توسط : بهدنبال نهاییشدن تفاهم میان ایران و آمریکا، شورای عالی امنیت ملی با انتشار بیانیهای خبر داد: از روز جمعه، جنگ در تمامی جبههها پایان مییابد. چهرههای سیاسی و ملی از این اتفاق استقبال کردند و به ملت ایران و تصمیمگیران تبریک گفتند. برخی مخالفان توافق نیز هشدار دادند که رئیسجمهور، رئیس مجلس و وزیر امور خارجه را بازخواست خواهند کرد
در پی نهایی شدن روند تفاهم پایان جنگ میان ایران و آمریکا، فضای سیاسی کشور با موجی از واکنشها روبهرو شده که عمدتاً بر نقش رهبری هوشمندانه، اقتدار میدانی، انسجام داخلی و مدیریت شرایط بحرانی در شکلگیری این توافق تأکید دارند، هرچند در کنار آن بر ضرورت حفظ وحدت و پرهیز از اختلافافکنی نیز هشدار داده میشود. در همین چارچوب، رئیسجمهور روز گذشته در واکنش به امضای این تفاهمنامه و در حاشیه همایش سراسری «حکمرانی همافزا» در وزارت کشور، اعلام کرد که جمعبندی این روند با هماهنگی کامل در ساختار حاکمیتی انجام شده و قرار است روز جمعه بهطور رسمی اعلام شود. مسعود پزشکیان گفت: «این تفاهمنامه حاصل ماهها گفتوگو، پیگیریهای مستمر و ارتباطات مختلف در این زمینه است و اگر همه مفاد آن بهدرستی عملیاتی شود، میتواند بهعنوان سندی افتخارآمیز برای کشور تلقی شود». تفاهمی که به باور او نهتنها در سطح داخلی بلکه در معادلات منطقهای و برای نیروهای مقاومت نیز میتواند، واجد اهمیت و اثرگذاری باشد. رئیسجمهور همچنین با قدردانی از نقشآفرینان این روند؛ اعضای تیم مذاکرهکننده از جمله محمدباقر قالیباف و سیدعباس عراقچی همچنین شورای عالی امنیت ملی و سایر نهادهای دخیل در این مسیر، تصریح کرد: «در شورای عالی امنیت ملی، پس از بررسیها و بحثهای مختلف بیش از ۹۰ درصد اعضا با این روند همراهی کرده و رأی مثبت دادهاند هرچند اختلافنظرهای محدودی نیز وجود داشته که وارد جزئیات آن نمیشوم». به این ترتیب اظهارات پزشکیان در کنار واکنشهای متعدد سیاسی، چارچوب اولیه روایت رسمی از پایان جنگ و آغاز مسیر توافق را شکل داد.
پس از نهایی شدن توافق، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی با صدور بیانیهای اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران پس از ماهها مذاکرات فشرده و بر اساس مصوبه این شورا، متن یادداشت تفاهم پایان جنگ با آمریکا را نهایی کرده است. در این بیانیه تأکید شد که این روند با هدایت رهبری، حمایت مردم و تلاش نیروهای مسلح به نتیجه رسیده است. بر اساس این بیانیه، جنگ و عملیات نظامی در همه جبههها از جمله لبنان بهصورت فوری و دائمی متوقف شده و محاصره دریایی علیه ایران نیز بهطور کامل پایان یافت. همچنین امضای رسمی یادداشت تفاهم روز جمعه ۲۹ خرداد انجام خواهد شد و مذاکرات برای توافق نهایی پس از اجرای تعهدات طرف مقابل ادامه مییابد.
