ثمرات مصالحه درست بیشتر از جنگ است

“سیدحسن خمینی”، در دیدار با رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت تأکید کرد:
⭕️ثمرات مصالحه درست بیشتر از جنگ است

در آستانه هفته دولت و در حرم بنیانگذار جمهوری اسلامی، سخنان مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور و سیدحسن خمینی، تولیت حرم امام خمینی‌(ره) اگرچه از دو مسیر متفاوت مطرح شد اما در یک نقطه مشترک به‌ هم رسید: عبور از فشارها با تکیه بر کارشناسی، حفظ انسجام و ایستادن پشت تصمیمی که پس از بحث و مشورت اتخاذ شده است. سیدحسن خمینی با رجوع به تجربه صلح حدیبیه از «مصلحت» و ضرورت حمایت از تصمیم‌های کلان گفت، پزشکیان هم با اشاره به تجربه جنگ و روند تفاهم کارشناسی، تأکید کرد که پس از رسیدن به تصمیم، همه باید پشت آن بایستند. سیدحسن خمینی در مراسم تجدید میثاق اعضای هیأت دولت با آرمان‌های امام خمینی(ره) برای توضیح وضعیت امروز، سراغ یک روایت تاریخی رفت که در آن پیروزی از دل یک تصمیم دشوار و در ظاهر پرهزینه بیرون آمد. او با اشاره به ماجرای صلح حدیبیه تأکید کرد: «فتح مبین مربوط به احد و بدر نیست، مربوط به صلح حدیبیه است؛ گاهی ثمرات مصالحه درست از صد‌ها جنگ بیشتر است». این ارجاع تاریخی در سخنان او، بهانه‌ای بود برای توضیح یک مسئله امروز کشور؛ اینکه تصمیم‌های دشوار سیاسی و اجرایی، همیشه در لحظه اتخاذ، برای همه قابل فهم یا حتی قابل پذیرش نیستند. سیدحسن خمینی در توضیح این موضوع یادآور شد که حتی یکی از بزرگ‌ترین صحابه پیامبر(ص) در ماجرای حدیبیه در برابر این تصمیم دچار تردید شد و با این پرسش که «مگر ما بر حق نیستیم؟» نسبت به پذیرش صلح اعتراض کرد. پاسخ پیامبر(ص) اما بر «مصلحت الهی» استوار بود، مصلحتی که آثار آن بعدها آشکار شد و کمتر از سه سال بعد، فتح مکه و پیروزی نهایی اسلام رقم خورد.

کارشناسان سکوت نکنند
از همین منظر، سیدحسن خمینی مرز روشنی میان «اختلاف پیش از تصمیم» و «همراهی پس از تصمیم» ترسیم کرد. به باور او، افراد نه‌تنها حق دارند بلکه ضروری است پیش از اتخاذ تصمیم، دیدگاه و نظر کارشناسی خود را مطرح کنند؛ اما تأکید کرد: «وقتی کلیت نظام تصمیم می‌گیرد باید آن را بپذیریم» و افزود: «سرباز در میدان جنگ و سرباز در میدان دیپلماسی هر دو سرباز کشور هستند. اگر قرار است بجنگیم، همه با هم و اگر قرار است صلح کنیم، همه با هم باشیم. شرط پیروزی در جنگ و صلح، همه با هم بودن است؛ یعنی به تصمیمات کلان مسئولان تن دهیم». در روایت سیدحسن خمینی «همه با هم بودن» به‌معنای کنار گذاشتن اختلاف‌نظرها نیست؛ بلکه به‌معنای پذیرفتن یک نقطه پایان برای اختلافات است زیرا وقتی تصمیم نهایی در سطح کلان گرفته شد، ادامه دادن اختلاف‌ها می‌تواند انسجام و قدرت تصمیم را تضعیف کند. به همین دلیل هم تأکید می‌کند که پس از رسیدن به جمع‌بندی، ضرورت دارد «همه پشت آن سربازی که در میدان دیپلماسی خدمت می‌کند، بایستیم» و آن را «شرط عبور از همه حوادث و بحران‌ها» می‌داند. اما از نگاه او، فشارهای خارجی نباید بهانه‌ای برای نادیده گرفتن مسئولیت‌های داخلی باشد. سیدحسن خمینی با اشاره به شدت فشارهایی که در جریان جنگ بر ایران وارد شد، گفت: «فشاری که از هر جهت بر گرده کشور گذاشته شد، فشار کمی نبود؛ از محاصره دریایی گرفته تا بمباران‌هایی که در بخش‌های مختلف انجام شد. این حجم از فشار، حداقل در منطقه ما، تا آنجا که سراغ داریم، کم‌سابقه بود و حتی یک‌دهم این فشار می‌توانست دولت‌ها، نظام‌ها و ملت‌ها را از بین ببرد». او در ادامه تأکید کرد: «اینکه کشور توانست در برابر چنین فشار گسترده‌ای ایستادگی کند و از این دوره عبور کند، موضوعی قابل توجه و شایسته تأمل است». با این‌ حال، به باور او، حتی در چنین شرایطی، مسئولیت دولت در قبال زندگی و معیشت مردم همچنان پابرجاست. سیدحسن خمینی یکی از اهداف فشارهای خارجی را ایجاد آشفتگی اقتصادی در داخل کشور دانست و تأکید کرد که در برابر چنین فشاری صرفاً تشریح مشکلات و توضیح شرایط دشوار کافی نیست. جامعه ممکن است، سختی‌های موجود را درک کند و حتی در بحرانی‌ترین روزها کنار کشور بایستد اما انتظار آن از مسئولان، یافتن راهی برای کاهش فشارها و حل مشکلات است. به همین دلیل هم تأکید می‌کند که مردم «حق دارند از ما انتظار درمان داشته باشند». در کنار مسئولیت دولت، سیدحسن خمینی بخش مهمی از مسئولیت را متوجه کارشناسان دانست و با تأکید بر اهمیت تخصص از دولتمردان خواست «بر مواضع کارشناسی خود ایستادگی کنند و در جایی‌ که باید سخن بگویند، سکوت نکنند زیرا گاهی سکوت کردن، دروغ گفتن است». از نگاه او، تخصص زمانی معنا پیدا می‌کند که در بزنگاه تصمیم‌گیری به میدان بیاید بر همین اساس، تأکید می‌کند: «کارشناسانی که در جایی ‌که باید حرف بزنند یا به خوف یا به طمع سکوت می‌کنند، خائن هستند».

