توسط : ایران چند میلیون بشکه نفت روی آب دارد؟
براساس برآوردهای تازه مؤسسه کپلر، حدود ۸۲ میلیون بشکه نفتخام در حال حاضر در تانکرها و بهصورت شناور در آبهای اطراف چین و مالزی نگهداری میشود؛ حجمی کمسابقه که نشانهای از مازاد عرضه و دشواری فروش در بازار جهانی نفت است. طبق این برآورد، حدود یکچهارم از این نفت شناور متعلق به ونزوئلاست و بخش عمده باقیمانده به صادرات ایران اختصاص دارد. انباشت چنین حجمی از نفت روی دریا بهخودیخود، فشار کاهشی بر قیمتها وارد میکند زیرا نشان میدهد، عرضه از تقاضای مؤثر پیشی گرفته و تولیدکنندگان برای یافتن خریدار ناچار به انعطاف بیشتر در قیمت هستند.
کپلر گزارش میدهد که ایران در شرایط کنونی نفت خود را با تخفیفی حدود ۸ دلار نسبت به قیمت برنت به فروش میرساند؛ تخفیفی که نه از موضع انتخاب بلکه نتیجه رقابت فشرده میان عرضهکنندگان تحت تحریم و محدودیتهای لجستیکی است. وقتی حجم بالایی از نفت بهجای ورود سریع به پالایشگاهها، هفتهها و حتی ماهها روی آب باقی میماند، هزینه نگهداری افزایش مییابد و فروشنده برای آزادسازی محمولهها ناچار به کاهش قیمت میشود. این وضعیت بهویژه در بازار آسیا، که مقصد اصلی نفت ایران و ونزوئلاست، تشدید شده و باعث شده تا پالایشگران دست بالا را در مذاکره داشته باشند.
کاهش قیمتها در هفتههای اخیر را باید در ترکیب چند عامل جستوجو کرد. از یکسو، رشد تقاضای جهانی نفت ضعیفتر از پیشبینیها بوده است؛ اقتصاد چین، بهعنوان بزرگترین موتور رشد تقاضا، نشانههای روشنی از شتابگیری مصرف نشان نمیدهد و در سایر اقتصادهای بزرگ نیز نگرانی از رکود یا رشد پایین همچنان پابرجاست. از سوی دیگر، عرضه جهانی بهرغم تنشهای ژئوپلیتیک دچار اختلال پایدار نشده است. تولید آمریکا در سطوح بالا باقی مانده، روسیه و ایران توانستهاند با روشهای مختلف، صادرات خود را حفظ کنند و بازگشت تدریجی نفت برخی تولیدکنندگان محدودشده، چشمانداز مازاد عرضه را تقویت کرده است. در چنین فضایی، وقایع اخیر ونزوئلا نیز نتوانستند آنگونه که انتظار میرفت، قیمت نفت را بالا ببرند. هرچند هرگونه اختلال در صادرات ونزوئلا در کوتاهمدت میتواند بخشی از عرضه بازار را کاهش دهد اما بازار نفت به این جمعبندی رسیده که این خلأ بهسرعت قابل جبران است. طبق ارزیابی کپلر، اگر صادرات ونزوئلا با مشکل مواجه شود، در کوتاهمدت ایران و روسیه فرصت خواهند داشت سهم بیشتری از بازار، بهویژه در آسیا، را بهدست آورند. همین انتظار از جایگزینی سریع عرضه، باعث شده معاملهگران، واکنش قیمتی شدیدی به اخبار ونزوئلا نشان ندهند.
افزون بر این، تجربه سالهای اخیر نشان داده که اختلالهای نفتی ونزوئلا اغلب موقتی هستند و با تغییرات سیاسی یا توافقهای مقطعی، بخشی از تولید و صادرات این کشور دوباره به بازار بازمیگردد. بازارهای جهانی، که بیش از گذشته آیندهنگر شدهاند، بیش از آنکه به شوکهای کوتاهمدت واکنش نشان دهند به چشمانداز میانمدت عرضه نگاه میکنند. در این چشمانداز، بازگشت نفت ونزوئلا و حتی افزایش تولید آن در کنار تداوم صادرات ایران و روسیه، بهمعنای تشدید رقابت و فشار بیشتر بر قیمتهاست.
