نامه‌های زرد

جشنواره ملتهب و جنجالی برلین ۲۰۲۶ به پایان رسید

فیلم «نامه‌های زرد» ساخته ایلکر چاتاک، کارگردان آلمانی-ترکیه‌ای، در هفتادوششمین دوره جشنواره فیلم برلین (برلیناله) موفق به دریافت خرس طلایی شد. در دیگر جوایز مهم، ساندرا هولر برای بازی در فیلم «رز» برنده خرس نقره‌ای بهترین بازیگر نقش اصلی شد. گرانت گی، جایزه بهترین کارگردانی را برای «همه عاشق بیل اوانز هستند» دریافت کرد و فیلم «ملکه دریا» ساخته لنس همر، علاوه بر خرس نقره‌ای جایزه هیأت داوران، جوایز بهترین بازیگر نقش مکمل را نیز برای آنا کالدر-مارشال و تام کورتنی به ارمغان آورد.
«نامه‌های زرد» پنجمین فیلم بلند چاتاک پس از «اتاق معلمان» که نامزد اسکار شده بود، است. این درام که در ترکیه می‌گذرد، داستان یک بازیگر و همسرش، استاد هنرهای نمایشی را روایت می‌کند که پس از درافتادن با دولت اقتدارگرای کشورشان، زندگی‌شان از هم می‌پاشد. رئیس هیأت داوران، ویم وندرس، با تحسین تصویر فیلم از زندگی تحت تمامیت‌خواهی گفت این داستان با مردم سراسر جهان هم‌صدا خواهد شد و می‌تواند زنگ هشداری برای آنها باشد. اظهارات او بازتابی از نقد دیمون وایز، منتقد ددلاین در برلین بود؛ جایی‌که او «نامه‌های زرد» را مهم‌ترین فیلمی که تاکنون درباره آمریکای دونالد ترامپ ساخته شده توصیف کرد، هرچند داستان در ترکیهِ تحت ریاست‌جمهوری اقتدارگرای رجب طیب اردوغان رخ می‌دهد. مراسم اهدای جوایز شب‌شنبه، پایانی بود بر یکی دیگر از دوره‌های به‌شدت سیاسی برلیناله؛ پس از آرامش نسبی که این جشنواره در سال ۲۰۲۵ داشت. این فضای ملتهب از کنفرانس مطبوعاتی افتتاحیه آغاز شد، جایی‌که وندرس در پاسخ به پرسشی درباره غزه و عدم اعلام حمایت علنی جشنواره از فلسطینی‌ها، پیشنهاد کرد فیلمسازان از سیاست دور بمانند. تریشیا تاتل، مدیر جشنواره که دومین سال از دوره پنج‌ساله مدیریت خود را می‌گذراند، در سخنرانی احساسی آغاز مراسم به این فضا پرداخت. او گفت برلیناله در جهانی برگزار شده که زخمی و ازهم‌گسیخته به‌نظر می‌رسد، اما جشنواره از نقد و گفت‌وگو استقبال کرده است. او افزود: «امسال به‌طور علنی به چالش کشیده شدیم و این خوب است. همیشه حس خوبی ندارد، اما خوب است چون یعنی برلیناله برای مردم اهمیت دارد… ما یک نهاد فرهنگی بسیار دیده‌شده هستیم و انتظارات زیادی از ما می‌رود… فکر می‌کنم همه ما باید بپذیریم که در لحظه‌ای قطبی‌شده زندگی می‌کنیم و جامعه‌ای را که با هم می‌سازیم در آغوش بگیریم، چون نقد و سخن گفتن بخشی از دموکراسی است». فضای خام و ملتهب مراسم از همان ابتدا آشکار بود؛ جایی‌که ماری-رز اوستا برنده خرس طلایی بهترین فیلم کوتاه برای «روزی کودکی»، امیر فخرالدین عضو هیأت داوران بخش فیلم کوتاه و کارگردان فلسطینی عبدالله الخطیب برنده جایزه بهترین فیلم اول بخش پرسپکتیو با روایت‌هایی از محاصره در سخنرانی‌های خود، حملات نظامی ادامه‌دار اسرائیل به لبنان و غزه را محکوم کردند. الخطیب