توسط : وزیر کشور پاکستان برای چه به ایران آمد؟
سیدمحسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، روز دوشنبه ۳۱ شهریور وارد تهران شد؛ سفری که در ظاهر با محوریت روابط دوجانبه انجام میشود اما زمانبندی آن باعث شده، نگاهها به مأموریتی فراتر از مناسبات تهران و اسلامآباد دوخته شود.
نقوی در شرایطی به این سفر آمده که مذاکرات تهران و واشنگتن متوقف مانده، تنگه هرمز همچنان یکی از اصلیترین گرههای بحران است و همزمان حملات حوثیها به عربستان، معادلات امنیتی منطقه را پیچیدهتر کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا حین تصمیمگیری در پرونده ایران برای دیدار با پزشکیان در جریان برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل اعلام آمادگی کرده است. بهنظر میرسد، طرف پاکستانی نیز در تلاش است تا تهران را برای انجام این دیدار متقاعد کند. دیداری که اگر برگزار شود شاید بتواند در محاسبات طرفها، تغییراتی ایجاد کند و به نقطه عطفی برای ادامه گفتوگوها و بازگشت به تفاهمنامه اسلامآباد تبدیل شود.
روایت تهران؛ پیامی در کار نیست
نقوی در تهران با برخی مقامهای ارشد کشور گفتوگو کرد. مقامهای ایرانی پیش از سفر او تلاش کردهاند یک نکته را روشن کنند که این سفر بهمعنای انتقال پیام تازه میان تهران و واشنگتن نیست. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرده سفر وزیر کشور پاکستان در چارچوب روابط دوجانبه و پیگیری توافقات پیشین دو کشور انجام میشود و تهران اطلاعی از انتقال پیام یا پیشنهاد مشخصی از سوی آمریکا ندارد. این موضع در شرایط فعلی اهمیت دارد. تهران نمیخواهد، سفر وزیر کشور پاکستان بهعنوان آغاز دور جدیدی از مذاکرات با آمریکا تعبیر شود؛ بهویژه آنکه مقامهای ایرانی در روزهای اخیر بارها گفتهاند، مواضع تهران تغییر نکرده است.
هرمز؛ گره اصلی
در مرکز این معادله، تنگه هرمز قرار دارد. اختلاف بر سر وضعیت این آبراه به یکی از مهمترین موانع میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. پاکستان از این وضعیت متضرر میشود. اختلال در مسیر انتقال انرژی، افزایش قیمتها و گسترش جنگ در خلیج فارس مستقیماً بر اقتصاد و امنیت این کشور اثر میگذارد. به همین دلیل اسلامآباد انگیزه دارد، کانالهای دیپلماتیک را باز نگه دارد و مانع تشدید بیشتر بحران شود.
جنگ یمن و عربستان
اما این بار موضوع فقط هرمز و مذاکرات ایران و آمریکا نیست. حملات اخیر حوثیها به اهداف و زیرساختهای عربستان، متغیر تازهای را وارد محاسبات پاکستان کرده است.
منابع پاکستانی گفتهاند، این موضوع نیز در گفتوگوهای نقوی در تهران مطرح خواهد شد. برای اسلامآباد، پرونده حساسی است: پاکستان از یکسو روابط امنیتی خود با عربستان را تقویت کرده و از سوی دیگر نمیخواهد، مناسباتش با ایران آسیب ببیند. توافق دفاعی پاکستان، عربستان و ترکیه موسوم به پیمان مکه نیز این موازنه را پیچیدهتر کرده است. بنابراین اسلامآباد اکنون باید میان چند هدف حرکت کند: حفظ روابط با تهران، اطمینان دادن به ریاض، جلوگیری از گسترش جنگ و حفظ مسیرهای انرژی و تجارت منطقه.
شرایط جدید مصالحه
تا این لحظه هیچ منبع رسمی ایرانی یا پاکستانی از یک بسته پیشنهادی مشخص رونمایی نکرده است. با این حال احتمال انتقال ایدههای تازه یا بررسی یک فرمول مرحلهای را نمیتوان نادیده گرفت. اگر پاکستان بخواهد بار دیگر میان تهران و واشنگتن میانجیگری کند، محتمل است بهجای یک توافق جامع، روی مجموعهای از اقدامات مرحلهای تمرکز کند؛ کاهش تدریجی تنش در هرمز، برخی اقدامات متقابل اقتصادی و سپس بازگشت به میز مذاکره. در همین راستا وزیر امور خارجه ترکیه در مصاحبهای با شبکه انتیوی گفت، شرایط جدیدی برای مصالحه بین ایران و آمریکا پیشنهاد شده و امیدوارم آنها این شرایط را بپذیرند. هاکان فیدان گفت: ترکیه و سایر کشورها در حال ارائه طرحهایی هستند و همه تلاش خود را به کار میگیرند تا مذاکرات میان آمریکا و ایران به نتیجه برسد.
مشخص نیست شرایط جدید چگونه است اما بازگشت به تفاهمنامه اسلامآباد با اصلاحات جدید، تضمینهای جدید و مرحلهای، بازگشایی تنگه هرمز در قبال رفع محاصره و آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکه شده ایران ازجمله نکات مهم ابتکارات جدید باشد تا زمان آتشبس گسترده سپس راه برای گفتوگوهای هستهای هموار شود. باید دید اندک تفاهمی بر سر این موضوعات شکل خواهد گرفت یا خیر.
مأموریت نقوی
انتخاب وزیر کشور نیز قابلتوجه است. پرونده ایران و آمریکا در حالت عادی در حوزه وزارت امور خارجه پاکستان قرار میگیرد اما اسلامآباد طی ماههای گذشته از یک دیپلماسی امنیتی چندلایه استفاده کرده است. نقوی در کنار عاصم منیر فرمانده ارتش، شهباز شریف نخستوزیر و اسحاق دار وزیر امور خارجه پاکستان در تلاشهای مرتبط با بحران ایران فعال بودهاند.
بنابراین مأموریت او را باید فراتر از یک سفر دیپلماتیک معمول دید. نقوی میتواند درباره مسائل امنیتی و منطقهای گفتوگو کند و ارزیابی مستقیمی از مواضع تهران به اسلامآباد ارائه دهد. از همین منظر، سفر او را میتوان در سه سطح دید: رایزنی دوجانبه ایران و پاکستان، سنجش آمادگی تهران برای بازگشت به مذاکرات و تلاش برای مهار بحران منطقهای.
تماس اخیر اسحاق دار وزیر امور خارجه پاکستان با عباس عراقچی نیز در همین چارچوب قابلتوجه است. او بر ضرورت استمرار عرضه انرژی و عبور امن کشتیها تأکید کرده و دو طرف توافق کردهاند در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک دیدار کنند. این تماس نشان میدهد، سفر نقوی بخشی از یک تلاش گستردهتر اسلامآباد است.
در مجموع اگر نقوی در تهران به نقطه اشتراکی برای ادامه مذاکرات دست پیدا کند احتمالاً مرحله بعدی رایزنیها در اسلامآباد، واشنگتن یا از مسیر دیگر میانجیها دنبال خواهد شد اما در غیر این صورت، مأموریت نقوی بیشتر به انتقال پیام و ارزیابی مواضع محدود میشود.
