توسط : اولین جلسه علنی مجازی مجلس؛ تجربهای نو در سایه اختلاف نظرها
گروه سیاسی: مجلس شورای اسلامی روز گذشته برای نخستینبار در تاریخ خود، صحن علنی را بهجای ساختمان بهارستان به فضای مجازی برد؛ تجربهای تازه که از همان نخستین ساعت، موافقان و مخالفان خود را پیدا کرد. اگر هیأترئیسه این جلسه را نشانه ورود مجلس به «عصرجدید قانونگذاری» میدانست، برخی نمایندگان معتقد بودند از مصوبه مربوط به برگزاری جلسات در شرایط جنگی برداشت نادرستی شده و این شیوه، کیفیت قانونگذاری را تحتتأثیر قرار میدهد. اولین جلسه علنی مجازی مجلس در کنار تصویب کلیات لایحه مقابله با جنایات بینالمللی، اختلاف بر سر آینده اداره پارلمان را هم به نمایش گذاشت؛ تقابلی میان گروهی که معتقدند، مجلس بدون حضور فیزیکی بخشی از کارکرد خود را از دست میدهد و عدهای که برگزاری آنلاین، جلسات را راهی برای تداوم قانونگذاری در شرایط خاص میدانند.
سوءاستفاده یا ضرورت؟
جلسه روز یکشنبه با حضور بیش از ۲۵۰ نماینده و از طریق بسترهای الکترونیکی برگزار شد؛ اتفاقی که پیش از این در تاریخ مجلس سابقه نداشت. هرچند برگزاری جلسات مجازی در شرایط ویژه از قبل در آئیننامه و مصوبات مجلس پیشبینی شده بود اما این اولین بار بود که کل صحن علنی بهصورت وبیناری تشکیل میشد؛ اتفاقی که آن را به یکی از متفاوتترین نشستهای پارلمان ایران تبدیل کرد. در متن این جلسه، دستورکار اصلی بررسی «لایحه مقابله با جنایات بینالمللی» بود که در نهایت نیز کلیات آن به تصویب نمایندگان رسید اما حاشیههای نخستین تجربه قانونگذاری آنلاین کمتر از متن جلسه خبرساز نبود.
سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس بیش از همه به نحوه برگزاری جلسه اعتراض داشت. او معتقد است، مصوبه مربوط به شرایط جنگی بهصورت ناقص اجرا شده و هیأترئیسه تنها بخش مربوط به برگزاری مجازی جلسات را مبنا قرار داده، درحالی که سایر ملاحظات آن نادیده گرفته شده است. اسحاقی حتی این رویه را «سوءاستفاده» هیأترئیسه از مصوبه مجلس خواند.
اسحاقی معتقد است، قانونگذاری صرفاً به نطقهای رسمی پشت تریبون خلاصه نمیشود. به گفته او بخش مهمی از تصمیمگیریها در گفتوگوهای چهرهبهچهره، رایزنیهای لحظهای و تبادل نظر میان نمایندگان در صحن شکل میگیرد؛ فرآیندی که در فضای مجازی به سادگی قابل جایگزینی نیست. از نگاه او، مهمترین آسیب برگزاری آنلاین جلسات، از بین رفتن همین تعاملات غیررسمی اما اثرگذار در شکلگیری اجماع و اصلاح تصمیمهاست.
اسحاقی در عین حال درباره دستورکار جلسه نیز توضیح داد و گفت، مهمترین موضوع بررسی لایحه مقابله با جنایات بینالمللی بود؛ لایحهای ۲۵ مادهای که به گفته او، کلیات آن با حدود ۱۷۰ رأی موافق به تصویب رسید هرچند درباره برخی مواد آن میان نمایندگان اختلافنظر وجود داشت. او همچنین تأکید کرد برخلاف برخی گمانهزنیها در جلسه روز یکشنبه هیچ بحثی درباره تنگه هرمز مطرح نشد و ریاست جلسه را نیز علی نیکزاد برعهده داشت.
