توسط : ماجرای هفت کابل مهمی که در تنگه هرمز حکم شریان‌های حیاتی اینترنت جهانی را دارند
گروه بین‌الملل: روزنامه گاردین در گزارشی به بررسی احتمال بهره‌برداری ایران از کابل‌های زیردریایی اینترنت در تنگه هرمز پرداخت؛ زیرساخت‌هایی حیاتی که با گسترش هوش مصنوعی و سرمایه‌گذاری کشورهای حاشیه خلیج فارس در فناوری، اهمیت راهبردی بیشتری پیدا کرده‌اند. براساس این گزارش، برخی رسانه‌های ایرانی پیشنهاد کرده‌اند، تهران با استفاده از موقعیت جغرافیایی خود از شرکت‌های فناوری آمریکایی برای عبور کابل‌های اینترنتی از این آبراه عوارض دریافت کند. اما آیا چنین طرحی از نظر حقوقی و فنی امکان اجرا دارد؟ دست‌کم ۷ کابل زیردریایی از بستر تنگه هرمز- آبراهی حدوداً ۴۰ کیلومتری میان ایران و عمان- عبور می‌کنند. این کابل‌ها نقش مهمی در ارتباطات دیجیتال منطقه دارند و برخی از آنها برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در کشورهای حوزه خلیج فارس اهمیت ویژه‌ای دارند.
طرح ایران چیست؟
پیشنهاد مطرح شده سه محور اصلی دارد: دریافت حق امتیاز از شرکت‌های خارجی برای استفاده از کابل‌های زیردریایی، الزام غول‌های فناوری مانند گوگل، متا، آمازون و مایکروسافت به فعالیت در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی و احتمالاً تشکیل سرمایه‌گذاری‌های مشترک و در نهایت، در اختیار گرفتن انحصار تعمیر و نگهداری این کابل‌ها و دریافت هزینه از شرکت‌های بین‌المللی. حامیان این ایده معتقدند چنین سیاستی می‌تواند، تنگه هرمز را به منبعی برای ایجاد درآمد تبدیل کند. در توجیه حقوقی این پیشنهاد، به ماده ۳۴ کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد، مصوب ۱۹۸۲ استناد شده است. با این حال، این ماده به‌تنهایی مجوزی برای مطالبه مالکیت بستر تنگه یا دریافت عوارض از کابل‌های عبوری محسوب نمی‌شود و اجرای چنین طرحی با محدودیت‌های حقوق بین‌الملل روبه‌رو‌ست.
تجربه مصر چه می‌گوید؟
مصر نمونه‌ای است که رسانه‌های ایرانی برای دفاع از این پیشنهاد به آن اشاره کرده‌اند. این کشور از مسیر عبور کابل‌های زیردریایی و خدمات ارتباطی مرتبط با آن درآمد کسب می‌کند؛ درآمدی که برآوردها، آن را سالانه بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار می‌دانند. شرکت تلکام اجیپت نیز در برخی پروژه‌ها در مالکیت و بهره‌برداری از کابل‌ها مشارکت دارد هرچند میزان دقیق درآمد این فعالیت‌ها به‌صورت عمومی اعلام نشده است. اما داگ مادوری، کارشناس زیرساخت‌های اینترنت در شرکت کنتیک، می‌گوید مقایسه ایران و مصر چندان دقیق نیست. بخش مهمی از کابل‌های عبوری از مصر از خاک این کشور می‌گذرند و در امتداد جاده‌ها و خطوط لوله نفت نصب شده‌اند. در مقابل، کابل‌های تنگه هرمز عمدتاً از زیر دریا و دور از ساحل عبور می‌کنند و بسیاری از آنها نیز به ایران ختم نمی‌شوند.
چرا اجرای طرح دشوار است؟
یک مقام سابق وزارت امور خارجه آمریکا که در حوزه اینترنت جهانی تخصص دارد به محدودیت‌های حقوقی و تحریم‌ها اشاره می‌کند. افزون بر این، شناسایی و تفکیک ترافیک اینترنتی شرکت‌های مشخص برای دریافت عوارض از آنها آسان نیست. به گفته مادوری، ایران برای تحمیل چنین هزینه‌هایی عملاً به تهدید متوسل خواهد شد؛ روشی که سابقه مشخصی در مدیریت کابل‌های زیردریایی ندارد.
قطع کابل‌ها چه پیامدی دارد؟
مادوری قطع کابل‌های زیر تنگه هرمز را اقدامی بسیار پرخطر برای ایران توصیف می‌کند. با وجود گزارش‌هایی درباره قطع مشکوک کابل‌ها در دریای بالتیک و دریای سرخ، او معتقد است بسیاری از این حوادث ناشی از برخورد لنگر کشتی‌هاست نه خرابکاری عمدی. از نظر او، ایران نیز برای قطع کابل‌ها با خطر شناسایی روبه‌رو خواهد بود و احتمالاً ناچار می‌شود در معرض گشت‌زنی‌های هوایی آمریکا، دست به چنین اقدامی بزند. قطع کابل‌ها می‌تواند، ارتباطات اینترنتی کشورهای حاشیه خلیج فارس را مختل کند اما احتمالاً ضربه‌ای محدودتر به شبکه جهانی وارد می‌کند؛ زیرا این کابل‌ها، برخلاف مسیرهای عبوری از کانال سوئز و مصر، سهم کمتری در انتقال ترافیک میان اروپا و آسیا دارند. ایران و عراق نیز از مسیرهای زمینی جایگزین برخوردارند.
تعمیر کابل‌های زیردریایی در جهان امری معمول است و بیش از ۱۲ کشتی تعمیراتی به‌طور مستمر در این حوزه فعالیت می‌کنند. با این حال، اگر این کشتی‌ها با تهدیدهای امنیتی روبه‌رو شوند، ممکن است از اعزام به منطقه خودداری کنند. در چنین شرایطی اختلال اینترنتی می‌تواند طولانی‌تر شود؛ پیامدی که نشان می‌دهد تبدیل کابل‌های تنگه هرمز به ابزار فشار اقتصادی بیش از آنکه یک منبع درآمد مطمئن باشد با موانع حقوقی، فنی و امنیتی جدی روبه‌رو‌ست.
