توسط : جدال افغانستان و پاکستان به جنگ آشکار رسید
گروه بینالملل: آتش تنشهای دیرینه میان کابل و اسلامآباد بار دیگر زبانه کشیده و این بار با عملیات هوایی گستردهای که ارتش پاکستان آن را «غضب للحق» نامیده، وارد مرحلهای تازه شده است؛ عملیاتی که بامداد جمعه چندین نقطه در شهرهای کابل، پکتیا و قندهار را هدف قرار داد و به گفته مقامهای پاکستانی، پاسخی به حملهای فرامرزی از سوی طالبان بوده است. این حملات در حالی انجام شد که فضای منطقه در ماههای اخیر نیز از بیاعتمادی و درگیریهای پراکنده مرزی خالی نبوده و اکنون بیم آن میرود که چرخه اقدام و واکنش، دو همسایه پرتنش را به سوی تقابلی آشکارتر سوق دهد.
سخنگوی دولت افغانستان با محکوم کردن این حملات اعلام کرد که پاکستان بار دیگر حاکمیت ملی افغانستان را نقض کرده و مناطق غیرنظامی را هدف قرار داده است. ذبیحالله مجاهد تأکید کرد که امارت اسلامی همواره کوشیده اختلافات را از مسیر گفتوگو حل کند اما تکرار حملات، طالبان را ناگزیر به استفاده از «حق مشروع دفاعی» کرده است. او همچنین گزارشهایی که از هدف قرار گرفتن رهبر طالبان حکایت داشت، رد کرد و آن را بخشی از «دستسازی تبلیغاتی» دشمن دانست.
در سوی دیگر مرز، لحن مقامهای پاکستانی کمسابقه و صریح بود. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، با هشدار به کابل اعلام کرد، نیروهای مسلح این کشور «متجاوزان را درهم خواهند کوبید». همزمان خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، با بیان اینکه «جام صبر ما لبریز شده» از ورود روابط دو کشور به مرحله «جنگ علنی» سخن گفت و طالبان را متهم کرد که پس از خروج ناتو نهتنها به تثبیت صلح کمک نکردهاند بلکه افغانستان را به پایگاهی برای گروههای مسلح فراملی تبدیل کردهاند. این مواضع تند نشان میدهد، شکاف امنیتی میان دو کشور از سطح هشدارهای دیپلماتیک عبور کرده و به مرحله تهدیدات مستقیم رسیده است.
همزمان با تشدید درگیریها، تلاشهای منطقهای و بینالمللی برای مهار بحران آغاز شده است. سیدعباس عراقچی با دعوت دو طرف به خویشتنداری و گفتوگو، آمادگی تهران را برای تسهیل مذاکرات اعلام کرد و ماه رمضان را فرصتی برای تقویت همبستگی در جهان اسلام دانست. وزارتهای خارجه عربستان و ترکیه نیز از آمادگی برای وساطت خبر دادهاند. زلمای خلیلزاد، نماینده پیشین آمریکا در امور افغانستان، تأکید کرده راهحل پایدار نه در تشدید عملیات نظامی بلکه در دستیابی به توافقی دیپلماتیک است که تضمین کند هیچ طرفی اجازه ندهد از خاکش برای تهدید امنیت همسایه استفاده شود. او حتی پیشنهاد نظارت یک کشور ثالث مورد اعتماد، مانند ترکیه، بر اجرای چنین توافقی را مطرح کرده است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل نیز خواستار تداوم تلاشها از مسیر دیپلماتیک شده است.
با این حال، ریشههای بحران عمیقتر از آن است که با چند بیانیه فروکش کند. محور اصلی اختلاف، اتهام اسلامآباد به کابل درباره پناه دادن به نیروهای «تحریک طالبان پاکستان» یا تحریک طالبان پاکستان است؛ گروهی که از سال ۲۰۰۷ شکل گرفته و هرچند از نظر سازمانی جدا از طالبان افغانستان است اما پیوندهای ایدئولوژیک و اجتماعی نزدیکی با آن دارد. پاکستان این گروه را تهدیدی جدی برای امنیت ملی خود میداند و مدعی است که در سال ۲۰۲۵ بیش از هزار حادثه خشونتآمیز در خاک این کشور رقم زده است. در مقابل، طالبان افغانستان بارها تأکید کردهاند که اجازه استفاده از خاکشان علیه کشورهای دیگر را نمیدهند اما منتقدان میگویند، پیوندهای تاریخی و ملاحظات داخلی، اراده کابل برای برخورد قاطع با TTP را تضعیف کرده است. در چنین شرایطی هر حمله مرزی میتواند، جرقه دور تازهای از تنش باشد. اگرچه هر دو کشور از هزینههای یک جنگ فراگیر آگاه هستند اما تداوم بیاعتمادی و فقدان سازوکار امنیتی مشترک، منطقه را در وضعیت شکنندهای نگه داشته است. اکنون نگاهها به دیپلماسی دوخته شده؛ دیپلماسیای که اگر نتواند میان نگرانیهای امنیتی پاکستان و ملاحظات سیاسی طالبان توازن برقرار کند، خطر تبدیل شدن این رویارویی به بحرانی گستردهتر در قلب آسیای جنوبی دور از ذهن نخواهد بود.