خروجی نخستین تجربه قانونگذاری آنلاین
احمد نادری، عضو هیأترئیسه مجلس، اما از نخستین تجربه برگزاری مجازی صحن علنی دفاع کرد. او با اشاره به حضور بیش از ۲۵۰ نماینده، گفت این شیوه نهتنها مانعی برای فعالیت مجلس نبود بلکه استمرار روند قانونگذاری را در شرایط خاص ممکن کرد. نادری همچنین درباره دستور اصلی جلسه، یعنی بررسی لایحه مقابله با جنایات بینالمللی، توضیح داد که این لایحه ابزارهای حقوقی لازم برای پیگیری جنایتهای ارتکابی علیه ایران، بهویژه وقایع سال ۱۴۰۴، را در اختیار دولت و قوه قضائیه قرار میدهد.
به گفته عضو هیأترئیسه، کلیات این لایحه در جلسه روز یکشنبه به تصویب رسید و بخش مهمی از بررسی جزئیات نیز انجام شد تا ادامه رسیدگی به مواد باقیمانده به جلسه بعدی موکول شود. نادری همچنین درباره طرح مرتبط با تنگه هرمز توضیح داد که این طرح پیشتر اعلام وصول شده و اکنون در مسیر بررسی کمیسیون تخصصی قرار دارد و هنوز به مرحله بررسی در صحن نرسیده است.
خود لایحه نیز از منظر حقوقی، اهمیت قابلتوجهی داشت. نمایندگان با تصویب کلیات آن، روند جرمانگاری چهار عنوان مهم حقوق بینالملل شامل «جنایت جنگی»، «جنایت علیه بشریت»، «جنایت تجاوز» و «نسلکشی» را در قوانین داخلی آغاز کردند؛ اقدامی که میتواند یکی از مهمترین تحولات حقوقی مجلس در ماههای اخیر باشد.
در مقابل این انتقادها، شماری از نمایندگان از نخستین تجربه برگزاری مجازی صحن علنی دفاع کردند. مجتبی زارعی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از عملکرد هیأترئیسه و محمدباقر قالیباف تقدیر کرد. او نوشت که مسئولان اجرایی مجلس در ماههای گذشته با وجود انتقادها و حتی اتهامهایی که متوجه آنها بود برای رفع موانع پیش روی قانونگذاری تلاش کردهاند. زارعی برگزاری نخستین جلسه مجازی مجلس را یکی از روزهای مهم و متفاوت پارلمان توصیف کرد و افزود که حتی غیبت نمایندگانی که امکان حضور در جلسه را نداشتند نیز بهصورت رسمی اعلام شد.
فرشاد ابراهیمپور، دیگر عضو هیأترئیسه مجلس نیز نخستین جلسه وبیناری را نشانه ورود مجلس به «عصر جدید قانونگذاری» دانست. به گفته او، حکمرانی دیجیتال و شرایط بحرانی، پارلمان را ناگزیر کرده از ابزارهای نوین برای ادامه فعالیت خود بهره بگیرد؛ چراکه اداره مجلس با تکیه بر شیوههای سنتی دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیست.
نخستین جلسه آنلاین مجلس در نهایت دو نگاه متفاوت به آینده پارلمان را نشان داد؛ نگاهی که آن را گامی به سوی مجلس هوشمند و استمرار قانونگذاری در شرایط بحرانی میداند و نگاهی که هشدار میدهد، فناوری نمیتواند جای تعاملات چهرهبهچهره و رایزنیهای غیررسمی نمایندگان را بگیرد. همان تعاملاتی که بسیاری از تصمیمهای مهم مجلس، پیش از آنکه پشت تریبون اعلام شوند، در راهروها و صندلیهای صحن بر پایه آنها شکل میگیرد. حالا باید دید که آیا مجلس در تجربههای بعدی هم بدون راهروهای بهارستان میتواند، کیفیت تصمیمگیری را حفظ کند یا نه.