گفت: «خوشحالم که اینجا هستم و این جایزه را می‌گیرم، اما من فلسطینی‌ام و باید از این لحظه برای صحبت درباره فلسطین استفاده کنم. فشار زیادی روی من بود که در برلیناله شرکت کنم، فقط برای اینکه اینجا بایستم و بگویم فلسطینی‌ها آزاد خواهند شد و روزی جشنواره فیلم بزرگی در قلب غزه و دیگر شهرهای فلسطین برگزار خواهیم کرد». او ادامه داد: «جشنواره ما در همبستگی با مردمی خواهد ایستاد که تحت محاصره، اشغال و دیکتاتوری‌ها زندگی می‌کنند. ما پیش از سینما از سیاست سخن خواهیم گفت؛ پیش از هنر از مقاومت، پیش از زیبایی از آزادی، و پیش از فرهنگ از انسان. آن روز دیرانتظار در راه است». الخطیب همچنین در اقدامی که به گفته خودش ممکن است بر وضعیت پناهندگی‌اش در آلمان (محل اقامت فعلی‌اش) تأثیر بگذارد، دولت آلمان را به همدستی با اسرائیل در کارزار نظامی مرگبار در غزه متهم کرد. کارزاری که به گفته او بیش از ۸۰ هزار کشته برجای گذاشته و سه‌چهارم جمعیت ۲.۱ میلیونی غزه را بی‌خانمان کرده است. او در پایان گفت: «سخن آخرم با دولت آلمان: شما شریک نسل‌کشی اسرائیل در غزه هستید. باور دارم آنقدر باهوش هستید که این حقیقت را ببینید، اما ترجیح می‌دهید اهمیتی ندهید. فلسطین آزاد، از اکنون تا پایان جهان». پیش از مراسم، شماری از جوایز بخش‌های «فیلم‌های کودکان و نوجوانان» و «پاناروما» نیز اعلام شده بود. خرس بلورین بخش فیلم‌های مناسب کودکان به «دنیای گوگو» ساخته آلن دوبرتون رسید و تقدیر ویژه به «قهرمان نیست» از ریما داس تعلق گرفت. در بخش فیلم‌های مناسب ۱۴ سال به بالا، جایزه اصلی به «دختران غمگین» ساخته فرناندا تووار داده شد و «یک خانواده» از میس پیننبورخ کارگردان هلندی مورد تقدیر ویژه قرار گرفت. بیست‌وهشتمین جایزه تماشاگران پاناروما برای بهترین فیلم بلند به «دادخواهی» ساخته فراز شریعت رسید؛ «چهار منهای سه» از آدریان گویگینگر و «موش» از کِلی اوساليوان و الکس تامپسون به‌ترتیب دوم و سوم شدند.
جوایز هیأت داوران بین‌المللی
خرس طلایی: «نامه‌های زرد» ایلکر چاتاک/ خرس نقره‌ای جایزه بزرگ هیأت داوران: «نجات» امین آلپر/ خرس نقره‌ای جایزه هیأت داوران: «ملکه دریا» لنس همر/ بهترین کارگردانی: گرانت گی «همه عاشق بیل اوانز هستند»/ بهترین بازیگر نقش اصلی: ساندرا هولر «رز»/ بهترین بازیگر نقش مکمل: آنا کالدر-مارشال و تام کورتنی «ملکه دریا»/ خرس نقره‌ای بهترین فیلمنامه: ژنویو دولود-د-سل «نینا رزا»/ خرس نقره‌ای دستاورد برجسته هنری: «یو (عشق پرنده‌ای شورشی است)» آنا فیچ و بنکر وایت (آمریکا)
پرسپکتیو
جایزه بهترین فیلم اول: «روایت‌هایی از محاصره» عبدالله الخطیب/ تقدیر ویژه: «جنگل سرمست» مانن کوبیا
جایزه مستند برلیناله: «اگر کبوترها به طلا تبدیل شوند» پپا لوبوژاتسکی (جمهوری چک)
فیلم کوتاه
خرس طلایی بهترین فیلم کوتاه: «روزی، کودکی» ماری-رز اوستا (لبنان)/ خرس نقره‌ای جایزه هیأت داوران (فیلم کوتاه): «جای زن همه‌جا است» فانی تکسیه (آمریکا)