توسط : سازمان غذا و دارو، تأمین داروهای ضدافسردگی را ناکافی می‌داند
گروه اجتماعی: سازمان غذا و دارو تأیید کرده است که واردات فوریتی و مسیرهای جایگزین، نیاز کشور به برخی داروهای ضدافسردگی را به‌طور کامل تأمین نکرده‌اند. این توضیح پس از هشدار انجمن روان‌پزشکان درباره تشدید کمبود داروهای ضروری منتشر شده است؛ کمبودی که با افزایش قیمت همراه شده و به گفته پزشکان، انتخاب درمان را برای بیمار و تجویزکننده محدود می‌کند.
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، توقف پروازهای مستقیم از هند پس از آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۴ و خودداری طرف هندی از ارسال محموله‌ها با هواپیماهای ایرانی را از عوامل اختلال معرفی کرده است.
به گفته او، انتقال غیرمستقیم بخشی از نیاز را پوشش داده اما هزینه بالاتر داروهای وارداتی، فشار بیشتری به بیماران وارد کرده است.
هشدار روان‌پزشکان
سیدوحید شریعت، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، در نامه به وزیر بهداشت نوشته است گزارش‌های روان‌پزشکان، مراکز درمانی و خانواده‌ها از استان‌های مختلف از ادامه و گسترش کمبود خبر می‌دهند. دامنه هشدار او داروهای اختلالات خلقی، روان‌پریشی و کم‌توجهی-بیش‌فعالی را دربر می‌گیرد. انجمن می‌گوید، کاهش تولید و توزیع نامنظم سابقه داشته اما وضعیت در ماه‌های اخیر نگران‌کننده‌تر شده است.
هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان، در گفت‌وگوی منتشرشده در ۱۳ مهر از مشکلات مواد اولیه، محدودیت ارز و دشواری حمل سخن گفته بود. او در گزارش ۱۸ مهر جهان‌صنعت، ارزیابی امیدوارانه‌تری ارائه کرد: مواد اولیه در یکی دو ماه اخیر بهتر تأمین شده، کارخانه‌ها تولید می‌کنند و کمبودها بیشتر مقطعی یا منطقه‌ای‌اند. احمدی همچنین تاب‌آوری تأمین برخی اقلام را بیش از یک سال برآورد کرده است. این ارزیابی به موجودی همان اقلام وابسته است و نمی‌توان آن را تضمین دسترسی به همه داروهای روان‌پزشکی دانست. بهبود تولید نیز الزاماً به‌معنای رسیدن فرآورده مورد نیاز به داروخانه محل زندگی بیمار نیست.
تولید داخل، وابسته به مسیرهای خارجی
پیش از هشدارهای مهر، آرمان احمدنصراللهی، مدیرعامل سبحان‌دارو، در خرداد از کمبود اقلامی مانند سرترالین، کلونازپام، ریسپریدون و کلردیازپوکساید در کشور گفته بود. او موجودی مواد مؤثره شرکت را برای چهار تا پنج ماه کافی دانسته و از دو تا سه برابر شدن هزینه حمل خبر داده بود. این سابقه نشان می‌دهد، اختلال پیش از اعلام اخیر سازمان غذا و دارو نیز بر بازار اثر گذاشته بود. تولید قرص در کارخانه ایرانی، وابستگی به واردات ماده مؤثره، مواد جانبی و بعضی ملزومات تولید را از بین نمی‌برد. محمد عبده‌زاده، عضو هیأت‌مدیره سندیکای تولید داروهای انسانی، در گفت‌وگو با دنیای اقتصاد توضیح داده است، مواد اولیه از هند و چین با دشواری حمل روبه‌رو شده‌اند. انتقال هوایی یا مسیر ترکیه، جایگزین‌هایی پرهزینه‌اند و برای محموله‌های حجیم امکان جایگزینی سریع مسیر دریایی وجود ندارد. او می‌گوید، عملکرد تأمین ارز منظم‌تر شده اما مشکل حمل و نیاز ریالی شرکت‌ها همچنان پابرجاست.
بدهی بیمه و کمبود در کارخانه
عبده‌زاده، انباشت مطالبات تولیدکنندگان از بیمه‌ها و مراکز درمانی را عامل دیگری می‌داند. کارخانه باید دستمزد، بسته‌بندی، انرژی و مواد اولیه را بپردازد، درحالی که درآمد فروش با تأخیر بازمی‌گردد. این فاصله، حتی با وجود ظرفیت تولید، خرید مواد اولیه محموله بعدی را دشوار می‌کند. بهمن صبور، قائم‌مقام رئیس هیأت‌مدیره نظام پزشکی تهران بزرگ نیز از تأخیرهای ۹ تا ۱۰ماهه در پرداخت بعضی مطالبات گفته است. در چنین شرایطی، افزایش قیمت فروش به‌تنهایی نقدینگی ایجاد نمی‌کند؛ پول باید واقعاً به زنجیره دارو برگردد. مشکلات انتهای مسیر درمان از این راه به ابتدای تولید منتقل می‌شوند.
