توسط : “کاوه مدنی” برنده جایزه نوبل آب جهانی شد
مردادماه امسال، شهر استکهلم سوئد، میزبان رویدادی است که در تاریخ ۳۵ ساله جایزه جهانی آب، یک نقطه عطف و رکوردشنی تمامعیار محسوب میشود. قرار است در جریان هفته جهانی آب، کارل شانزدهم گوستاو، پادشاه سوئد، معتبرترین نشان این حوزه که در محافل علمی و محیطزیستی به «نوبل آب» شهرت دارد را به دانشمندی ۴۴ ساله اعطا کند؛ کاوه مدنی، مدیر مؤسسه آب، محیطزیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متحد. اعلام اولیه خبر برنده شدن او در مقر یونسکو در پاریس، بار دیگر نام استادی را سر زبانها انداخت که فرآیند تبدیل پژوهشهای پیچیده آکادمیک به سیاستگذاریهای ملموس جهانی را با تجربه ریسکهای سنگین شخصی و زیست در فضایی آکنده از تنشهای سیاسی پشت سر گذاشته است.
بیانیه دانشگاه سازمان ملل متحد، مدنی را «معمار مفهوم ورشکستگی آب» در توصیف بحران حاد منابع تجدیدپذیر جهان نامیده است. او نهتنها جوانترین برنده تاریخ این جایزه بینالمللی است بلکه عنوان نخستین مقام رسمی سازمان ملل و اولین مسئول اجرایی سابقی که به این جایگاه دست مییابد را بهنام خود ثبت کرده است. بررسی کارنامه دانشمندی که از کرسیهای تدریس در امپریال کالج لندن و دانشگاه کالیفرنیا تا مسند معاونت بینالملل سازمان حفاظت محیطزیست ایران را تجربه کرده، نشان میدهد که دستاورد امروز او محصول تلفیق نظریههای علمی با درک عمیق از پیچیدگیهای حکمرانی است.
پاسخ به معمای مدیریت آب
نام کاوه مدنی پیش از آنکه وارد دالانهای دیپلماسی و اجرایی شود، در مجامع علمی بینالمللی با «تلفیق نظریه بازیها و مدلهای تحلیل تصمیمگیری در مدیریت منابع آب» شناخته میشد. او پس از فارغالتحصیلی در رشته مهندسی عمران از دانشگاه تبریز و طی مدارج ارشد در دانشگاه لوند سوئد و دکتری تخصصی در دانشگاه کالیفرنیا دیویس، تلاش کرد به اصلیترین گره مدیریت منابع آب پاسخ دهد: چگونگی تعارض منافع میان ذینفعان متعدد در حوضههای آبریز مشترک.
پژوهشهای مدنی نشان داد که بحرانهای آبی صرفاً ناشی از کمبود فیزیکی بارشها نیستند بلکه ماحصل یک ساختار معیوب در تصمیمگیری و تخصیص منابع محسوب میشوند. او مفهوم «ورشکستگی آب» را وارد ادبیات علمی کرد؛ مفهومی که متمایز از «کمبود آب»، وضعیت کشوری یا منطقهای را توصیف میکند که در آن، تخصیصهای حقوقی و مصارف ایجاد شده از کل ظرفیت تجدیدپذیر سفرهها و رودخانهها پیشی گرفته است و سیستم عملاً امکان ایفای تعهدات خود را ندارد. همین چارچوب نظری بود که در سال ۲۰۱۶ جایزه برجسته دانشمند جوان علوم زمین را از اتحادیه اروپایی علوم زمین برای او به ارمغان آورد.
تجربه کوتاه حکمرانی
شهریور ۱۳۹۶ دعوت رسمی از این پژوهشگر برای پیوستن به دولت وقت ایران و پذیرش مسئولیت معاونت بینالملل، نوآوری و مشارکتهای سازمان حفاظت محیطزیست، مسیر حرفهای او را وارد فاز تازهای کرد. مدنی با هدف اصلاح ساختارهای سنتزده مدیریت آب و افزایش آگاهی عمومی درباره بحرانهای زیستمحیطی پا به ساختار اجرایی گذاشت. او سعی کرد مفاهیمی چون کارایی مصرف، توقف طرحهای انتقال آب بدون ارزیابی جامع و تغییر الگوی کشت را از متون آکادمیک به بخش اجرایی منتقل کند.
اما این تجربه اجرایی بسیار کوتاه و همراه با هزینههای سنگین شخصی بود. فشار برخی ساختارها در کنار بدبینی به متخصصان آموزشدیده در غرب، موانع بزرگی سر راه فعالیت او ایجاد کرد. بازداشتهای مقطعی در کنار برخی چالشها در نهایت او را ناچار به استعفا و خروج از کشور کرد.
از تریبون سازمان ملل تا پیام نوروزی
پس از خروج از ایران، مدنی فعالیتهای علمی خود را در امپریال کالج لندن و سپس بهعنوان رئیس مؤسسه آب، محیطزیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متمرکز کرد. او در این مسند، پیامدهای تغییرات اقلیمی، امنیت غذایی و حکمرانی ناپایدار را در جوامع در حال توسعه پیگیری کرد و مفهوم ورشکستگی آب را به یک ابزار سیاستگذاری جهانی تبدیل کرد. انتخاب او در ۴۴ سالگی بهعنوان برنده «نوبل آب» ۲۰۲۶ علاوه بر ابعاد علمی، بازتابهای فراملی داشت. مدنی در پیامی که پس از اعلام خبر برنده شدن منتشر کرد این موفقیت را به هممیهنانش تقدیم کرد و امیدواری خود را برای پذیرش این نشان بهعنوان هدیهای نوروزی از سوی فرزند کوچک ایران ابراز داشت. مراسم اهدای جایزه در استکهلم فراتر از تقدیر از یک کارنامه فردی، نمادی از اهمیت روزافزون مسئله آب در معادلههای بقای جوامع است. مدنی موفق شده است، مسئله حکمرانی آب را از قالب ارقام مهندسی خارج کرده و آن را به سطح یک چالش ساختاری در حوزه اقتصاد، سیاست و امنیت بینالمللی ارتقا دهد.
