توسط : روایت معاون اول رئیسجمهور از تلاش دولت برای مقابله با جنگ، مدیریت بحران و بازتعریف سیاست خارجی
گروه سیاسی: معاون اول رئیسجمهور معتقد است که دولت چهاردهم از همان روزهای نخست فعالیتش با شرایطی متفاوت و پیچیده روبهرو بوده است؛ شرایطی که به گفته او، دولت را همزمان در سه جبهه درگیر کرد: مقابله با جنگ و فشارهای خارجی، مدیریت بحران دیماه و خنثیسازی پروژه بیثباتسازی و در نهایت بازتعریف سیاست خارجی متناسب با تحولات جدید نظام بینالملل. محمدرضا عارف تأکید کرد عبور از این وضعیت بدون تحلیل دقیق دانشگاهها و بهرهگیری از ظرفیت نخبگان ممکن نیست و سیاست خارجی باید در خدمت اقتصاد و تقویت سرمایه اجتماعی قرار گیرد.
دولت وفاق در شرایط جنگی
معاون اول رئیسجمهور روز گذشته در دیدار با اساتید علوم سیاسی و روابط بینالملل با تشریح شرایط آغاز به کار دولت چهاردهم گفت این دولت عملاً از روز نخست در وضعیت جنگی قرار داشته است. او با اشاره به شهادت مهمان رسمی کشور در تهران و تحمیل جنگ ۱۲ روزه از سوی دشمن، تأکید کر، اداره امور اجرایی کشور در چنین فضایی نیازمند آمادگی همهجانبه و انسجام مدیریتی بوده است. به گفته او در جریان جنگ ۱۲ روزه فشارهای اقتصادی و معیشتی افزایش یافت اما آمادگی دولت و همراهی مردم، مانع از آن شد که دشمن بتواند سرمایه اجتماعی کشور را تضعیف کند. عارف هدف اصلی دشمن را نه صرفاً تقابل نظامی بلکه ایجاد شکاف میان حاکمیت و مردم دانست؛ هدفی که به گفته او با هوشیاری عمومی ناکام ماند.
او همچنین به حادثه سنگین دیماه اشاره کرد و آن را بخشی از راهبرد گستردهتر بیثباتسازی کشور دانست. به گفته عارف، این حادثه هزینههای مادی و معنوی قابلتوجهی در پی داشت و برخی جریانها در پی اجرای عملیاتی شبهکودتا از طریق سازماندهی آشوبها بودند. با این حال حضور مردم در ۲۲ دیماه، به تعبیر وی، نقطه عطفی در ناکامی این پروژه بود. به گفته عارف در حوزه مدیریت بحران، دولت «ستاد ویژه پیگیری حوادث دی» را تشکیل داد و برای نخستینبار فهرست رسمی جانباختگان را منتشر کرد. او با اشاره به انتشار آمارهای غیرواقعی در روزهای ابتدایی بحران تصریح کرد، دشمن تلاش داشت ارقام را از ۱۲ هزار نفر به ۸۰ هزار نفر افزایش دهد اما پس از انتشار فهرست رسمی حتی یک مورد نیز به آن افزوده نشد. او برگزاری مراسم چهلم جانباختگان، فراهم کردن امکان برگزاری مراسم در دانشگاهها برای همه تشکلهای دانشجویی و تسهیل فرآیند شهید محسوب کردن جانباختگان را ازجمله اقدامات دولت در مسیر شفافسازی و کاهش تنشهای اجتماعی عنوان کرد.
یکی از محورهای اصلی سخنان معاون اول رئیسجمهور، تأکید بر نقش دانشگاهها و نخبگان در تحلیل علمی حوادث و پیشگیری از تکرار آنها بود. او تصریح کرد، تعامل با نخبگان یک شعار سیاسی نیست بلکه ضرورتی راهبردی است. به باور عارف، حوادث دیماه باید بهصورت دقیق و مستند تحلیل شود و دانشگاهها میتوانند با ارائه روایتهای تحلیلی در تصمیمسازیهای کلان، نقش مؤثری ایفا کنند. او افزود رئیسجمهور نیز از مراکز علمی و پژوهشی خواسته است تحلیلهای خود را ارائه دهند تا تصمیمگیریهای آینده بر پایه شناخت دقیقتری از تحولات اجتماعی صورت گیرد. در این چارچوب، جلسات نخبگانی و گفتوگوهای تخصصی بخشی از سازوکار دولت برای تقویت بنیانهای تحلیلی سیاستگذاری معرفی شده است.