گام بلند و شجاعانه
اما در اولین واکنشها، سیدمحمد خاتمی، رئیس دولت اصلاحات با انتشار بیانیهای از امضای تفاهم میان ایران و آمریکا استقبال و آن را «گامی بلند و شجاعانه» توصیف کرد. خاتمی نوشت: «گرچه تا برقراری توافق و صلح پایدار پس از جنگی ویرانگر و فراهم آمدن زمینههای مناسب برای عبور از تنگناها و بحرانهای کشور، حل مسائل معیشتی و تأمین رفاه مردم، بازسازی و توسعه همه جانبه میهن عزیز، برخورداری ملت شریف از حقوق اساسی و مسلم خود و بهرهگیری از ظرفیتهای تمدنی، تاریخی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و انسانی ایران سربلند در جهت بازیافتن جایگاه ممتاز آن در منطقه و جهان، راه درازی پیش رو است اما باید از گام بلند و شجاعانهای که برای امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا برداشته شد بهجد خشنود بود». رئیس دولت اصلاحات در متن خود ضمن اشاره به هزینههای سنگین جنگ اخیر، تأکید کرد: «اکنون مقاومت شگفتانگیز و تابآوری ملت، هوشیاری، قدرت و دستاوردهای افتخارآفرین مدافعان و رزمندگان میهن، تدبیر و تلاش بیوقفه مسئولان و دولت، تقدیر جدیدی را برای کشور رقم زد؛ همه نهادهای ذیربط، قشرها و گروهها در عین تنوع و کثرت آراء و حتی نقد و اختلافنظرهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، دینی و قومی بر یک نظر متفق شدند که باید سایه جنگ و تحریم و تجاوز را از این سرزمین دور کرد. به رونق اقتصاد و تأمین زندگی و رضایت همه مردم و توسعه همهجانبه ایران اندیشید و برای این مهم، مذاکره و دیپلماسی را وجه دیگر میدان و مقاومت دانست. در مواجهه با همه تهدیدها و فرصتهای ملی، منطقهای و بینالمللی، قدرت دفاعی و قدرت دیپلماسی دو وجه جداییناپذیرند». رئیس دولت اصلاحات ضمن اشاره به تحولات و فشارهای ماههای اخیر، تأکید کرد: «آنچه در این ماهها و روزهای سخت بر ما گذشت بر جهانیان ثابت کرد که اولا ایران پایدار و ماندگار است ثانیا ایران و ملت بزرگ ما هرچند از هستی، استقلال و عظمت خود جانانه دفاع میکند اما خواستار برقراری صلح و ثبات پایدار در منطقه و برخورداری همه کشورها بهخصوص همسایگان عزیز از صلح و امنیت و توسعه است». خاتمی در ادامه با قدردانی از نقشآفرینان این روند، افزود: «در پیشبرد این امر باید از رهبری محترم نظام، رئیسجمهور و دولت عزیز، شورای عالی امنیت ملی، هیأت مذاکرهکننده، نظامیان قهرمان، نخبگان و همه کسانی که از بیرون و درون ایران پایبندی خود را به عزت و استقلال میهن نشان دادند و زمینه تفاهم ابتدایی را فراهم آوردند، سپاسگزاری کرد». رئیس دولت اصلاحات همچنین به ضرورت همگرایی داخلی برای پیشبرد مسیر دیپلماسی اشاره کرد: «اینک زمان حمایت و همراهی یکپارچه مردم اعم از حامیان و منتقدان نظام از مذاکره و مذاکرهکنندگان و گام برداشتن در جهت توافق و صلح پایدار و زندگی دور از هراس و جنگ است. مسئولان کشور نیز در همه ردهها باید قدر این ملت بزرگ را عملا بدانند و زمینههای لازم را برای جلب رضایت عموم مردم و برخورداری عادلانه همگان از مزایای زندگی بهخصوص مبارزه بنیادی با فقر و فساد و تبعیض فراهم آورند». خاتمی در ادامه با تأکید بر حفظ وحدت ملی، تصریح کرد: «اکنون نه پایان بحران بلکه آغاز راهی دشوار و طولانی برای عبور از آن و گشودن افق زندگی دور از جنگ برای مردم است. حفظ وحدت ملی و تقویت حس تعلق میهنی همه ایرانیان، گذر از فضاهای چندقطبی، کدورتها و تقابلها و سوءتفاهمهای سیاسی و اجتماعی و بهرهگیری از فرصتهای بینالمللی و ظرفیتهای جهانی و منطقهای، لازمه تدبیر این ایام و اقدام برای تأمین امنیت ملی و توسعه و آبادانی ایران است». رئیس دولت اصلاحات در پایان ضمن ابراز امیدواری نسبت به آینده کشور و تأکید بر ضرورت اصلاح کاستیها، تصریح کرد: «بهعنوان شهروندی کوچک که همواره خواستار عظمت و استقلال و توسعه ایران عزیز و اصلاح نارواییها و کاستیها و نیز صلح و تفاهم در منطقه و جهان بوده و هست، در این موقعیت خطیر آرزومند آیندهای به مراتب بهتر از امروز و دیروز برای کشور هستم؛ آیندهای که با حضور و مشارکت همه ایرانیان براساس گفتوگو، توانمندی جامعه مدنی، احترام متقابل در عرصه بینالمللی، رفع تبعیض و تأمین عدالت و حقوق اساسی همه شهروندان ایرانی از زنان، مردان و جوانان گرفته تا اقوام و صاحبان گرایشهای سیاسی و مذهبی مختلف، تحقق مییابد».
