توسط : پایتخت زیر بار ترافیک شدید رفته است
پایتخت ۱۳ میلیونی ایران این روزها زیر بار سنگینترین و عجیبترین حجم ترافیک سالهای اخیر خود عملاً به یک پارکینگ بزرگ و شبانهروزی تبدیل شده است. درحالی که کلانشهر تهران به دلیل میزبانی از مراسم تشییع رهبر شهید و ورود کاروانهای پرشمار از سراسر کشور با انفجار جمعیت روبهروست رویکرد مسئولان شهری در مدیریت این بحران کاملاً پیشبینیپذیر، موجی از کلافگی را در میان شهروندان برانگیخته است. گزارشهای میدانی نشان میدهد که ترافیک پایتخت از قالب سنتی «ساعات پیک صبحگاهی و عصرگاهی» خارج شده و اکنون در تمامی ساعتهای شبانهروز از شریانهای اصلی و بزرگراهها تا کورهراهها و معابر فرعی را در بر گرفته است. شهروندان تهرانی که به موازات این شلوغی با تعطیلات گسترده هفته آینده روبهرو هستند، تلاش میکنند تا پیش از قفل شدن کامل شهر، کارهای اداری و روزمره خود را سروسامان دهند؛ اقدامی که خود به بنزینی بر آتش ترافیک بیسابقه این روزها تبدیل شده است.
دو تکه کردن بزرگراهها
در شرایطی که پایتخت بیش از هر زمان دیگری به روانسازی معابر نیاز داشت، اقدام ناگهانی پلیس راهور در دو تکه کردن اتوبانها و ایجاد خطوط ویژه جدید، گره ترافیک را کورتر کرد. سرهنگ احسان مومنی، معاون عملیات پلیس راهور تهران بزرگ، در گفتوگو با رسانههای داخلی ضمن تأیید ایجاد این خطوط ویژه در معابر پیرامونی مصلی تهران، اعلام کرد که این مسیرها بهمنظور مدیریت ترافیک، تسهیل جابهجایی شهروندان و فراهم کردن مسیر اضطراری برای خودروهای امدادی، امنیتی و حملونقل عمومی ایجاد شدهاند. براساس این طرح در محورهای کلیدی و پرتردد اطراف مصلی ازجمله بزرگراههای شهید صیاد شیرازی، شهید همت، شهید مدرس همچنین خیابانهای شهید مطهری و شهید بهشتی، خطوط ویژه بهصورت پیوسته ایجاد شده است. معاون عملیات راهور مدعی است که این خطوط به زائرانی که خودروهای خود را در اطراف مراسم پارک میکنند، اجازه میدهد از اتوبوسهای شرکت واحد و تاکسیها استفاده کنند و همزمان مسیر برای ناوگان اورژانس و آتشنشانی باز بماند. وی همچنین وعده داده که پس از پایان مراسم و عادی شدن شرایط این خطوط جمعآوری خواهند شد. با این حال ناظران شهری میگویند این تصمیمات دقیقه نودی و ایجاد موانع فیزیکی برای ایزوله کردن بخشی از بزرگراههای اصلی عملاً ظرفیت عبوری خودروها را به نصف کاهش داده و بهجای روانسازی به انسداد سیستماتیک پایتخت دامن زده است.
از مهلت یک ماهه تا غافلگیری همیشگی
نکته اساسی و چالشبرانگیز در این بحران، عنصر «زمان» و پیشبینیپذیری آن است. برخلاف حوادث غیرمترقبه طبیعی زمان برگزاری مراسم تشییع از حدود یک ماه گذشته بهطور دقیق مشخص و قطعی بوده است. با وجود این فرصت طلایی یک ماهه برای برنامهریزی، شواهد میدانی نشان میدهد که نه شهرداری تهران و نه پلیس راهور، هیچگونه پروتکل اجرایی مؤثر یا طرح جایگزینی برای کنترل و هدایت حجم خودروهای ورودی به تهران در نظر نگرفته بودهاند. با وجود اعلام تمهیدات گسترده برای مدیریت تردد، برخی کارشناسان و منتقدان مدیریت شهری معتقدند که برنامهریزی انجام شده بیش از آنکه بر کاهش حجم سفرهای درونشهری متمرکز باشد بر مدیریت پیامدهای ترافیک استوار است. به اعتقاد آنها با توجه به پیشبینی حضور گسترده زائران از استانهای مختلف، انتظار میرفت ظرفیت حملونقل ریلی بهویژه شبکه مترو بیش از پیش تقویت شود تا بخش قابلتوجهی از بار ترافیکی از معابر سطح شهر کاسته شود. همچنین برخی کارشناسان، نبود تدابیری مانند دورکاری موقت یا اعمال محدودیت برای فعالیت بخشی از ادارات و مراکز پرتردد را از دیگر خلأهای برنامهریزی عنوان میکنند؛ اقدامی که میتوانست از همزمانی سفرهای روزانه شهروندان با جابهجایی زائران جلوگیری کرده و فشار بر شبکه معابر را کاهش دهد.
در مقابل، مسئولان برگزارکننده با تأکید بر گستردگی عملیات اجرایی از شهروندان و زائران خواستهاند با رعایت توصیههای پلیس، استفاده از حملونقل عمومی و پرهیز از توقف در مسیرهای امدادی و خطوط اضطراری در اجرای هرچه روانتر مراسم همکاری کنند. با این حال برخی منتقدان معتقدند، اتکای اصلی برنامهها به همکاری شهروندان بدون پیشبینی اقدامات بازدارنده برای کاهش سفرهای غیرضروری، ممکن است در صورت حضور میلیونی جمعیت، بار ترافیکی قابلتوجهی بر معابر اصلی پایتخت تحمیل کند.
جهش نجومی کرایهها
تاوان این بیتدبیری و قفل شدن خیابانها را باز هم جیب شهروندان پرداخت میکند. ترافیک ۲۴ ساعته پایتخت، بازار تاکسیهای اینترنتی را بهشدت تحتتأثیر قرار داده و نرخ کرایهها را به ارقامی نجومی و باورنکردنی رسانده است. مسیرهایی که تا پیش از این با مبالغی بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومان طی میشدند این روزها با سوءاستفاده پلتفرمها از الگوریتمهای قیمتگذاری در زمان اوج تقاضا به بالای ۳۰۰ هزار تومان رسیدهاند. در نبود سیستم نظارتی کارآمد و انفعال سازمان تاکسیرانی و وزارت کشور این شرکتهای خصوصی در حال کسب سودهای کلان از بحران ترافیکی تهران هستند، درحالی که قشر کارمند و حقوقبگیر پایتخت عملاً گزینهای جز تن دادن به این قیمتهای تحمیلی یا ماندن در راهبندانهای بیپایان ندارند.
سکوت در برابر بحران خودساخته
از منظر تحلیلگران اجتماعی، آزاردهندهترین بخش این سناریو، دیوار بلند عدم پاسخگویی مسئولان شهرداری و پلیس راهور است. در هیچیک از اظهارات مقامات، اثری از پذیرش قصور در برنامهریزی یا عذرخواهی از شهروندانی که زندگی روزمرهشان مختل شده، دیده نمیشود.