بر همین اساس، کپلر هشدار میدهد که اگرچه در کوتاهمدت ممکن است، اختلال در صادرات ونزوئلا فرصتی برای ایران و روسیه ایجاد کند اما در میانمدت با بازگشت نفت ونزوئلا و افزایش ظرفیت تولید، فضای بازار برای این دو کشور سختتر خواهد شد. افزایش عرضه در شرایطی که رشد تقاضا محدود است، به رقابت شدیدتر قیمتی و تخفیفهای بیشتر منجر میشود. انباشت ۸۲ میلیون بشکه نفت روی دریا نیز نشانهای روشن از همین عدم توازن است؛ عدم توازنی که فعلاً اجازه نمیدهد اخبار سیاسی، حتی در کشورهایی مانند ونزوئلا، اثر افزایشی پایداری بر قیمت نفت بگذارد. احتمال کاهش بیشتر قیمت نفت در کوتاهمدت و حتی میانمدت همچنان وجود دارد، هرچند این مسیر خطی و بدون نوسان نخواهد بود.
چشمانداز بازار نفت
آنچه در حال حاضر بر بازار نفت سایه انداخته، نه یک عامل مقطعی بلکه ترکیبی از مازاد عرضه، ضعف تقاضای جهانی و تغییر انتظارات معاملهگران است. تا زمانی که این سه متغیر بهطور همزمان تغییر نکنند، فشار کاهشی بر قیمتها پابرجا میماند.
از سمت عرضه، بازار با وفور نسبی نفت مواجه است. تولید آمریکا در سطوح بالایی تثبیت شده، روسیه و ایران بهرغم محدودیتها، صادرات خود را حفظ کردهاند و نفت تحریمی با تخفیفهای قابل توجه راهی بازار آسیا میشود. علاوه بر این، حجم بالای نفت ذخیرهشده روی آب که نشانهای از دشواری فروش و مازاد عرضه است مانند یک ذخیره پنهان عمل میکند که هر زمان قیمتها اندکی بالا برود، میتواند وارد بازار شده و مانع رشد بیشتر قیمتها شود. همین عامل، سقف روانی قیمت نفت را در ماههای آینده پایین نگه میدارد. از سمت تقاضا نیز نشانههای قدرتمندی برای جهش مصرف دیده نمیشود. رشد اقتصادی چین شکننده است، اروپا همچنان با رشد پایین دستوپنجه نرم میکند و در آمریکا نیز نگرانی از کندی اقتصاد و سیاستهای پولی انقباضی، چشمانداز مصرف انرژی را محدود کرده است. در چنین شرایطی حتی فصلهای پرمصرف یا تنشهای ژئوپلیتیک، تنها میتوانند نوسانات کوتاهمدت ایجاد کنند، نه یک روند صعودی پایدار. نکته مهم دیگر، تغییر رفتار بازار نفت است. معاملهگران امروز بیش از گذشته به چشمانداز میانمدت نگاه میکنند. حتی اگر اختلالی در عرضه یک کشور رخ دهد، بازار بلافاصله این پرسش را مطرح میکند که چه کسی و با چه سرعتی میتواند این نفت را جایگزین کند. وقتی پاسخ این پرسش ایران، روسیه، آمریکا یا ذخایر شناور باشد، واکنش قیمتی محدود میشود. به همین دلیل است که شوکهای سیاسی اخیر نتوانستهاند قیمت نفت را بهطور معنادار بالا ببرند. با این حال، کاهش قیمت نیز بدون حد و مرز نیست. اوپکپلاس همچنان ابزارهایی برای مدیریت عرضه در اختیار دارد و اگر افت قیمتها به سطحی برسد که منافع تولیدکنندگان اصلی را تهدید کند، احتمال مداخله و کاهش تولید وجود دارد. همچنین هر شوک غیرمنتظره و گسترده مانند اختلال بزرگ در تنگههای حیاتی یا بحران ژئوپلیتیک فراگیر، میتواند موقتاً مسیر قیمت را تغییر دهد. به عقیده ناظران بازار نفت، مادامی که مازاد عرضه پابرجاست، نفت روی آب انباشته شده، تخفیفها ادامه دارد و تقاضای جهانی نشانهای از جهش نشان نمیدهد، ریسک کاهش بیشتر قیمت نفت از ریسک افزایش آن بیشتر است. بازار نفت فعلاً در وضعیتی قرار دارد که خبرهای منفی را سریع جذب میکند و به خبرهای مثبت با احتیاط و تردید واکنش نشان میدهد؛ وضعیتی که معمولاً به نفع تداوم یا تعمیق روند کاهشی تمام میشود.