روایت دیپلماسی پیروزی
محمدجواد ظریف، وزیر امورخارجه دولتهای یازدهم و دوازدهم نیز از توافق بهعنوان نتیجه «هوشمندی رهبری و ایثار تیم مذاکرهکننده» یاد کرد و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هوشمندی رهبری و ایثار رئیسجمهور و رئیس و اعضای هیأت مذاکرهکننده برای تثبیت پیروزی تاریخی مردم و سربازان وطن در برابر دو متجاوز اتمی، شایسته پشتیبانی ملی است». ظریف در ادامه تأکید کرد که این مسیر باید با تقویت رضایت عمومی و افزایش قدرت ملی ادامه یابد و هشدار داد که این «راه پرگردنه» تنها با همبستگی داخلی قابل عبور است. سیدحسن خمینی هم در دیدار با خانواده شهید سپهبد موسوی با اشاره به فضای پس از رخدادهای اخیر، گفت: «با خون مقام معظم رهبری و دیگر شهیدان، حماسهای شکل گرفت. اگر به روز ۹ اسفند برگردیم، تصور نمیکردیم از حادثهای با این میزان سنگینی بتوان به این شکل عبور کرد». او همچنین با اشاره به عبور کشور از این مقطع حساس، اظهار کرد: «با عظمت از این مرحله عبور کردیم و انشاءالله خداوند کماکان تفضل خود را بر سر ملت ایران نگه دارد و روزهای خوبی پیش روی کشور باشد».
لزوم استقبال همه جریانها از توافق
سیدحسین مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی ایران نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نهایی شدن روند تفاهم ایران و آمریکا، این روند را حاصل «تثبیت موقعیت سیاسی و نظامی ایران در مذاکرات» دانست و از نقشآفرینی نهادهای مختلف کشور در شکلگیری آن تقدیر کرد. مرعشی در ادامه با قدردانی از تدابیر رهبر انقلاب، افزود: «رهبری جوانمان با اقدامات و تصمیمات بهموقع، تفویض اختیار کافی به شورای عالی امنیت ملی و هدایت مذاکرات و اقدامات دیپلماتیک و نظامی، ایران را در مسیر دستیابی به یک موفقیت بزرگ قرار داد». او همچنین از فعالیتهای دیپلماتهای کشور، بهویژه محمدباقر قالیباف، سیدعباس عراقچی و اعضای تیم مذاکرهکننده، و نیز عملکرد دولت در مدیریت شرایط کشور قدردانی کرد و گفت: «نقشآفرینی بینظیر آقای پزشکیان در هفته پایانی منتهی به این توافق و مدیریت شورای عالی امنیت ملی شایسته تجلیل است». مرعشی با تبریک این توافق و نقش مردم در آن تصریح کرد: «مردم با حضور فعال خود در عرصه سیاسی، در خیابانها و میدانهای شهرهای بزرگ و کوچک کشور و هم با تحمل سختیهای طبیعی ناشی از جنگ، نقش بسیار مهمی ایفا کردند و شایسته تقدیر هستند». دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی با تأکید بر ضرورت همگرایی سیاسی پس از این تحول، گفت: «اکنون زمان آن رسیده است که همه مسئولان کشور و جریانهای سیاسی حتی جریانهایی که منتقد مذاکرات بودند و هستند به قافله بزرگ و باشکوه ملت ایران بپیوندند و از این توافق استقبال کنند. همه باید این موفقیت را به یکدیگر تبریک بگویند و زمینه را برای همکاریهای گستردهتر در عرصه سیاست داخلی فراهم کنند». مرعشی در پایان با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از فرصت ایجاد شده پس از این تفاهم، گفت: «باید آماده شویم تا ایران را بهتر اداره کنیم و در مسیر شکوفایی اقتصادی قرار دهیم، خسارتهای ناشی از جنگ را جبران کنیم و مشکلات مردم را کاهش دهیم».