توسط : آقای مهندس، روایت محمدرضا نعمتزاده از فراز و نشیبهای ایران معاصر است
در میان انبوه خاطرات و تاریخهای شفاهی، کتاب تازه «آقای مهندس؛ زندگی و زمانۀ محمدرضا نعمتزاده» که به کوشش مجتبی حسینی، روزنامهنگار و پژوهشگر و توسط انتشارات همسایه منتشر شده، نه تنها روایت زندگی یکی از تأثیرگذارترین مدیران صنعتی ایران است، بلکه سندی است برای درک فراز و نشیبهای تاریخ معاصر کشور از منظری که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است. «آقای مهندس» حاصل بیش از ۱۰۰ ساعت گفتوگوی بیپرده با نعمتزاده است. محمدرضا نعمتزاده، تیر ۱۳۲۴ در تبریز در خانوادهای مذهبی و بازاری به دنیا آمد، تحصیلات خود را در دبیرستان علوی و سپس در رشتۀ مهندسی محیطزیست از دانشگاه پلیتکنیک کالیفرنیا به پایان رساند و پس از بازگشت به ایران، مسیر پرفرازونشیبی را در مدیریت صنعتی کشور طی کرد. او پس از بازگشت به ایران، در کارخانۀ خانوادگی مشغول به کار شد، اما با اوجگیری انقلاب، مسیر زندگیاش تغییر کرد.کتاب از حضور او در اعتصابات نفت در دی۱۳۵۷ روایت میکند؛ جایی که به همراه هیأت اعزامی حضرت امام (مهندس بازرگان، آیتالله هاشمی و حجتالاسلام ناطقنوری، شهید قندی و مهندس کتیرایی) به جنوب کشور میرود تا سوخت مورد نیاز مردم را تأمین کند و همزمان از صادرات نفت جلوگیری نماید. این حضور، سرآغاز ورود او به عرصههای کلیدی مدیریتی کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی شد. نعمتزاده در آبان ۱۳۵۸ بهعنوان وزیر کار و امور اجتماعی منصوب شد. او در این کتاب روایت میکند که مهمترین دستاوردش در این دوره، بازگشایی کارخانجات تعطیلشده و حل بحران بیکاری پس از انقلاب بود. او همچنین با تشکیل تیمهای سهنفره (شامل یک کارشناس وزارت کار، یک نیروی مردمی و یک روحانی)، موفق شد اعتصابات را سامان دهد و واحدهای تولیدی را به چرخه کار بازگرداند. با شروع جنگ تحمیلی، نعمتزاده به صنایع دفاع رفت و مسئولیت تکمیل پروژههای نیمهتمام و کلیدی را برعهده گرفت که پیمانکاران خارجی آنها را رها کرده بودند. او پروژههای پارچین، تانکسازی، تولید گلولههای ضدهوایی و هلیکوپترسازی را به سرانجام رساند و سپس صنایع هواپیماسازی را پایهگذاری کرد. در دوران جنگ، او همچنین دو بار بهعنوان مدیرعامل شرکت توانیر منصوب شد تا بحران خاموشیهای ناشی از بمباران نیروگاهها را مدیریت کند. در دولتهای هاشمیرفسنجانی، محمدرضا نعمتزاده بهعنوان وزیر صنایع، نقشی محوری در بازسازی کشور ایفا کرد. او با برنامهریزی برای احداث دهها کارخانۀ سیمان، صنعت ساختمان را متحول کرد و با راهاندازی صنایع پنیر، کاشی، سرامیک و شیشه و صنایع بستهبندی وابستگی کشور به واردات را به شدت کاهش داد. در این دوره، او همچنین بر ادغام وزارت صنایع و صنایع سنگین نظارت داشت و فرآیند خصوصیسازی در دورهی او آغاز شد.
پدر پتروشیمی ایران
شاید مهمترین فصل کتاب «آقای مهندس»، روایت زندگی حرفهای نعمتزاده در دوران ۸ سالۀ مدیریت او بر شرکت ملی صنایع پتروشیمی در دولت خاتمی باشد. او در این دوره، سهم ایران را از ۳ دهم درصد به حدود ۳ درصد از تولید جهانی پتروشیمی ارتقا داد. تأسیس منطقۀ ویژۀ اقتصادی بندر امام، توسعه عسلویه، و احداث خط لولۀ عظیم اتیلن غرب به طول نزدیک به ۲۰۰۰ کیلومتر، از جمله دستاوردهای این دوره است. نعمتزاده در این کتاب با صراحت از موانعی که بر سر راه توسعه پتروشیمی وجود داشته سخن میگوید؛ از جمله مخالفت اولیۀ شرکت نفت با تفکیک گاز اتان از گاز طبیعی، و نیز مشکلات ناشی از تحریمها که مانع از تکمیل برخی پروژهها شد. او همچنین از تجربۀ جذب سرمایهگذاری خارجی میگوید؛ از جمله مشارکت با شرکت ساسول آفریقای جنوبی در پتروشیمی آریاساسول، و مذاکره با بیپی، شل و میتسویی و دیگر شرکتهای بزرگ حوزه پتروشیمی در جهان. نعمتزاده در دولت احمدینژاد، به عنوان مدیرعامل شرکت پالایش و پخش، طراحی و اجرای پروژۀ کارت هوشمند سوخت را بر عهده گرفت. او در کتاب شرح میدهد که چگونه این پروژه ملی با وجود مخالفتهای دستگاههای نظارتی و نیروی انتظامی، در کمتر از ۱۴ ماه به اجرا درآمد و توانست مصرف بنزین را از ۷۰ میلیون لیتر در روز به ۶۰میلیون لیتر کاهش دهد. محمدرضا نعمتزاده سال ۱۳۹۱ مسئولیت ستاد انتخاباتی حسن روحانی را به عهده گرفت. او در این کتاب نکات جذابی و شنیدنی از روزهای پرالتهاب انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ روایت میکند. پس از آن به روایت آخرین مسئولیت دولتیاش در وزارت صنعت، معدن و تجارت در دولت یازدهم به ریاست حسن روحانی میپردازد. او در این دوره با تمرکز بر «رفع موانع تولید»، ۳۵ مانع اصلی را شناسایی و به مجلس ارائه کرد. همچنین با امضای برجام، زمینه را برای ورود سرمایهگذاران خارجی مانند پژو و سیتروئن فراهم آورد. پس از خداحافظی از دولت، نعمتزاده به فعالیتهای مشاورهای در حوزۀ صنعت ادامه داده است.
کتاب، روایتگر ۴۶ سال تلاش بیوقفه در سطوح مختلف مدیریتی کشور است. نعمتزاده در این مسیر، مسئولیتهایی چون وزارت کار، وزارت صنایع در دولت شهید رجایی، وزارت صنایع در دو دولت هاشمیرفسنجانی، معاونت وزیر نفت و مدیرعاملی صنایع پتروشیمی در دولت سیدمحمد خاتمی، مدیرعاملی پالایش و پخش در دولت محمود احمدینژاد، و نهایتاً وزارت صنعت، معدن و تجارت در دولت حسن روحانی را بر عهده داشته است.
