نخستین اثر بلند موراکامی در سه سال اخیر به شمار می‌رود، بامداد جمعه در کتاب‌فروشی‌های ژاپن عرضه شد و به گزارش رسانه‌های محلی، ده‌ها نفر از علاقه‌مندان برای خرید آن از نیمه‌شب در صف ایستادند. موراکامی در گفت‌وگویی با خبرگزاری کیودو گفت: «هوش مصنوعی همۀ آنچه تاکنون رخ داده است را مبنا قرار می‌دهد و بر اساس شباهت‌ها و قیاس‌ها متن تولید می‌کند، اما فرآیند نوشتن رمان برای من کاملاً متفاوت است. اگرچه پیشرفت هوش مصنوعی مولد امکان نگارش رمان را فراهم کرده، اما وظیفۀ یک رمان‌نویس این است که چیزی کاملاً تازه که ناگهان در ذهنش جرقه می‌زند را وارد داستان کند». موراکامی که آثارش به حدود ۵۰ زبان ترجمه شده‌اند، گفت هنگامی که عمیقاً درگیر نوشتن است، شخصیت‌های داستان به شکلی ناگهانی در ذهنش پدیدار می‌شوند؛ اتفاقی که به گفتۀ او «بر پایۀ قیاس شکل نمی‌گیرد و احتمالاً هوش مصنوعی نیز قادر به انجام آن نیست». موراکامی در گفت‌وگویی هم که با روزنامۀ «آساهی شیمبون» داشته دربارۀ روایت زنانه در رمان جدیدش گفت: «البته فقط می‌توانم تصور کنم، زنان چگونه جهان را می‌بینند اما همان‌طور که هنگام نوشتن کافکا در کرانه دنیا را از نگاه یک پسر ۱۵ ساله روایت کردم، یک رمان‌نویس می‌تواند در قالب هر شخصیتی قرار بگیرد».