توسط : “ترامپ” توافق را رد کرد
گروه بینالملل: در ظاهر، تهران و واشنگتن هنوز در حال ارزیابی مواضع یکدیگرند؛ میانجیها پیامها را منتقل میکنند و هر دو طرف از مذاکره و توافق سخن میگویند. اما در پشت این رفتوآمد دیپلماتیک، یک اختلاف اساسی باقی مانده است: چه کسی باید قدم اول را بردارد و این قدم باید چه باشد؟ تنگه هرمز اکنون به مهمترین نقطه برخورد دو روایت متفاوت از جنگ تبدیل شده است؛ روایتی که واشنگتن از «کنترل» و «پیروزی» ارائه میدهد و روایتی که تهران براساس آن، بازگشایی تنگه را به تحقق مجموعهای از شروط گره زده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیش از ترک کاخ سفید اعلام کرد، پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران برای بازگشایی فوری تنگه هرمز را رد کرده است. او گفت: «من پیشنهاد آنها را رد کردهام. آنها میخواهند، توافقی انجام دهند که براساس آن تنگه را فوراً باز کنند چون بهشدت در حال شکست خوردن هستند».
ترامپ در ادامه تلاش کرد، تصویری از برتری کامل آمریکا در منطقه ارائه دهد. به گفته او، واشنگتن «کنترل کامل تنگه هرمز» را در اختیار دارد و حجم زیادی نفت از این مسیر عبور میکند. او با اشاره به عبور ۲۹کشتی در یک شب گفت، ایران خواهان توافق است اما توافقی که تهران پیشنهاد داده برای آمریکا قابلقبول نیست. رئیسجمهور آمریکا در توضیح این موضع حتی از تعبیر «بزرگترین محاصره تاریخ نظامی» استفاده کرد و گفت واشنگتن با ایجاد یک «دیوار فولادی» در اطراف تنگه شرایطی ایجاد کرده که ایران دیگر قادر به کسب درآمد مورد انتظار خود نیست. او همچنین در پیامی کوتاه در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «ایران نمیتواند، سلاح هستهای داشته باشد!!!»
او در ادعایی عجیب بیان کرد که دو شب پیش، آمریکا مقدار بیسابقهای از نفت را از تنگه هرمز استخراج کرده است. او گفت به محض اینکه ایران تسلیم شود، قیمت نفت کاهش خواهد یافت.
اختلاف بر سر قدم اول
اما در سوی دیگر، تهران روایت متفاوتی دارد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به اظهارات ترامپ گفت که ایران نخستین واکنش رئیسجمهور آمریکا را دیده اما هنوز پیامی از میانجیها درباره موضع قطعی واشنگتن دریافت نکرده است.
عراقچی با اشاره به اظهارات متناقض ترامپ گفت، تهران منتظر است موضع نهایی آمریکا از طریق واسطهها منتقل شود سپس درباره آن تصمیم بگیرد. با این حال او یک نکته را روشن کرد: شروط ایران برای حرکت به سمت باز شدن تنگه هرمز مشخص است و تهران از این شروط عقبنشینی نخواهد کرد.
وزیر امور خارجه ایران تأکید کرد که طرفهای مقابل همه مسیرها را امتحان کردهاند و به نتیجه نرسیدهاند و از نگاه تهران، تنها راه خروج از بنبست یک راهحل مذاکره شده بر پایه «شرافت و عدالت» و با تأمین حقوق مردم ایران است. عراقچی همچنین در مصاحبه با انبیسینیوز هشدار داد ایران آماده ازسرگیری جنگ است حتی اگر شرایط به آخرالزمان برسد.
شکاف اصلی
گزارش آکسیوس شکاف میان دو طرف را روشنتر میکند. براساس این گزارش ایران تلاش دارد، مذاکرات احتمالی را بر تنگه هرمز و محاصره دریایی آمریکا متمرکز کند، درحالی که دولت ترامپ، خواهان امتیازدهی تهران در پرونده هستهای است. در جریان مذاکرات روز سهشنبه، مذاکرهکنندگان آمریکایی به طرف ایرانی گفتهاند، ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد بنابراین نمیتواند درباره آن مطالبهای مطرح کند. این موضع عملاً هرمز را از یک موضوع مورد مذاکره به موضوعی تبدیل میکند که واشنگتن میخواهد آن را از دستورکار خارج کند.
از این منظر، دو طرف در دو مسیر متفاوت حرکت میکنند. تهران میگوید، بازگشایی هرمز باید بخشی از یک معامله بزرگتر باشد؛ واشنگتن میگوید ابتدا باید در موضوع هستهای امتیاز داده شود سپس درباره مسائل دیگر صحبت کرد.
العربیه نیز به نقل از یک منبع آمریکایی گزارش داده که ترامپ به تیم مذاکرهکننده خود اعلام کرده بدون اقدام اولیه ایران، توافقی در کار نخواهد بود. همین منبع گفته است، امکان بازگشت به تفاهمنامه پیشین با ایران وجود ندارد. بنابراین آنچه در ظاهر یک اختلاف درباره یک آبراه مهم است در واقع به اختلافی بزرگتر درباره ترتیب امتیازدهی تبدیل شده است.
قمار واشنگتن
دنی سیتریونوویچ، تحلیلگر مسائل غرب آسیا، رد پیشنهاد ایران از سوی واشنگتن را یک «قمار بزرگ» توصیف کرده است. از نگاه او این تصمیم ممکن است، تهران را به این نتیجه برساند که حفظ وضعیت موجود، سودی ندارد و باید به سمت تشدید تنش حرکت کند. منطق این تحلیل روشن است: اگر آمریکا فشار را برای بهبود موقعیت چانهزنی خود افزایش دهد، ایران نیز ممکن است پاسخ متقابل بدهد و در نتیجه هزینه فشار برای واشنگتن افزایش پیدا کند. به این ترتیب مذاکرهای که قرار بود راهی برای کاهش تنش باشد، میتواند به چرخهای از فشار و واکنش تبدیل شود. این همان نقطهای است که اهمیت هرمز را فراتر از یک مسیر کشتیرانی نشان میدهد. هر تحول در این آبراه مستقیماً بر انرژی، تجارت جهانی و محاسبات اقتصادی طرفهای درگیر اثر میگذارد.
پایان جنگ یا ادامه فرسایش؟
جان مرشایمر، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو و نظریهپرداز برجسته مکتب واقعگرایی نیز بر این باور است که تهران در شرایط کنونی، ادامه مقاومت را بر پذیرش امتیازات گسترده ترجیح میدهد و تا نفر آخر نیز خواهد جنگید.
مرشایمر همچنین معتقد است، آمریکا در برابر ایران و انصارالله یمن، گزینه نظامی کارآمدی در اختیار ندارد و ادامه جنگ میتواند، فشار اقتصادی گستردهتری بر جهان ایجاد کند؛ فشاری که از نگاه او در نهایت میتواند، ترامپ را به سمت توافق با تهران سوق دهد. با این حال در شرایط فعلی هنوز چنین نقطهای فرا نرسیده است. تهران از یک «راهحل مذاکره شده» سخن میگوید اما آن را مشروط به تحقق شروط خود میداند. واشنگتن نیز اصل توافق را رد نمیکند اما تأکید دارد که بدون اقدام اولیه ایران، توافقی شکل نخواهد گرفت.