سیاست خارجی؛ ضرورت پرهیز از افراط و تفریط
در بخش دیگری از این نشست، علیاکبر صالحی، رئیس بنیاد ایرانشناسی نسبت به نگاههای افراطی و تفریطی در سیاست خارجی هشدار داد و بر اهمیت تصمیمگیری بهموقع و واقعبینانه تأکید کرد. به اعتقاد او، برخی فرصتهای بینالمللی به دلیل تأخیر یا رویکردهای نادرست از دست رفته و هزینههای قابلتوجهی برای کشور ایجاد کرده است.
صالحی معتقد است، حلوفصل منطقی مسائل بینالمللی میتواند، زمینه حل بسیاری از مشکلات اقتصادی و اجتماعی را فراهم کند. از نظر او، خروج از وضعیت آشفتگی در تعاملات جهانی و اتخاذ رویکردی متوازن، پیششرط بهرهبرداری از فرصتهای جهانی است.
بازتعریف جایگاه ایران در نظم نوین جهانی
در ادامه، دیگر صاحبنظران نیز دیدگاههای خود را درباره الزامات سیاست خارجی و اصلاحات داخلی مطرح کردند. حسین سلیمی، استاد دانشگاه، بر ضرورت بازگرداندن دولت به جایگاه واقعی خود در معادلات داخلی و خارجی تأکید کرد و خواستار انجام اصلاحات واقعی و تشکیل کمیتههای حقیقتیاب از سوی انجمنهای علمی برای بررسی ابعاد حوادث دیماه شد؛ اقدامی که به باور او میتواند به بازسازی اعتماد عمومی کمک کند.
دیاکو حسینی با اشاره به تغییر ماهیت نظام بینالملل گفت جهان دیگر تکقطبی نیست و تحلیلهای مبتنی بر الگوهای قدیمی کارآمدی خود را از دست دادهاند. او بر ضرورت ایجاد موازنه قوا، قرار دادن سیاست خارجی در خدمت توسعه اقتصادی و بازشناسی هویت ژئوپلیتیک ایران تأکید کرد.
سیدمحمد دهقانیفیروزآبادی نیز با تأکید بر فهم دقیق مناسبات قدرتهای بزرگ از «تأخر تاریخی» در تصمیمگیریها سخن گفت و تقویت توان دفاعی، افزایش رضایت عمومی، ارتقای تابآوری ملی و بهرهگیری از دیپلماسی حداکثری را از الزامات پیشرو دانست.
محسن بهاروند با مرور تجربههای گذشته اظهار کرد هرگاه روابط خارجی کشور سامان یافته، حل مسائل داخلی نیز تسهیل شده است. او بر لزوم انتقال پیام صلحطلبی ایران به افکار عمومی جهان تأکید کرد و هشدار داد، طرح مطالبات حداکثری و پذیرش نتایج حداقلی در مذاکرات، تجربهای پرهزینه بوده که نباید تکرار شود.
اردشیر نوریان نیز مدیریت تنشهای خارجی را در پیوند با شرایط داخلی دانست و تأکید کرد، سیاست خارجی نمیتواند جدا از ظرفیتها و محدودیتهای داخلی طراحی شود. همچنین مجیدمحمد شریفی با انتقاد از «عقلانیت دیررس» در سیاست خارجی، خواستار تقویت تصمیمسازی جمعی و مشورتی شد و بر ضرورت بازتعریف آرمانهای اجتماعی متناسب با واقعیتهای نسل جدید تأکید کرد.
مجموع دیدگاههای مطرح شده در این نشست نشان میدهد، دولت در حال حاضر نیز در شرایطی پیچیده و چندلایه فعالیت میکند؛ شرایطی که از یکسو با فشارهای خارجی و تهدیدهای امنیتی همراه است و از سوی دیگر، ضرورت مدیریت بحرانهای داخلی و بازسازی سرمایه اجتماعی را پیشرو دارد. در چنین فضایی، بازتعریف سیاست خارجی بهعنوان ابزاری برای توسعه اقتصادی و تقویت تابآوری ملی به یکی از محورهای اصلی گفتمان دولت و نخبگان تبدیل شده است؛ رویکردی که اگر با تحلیلهای دقیق دانشگاهی، تصمیمسازی جمعی و توجه به تحولات نسلی همراه شود، میتواند مسیر عبور از چالشهای کنونی و تثبیت جایگاه ایران در نظم در حال تغییر جهانی را هموارتر کند.