تصمیم بگیریم، تفاهم کنیم، بایستیم
مسعود پزشکیان هم از تجربه جنگ و شرایط دشوار کشور به همین نقطه رسید؛ یعنی ضرورت کنار گذاشتن اختلافات پس از رسیدن به تصمیم و تکیه بر کارشناسی. رئیس‌جمهور با اشاره به فشارهای اقتصادی، نظامی و امنیتی موجود، گفت مردم در برابر این شرایط «کاری کردند کارستان» و حتی کسانی که نسبت به برخی رفتارها و تصمیمات گلایه داشتند، در بزنگاه دفاع از ایران در کنار کشور ایستادند. پزشکیان با اشاره به شدت فشارهای خارجی گفت: «[ترامپ] خیلی راحت می‌گوید، ما کوبنده‌ترین و وحشتناک‌ترین تحریم را علیه ایران اعمال می‌کنیم و ما اگرچه بابت سختی‌ها و مشکلات موجود شرمنده‌ایم اما با الگوگیری از شهدای گرانقدر و با تکیه بر ایستادگی بی‌نظیر مردم در مقابل این جنگ نابرابر تمام‌قد ایستاده‌ایم و تا جان در بدن داریم برای حفظ عزت کشور و عبور از این شرایط، خدمتگزار مردم عزیز خواهیم بود». رئیس‌جمهور در توضیح روند تفاهم‌نامه مورد اشاره خود نیز بر همین مفهوم تکیه کرد و گفت تصمیم حاصل، نتیجه گفت‌وگوهای طولانی و «اجماع کارشناسی» میان کسانی بوده که در میدان حضور داشته‌اند؛ از نیروهای نظامی و امنیتی تا مدیران و مجریان. از نگاه پزشکیان، مخالفت با چنین تصمیمی بدون شناخت روند کارشناسی آن نمی‌تواند راهگشا باشد. پزشکیان ریشه بخشی از مشکلات کشور را نه در کمبود قدرت بلکه در شیوه تصمیم‌گیری دانست و گفت: «مشکلات ما از جایی نشات می‌گیرد که نادانسته اقدام می‌کنیم، اگر درست عمل کنیم هیچ قدرتی نمی‌تواند ما را به تسلیم وادارد و ما را به واماندگی برساند». از این منظر، قدرت تنها در توان نظامی و اقتصادی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه کیفیت تصمیم‌گیری، اتکا به کارشناسی و پایبندی به تصمیم نهایی نیز بخشی از قدرت کشور است. رئیس‌جمهور بر همین اساس وحدت، انسجام، همدلی، تعقل، مشورت و استفاده از نظر کارشناسان را لازمه عبور از شرایط دشوار دانست و تأکید کرد: «وقتی تصمیم گرفتیم و تفاهم کردیم باید همه پشت سر آن تصمیم بایستیم و عمل کنیم. اگر این کار را کنیم حتماً پیروز خواهیم شد؛ ولی اگر تصمیم بگیریم و نقض کنیم طبیعتاً متزلزل خواهد بود». او در ادامه، این رویکرد را به ضرورت حفظ انسجام در برابر فشارهای بیرونی پیوند زد و گفت: «قدرت، با وحدت و انسجام و همدلی و با تبعیت از رهبری عزیز امکان‌پذیر است؛ باید با کارشناسی، تعقل و اندیشه و با همدلی و مشورت کار کنیم.» پزشکیان همچنین هشدار داد که دشمن در پی ایجاد شکاف و تفرقه در جامعه است و تأکید کرد که عبور از این شرایط نیازمند فاصله گرفتن از درگیری‌ها و منیت‌ها و تقویت همدلی و انسجام داخلی است. در مجموع، روایت مشترک سخنان سیدحسن خمینی و پزشکیان از وضعیت امروز، روایتی از «تصمیم» و «پایبندی به تصمیم» است؛ از اینکه اختلاف‌نظر می‌تواند، بخشی از فرآیند عقلانی تصمیم‌گیری باشد اما تداوم اختلاف پس از رسیدن به جمع‌بندی می‌تواند، انسجامی که در بزنگاه‌های سخت به دست آمده را تضعیف کند. در این میان مردم نیز از نگاه هر دو سخنران فقط مخاطب تصمیم‌ها نیستند؛ بلکه مهم‌ترین پشتوانه کشور برای عبور از بحران‌ها و فشارهای بیرونی‌اند. همان سرمایه اجتماعی که در روزهای سخت، خود را نشان داده و حالا، به باور آنان، باید در کنار تصمیم‌گیری کارشناسی و انسجام مسئولان به نیرویی برای عبور از مشکلات و حفظ عزت کشور تبدیل شود.