داروی موجود، نسخه دست‌نیافتنی
صبور افزایش قیمت بعضی اقلام دارویی را بین ۵۰ تا ۴۰۰ درصد اعلام کرده است؛ دامنه‌ای مربوط به اقلام مختلف نه تمام داروهای اعصاب و روان. او بخشی از این افزایش را به تغییر نرخ ارز نسبت داده و از تأخیر یک تا دو ماهه در ثبت قیمت‌های تازه در سامانه بیمه انتقاد کرده است. برای بیمار این فاصله زمانی به‌معنای پرداخت بیشتر هنگام تحویل نسخه است. جبران افزایش هزینه از طریق بیمه، زمانی حمایت مؤثر محسوب می‌شود که همزمان با قیمت جدید اعمال شود. امیرحسین جلالی‌ندوشن، سخنگوی انجمن روان‌پزشکان، گفته است بعضی بیماران خواهان داروی ارزان‌تر می‌شوند و پزشک گاهی به دلیل قیمت یا نبود دارو از انتخاب اولیه خود صرف‌نظر می‌کند. به گفته او، برخی داروهای ضدافسردگی نیز پوشش بیمه ندارند؛ هزینه‌ای که با گرانی برای خانواده محسوس‌تر شده است.
اختلاف بر سر معنای کمبود
احمدی می‌گوید، سازمان غذا و دارو موجودی را بر مبنای نام ژنریک بررسی می‌کند. بنابراین نبود یک نام تجاری در صورت وجود نمونه دیگر، ممکن است در آمار کمبود ثبت نشود. او عدد حدود ۴۰ تا ۵۰ قلم داروی حیاتی دچار کمبود را نقل کرده است؛ عددی مربوط به مجموعه داروهای حیاتی نه فقط روان‌پزشکی. جلالی‌ندوشن تأکید دارد، مسئله همیشه ترجیح برند خارجی نیست؛ گاهی فرآورده داخلی مورد استفاده بیمار کمیاب می‌شود. او درباره احتمال ناپایداری بعضی بیماران پس از تغییر درمان هشدار می‌دهد. این نگرانی به‌معنای نامناسب بودن عمومی داروهای ژنریک نیست: در استاندارد سازمان غذا و داروی آمریکا، ژنریک تأییدشده باید هم‌ارزی و منفعت درمانی مشابه را نشان دهد. انتخاب جایگزین مناسب به فرآورده و وضعیت بیمار وابسته است. راهنمای درمان افسردگی مؤسسه نایس نیز هشدار می‌دهد، قطع ناگهانی یا جا افتادن دوز می‌تواند، علائم قطع ایجاد کند. بنابراین وقفه تحمیلی ناشی از کمبود با تصمیم برنامه‌ریزی شده برای پایان درمان تفاوت دارد.
هزینه‌ای فراتر از قیمت دارو
احمدی درباره شکل‌گیری بازار غیررسمی و ضرورت ردیابی داروهای کمیاب هشدار داده است. هاشمی نیز در پاسخ به پیشنهاد تأمین دارو با قیمت ۱۰ تا ۲۰ درصد کمتر، بررسی مجوز، اصالت، قرارداد، زمان تحویل و شرایط نگهداری را ضروری دانسته است. کاهش قیمت بدون اطمینان از کیفیت و استمرار عرضه، تضمین درمان نیست. امیرحسین جعفری، رئیس بیمارستان روزبه، در ۲۰ مهر، انگ اجتماعی، گرانی خدمات و کمبود دارو را فشارهایی همزمان بر بیماران توصیف کرد. از نگاه او، سلامت روان به کار، تحصیل و روابط خانوادگی نیز مربوط است. پیامد اختلال در درمان هم به همین حوزه‌ها می‌رسد. جلالی‌ندوشن از احتمال افزایش نیاز به بستری گفته و خواستار بررسی تغییرات مصرف با داده‌های بیمه‌ها شده است. تأمین پایدار باید با دسترسی بیمار سنجیده شود: تحویل به‌موقع داروی مناسب با پوشش بیمه‌ای که پیش از خرید اعمال شده، باشد. تأخیر در این مسیر، هزینه را از کارخانه و بیمه به زندگی بیمار منتقل می‌کند.