علیاکبر صالحی، وزیر اسبق امور خارجه کشور و رئیس بنیاد ایرانشناسی نیز در یادداشتی، توافق اخیر را «جلوهای از اراده ملی و همبستگی کمنظیر» توصیف و تأکید کرد: «بیتردید این دستاورد بزرگ و پربرکت پیش از هر چیز مرهون رهبری حکیمانه، شجاعانه و مدبرانه مقام معظم رهبری و نیز حاصل همدلی، اتحاد، انسجام و همراهی مردم، نیروهای مسلح، دولت و تمامی ارکان نظام جمهوری اسلامی ایران است؛ سرمایهای گرانسنگ که باید بیش از پیش پاس داشته شود. از همین رو ضروری است همگان با هوشیاری و درایت از هرگونه اختلاف و تفرقه پرهیز کنند؛ چراکه رمز ماندگاری پیروزیها و استمرار اقتدار ملی، حفظ وحدت و انسجام درونی است». محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور نیز در جلسه ستاد بازسازی با تأکید بر اینکه پیروزی ایران در جنگ اخیر حاصل رهبری هوشمندانه، دقیق و مدبرانه آیتالله مجتبی خامنهای و ایستادگی ملت ایران در جبهههای میدان، خدمت، خیابان و دیپلماسی است از تلاشهای تیم مذاکرهکننده کشور قدردانی کرد و با تشکر ویژه از عملکرد محمدباقر قالیباف، رئیس تیم مذاکرهکننده، ابراز امیدواری کرد که تفاهمات حاصلشده به رفع تحریمهای ظالمانه و دستیابی به توافقی پایدار منجر شود. او همچنین با اشاره به نهایی شدن یادداشت تفاهم ایران و آمریکا و امضای آن در روز جمعه پیشرو، ابراز امیدواری کرد که «این یادداشت تفاهم به موافقتنامه خوبی تبدیل و تحریمهای ظالمانه و محاصرهها که سند زشتی برای غرب است، برطرف شود». محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، تأکید کرد که توافق، حاصل دیپلماسی مبتنی بر تدبیر حاکمیت و پشتوانه مردمی است و همه منافع ملی را تأمین میکند.
از حمایت تا هشدار
در میان نمایندگان نیز طیفی از حمایت و هشدار دیده میشود. برخی اعضای کمیسیون امنیت ملی تأکید کردند که توافق نتیجه مقاومت میدانی و دیپلماسی فعال است و باید از تیم مذاکرهکننده حمایت شود. فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی گفت، مذاکره ادامه میدان جنگ است و تضعیف تیم مذاکرهکننده به انسجام ملی آسیب میزند. او تأکید کرد که آمریکا پس از ناکامیهای نظامی، ناچار به پذیرش واقعیتهای جدید شده است. اسماعیل کوثری نیز تأکید کرد که آمریکا در هر دو جبهه نظامی و اقتصادی شکست خورده و توافق نتیجه این واقعیت است اما نسبت به بیاعتمادی به طرف مقابل هشدار داد. احمد بخشایشاردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی هم توافق را «ذاتاً پیروزی ایران» دانست و گفت، تغییر رویکرد آمریکا از «رژیمچنج» به مذاکره یک دستاورد راهبردی است هرچند بر ضرورت حاکمیت عقلانیت پس از توافق تأکید کرد. چند نماینده دیگر از جمله محمدصالح جوکار، رئیس کمیسیون امور داخلی کشور و عثمان سالاری، نایبرئیس کمیسیون قضایی بر ضرورت برخورد با جریانهای وحدتشکن تأکید کردند. آنان هشدار دادند هرگونه اقدام تفرقهافکنانه در شرایط پساتوافق میتواند در راستای اهداف دشمن تلقی شود و باید با آن برخورد قانونی صورت گیرد. این در حالی است که برخی مخالفان توافق در مقابل این اتفاق سکوت پیشه کرده و حتی هشدار دادهاند که رئیسجمهور، رئیس مجلس و وزیر امورخارجه را بازخواست خواهند کرد. با این حال مجموع واکنشها نشان میدهد، توافق اخیر ایران و آمریکا به یک نقطه اجماع نسبی در ساختار سیاسی ایران تبدیل شده است. در حالی که چهرههایی مانند خاتمی و ظریف بر ضرورت فرصتسازی دیپلماتیک و عبور از بحران تأکید دارند، مقامات اجرایی و نظامی آن را نتیجه همافزایی میدان و دیپلماسی میدانند که باید با حفظ انسجام ملی از آن حمایت کرد.
