توسط : مروری بر واکنش مسئولان و چهرههای سیاسی در حمایت از مردم مناطق جنوبی
با انتشار نخستین خبرهای حملات به مناطق جنوبی کشور موج واکنشها از پاستور تا بهارستان و از فعالان سیاسی تا چهرههای فرهنگی و مدنی آغاز شد. واکنشهایی که نهایتاً در یک نقطه بههم میرسند؛ محکومیت حملات، ابراز همدردی با مردم جنوب، حمایت از نیروهای امدادی و نیروهای مسلح و تأکید بر اینکه در چنین شرایطی حفظ همبستگی ملی، مهمترین پشتوانه کشور است.
جنوب ایران با بنادر راهبردی، تأسیسات نفت، گاز و پتروشیمی، تنها یک پهنه جغرافیایی نیست؛ قلب تپنده اقتصاد و یکی از مهمترین کانونهای امنیت ملی کشور بهشمار میرود. از اینرو هر تهدیدی علیه این منطقه، فراتر از یک رخداد امنیتی به محکی برای سنجش انسجام و همگرایی داخلی تبدیل میشود که این بار دستکم در سطح مواضع رسمی با همصدایی کمسابقه جریانهای مختلف سیاسی همراه شد. به همین دلیل هم بخش قابلتوجهی از پیامها، پیش از هر چیز، همدردی با مردمی بود که این روزها بار اصلی بحران را بر دوش دارند.
واکنشها به حملات
در نخستین ساعات پس از حملات تجاوزکارانه آمریکا، رئیسجمهور با محکوم کردن حملات بر ضرورت حفظ آرامش و همبستگی ملی تأکید کرد و از دستگاههای اجرایی، امدادی و امنیتی خواست با تمام ظرفیت برای حمایت از مردم مناطق آسیبدیده وارد عمل شوند. پزشکیان با اشاره به اینکه «وحدت و انسجام ملی بزرگترین دستاورد کشور در شرایط کنونی است» از همه جریانهای سیاسی و رسانهها خواست از هرگونه اظهارنظر تفرقهانگیز که میتواند به سرمایه اجتماعی کشور آسیب بزند، پرهیز کنند.
پس از دولت، نوبت به مجلس رسید تا از تریبون بهارستان بر حمایت از مردم جنوب و ضرورت پاسخگویی به عاملان این حملات تأکید شود. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و رئیس تیم مذاکرهکننده کشورمان در پیامی خطاب به مردم با تأکید بر اینکه دشمن در محاسبات خود نسبت به ایران دچار خطا شده است، انسجام و همبستگی مردم را مهمترین عامل ناکامی این حملات دانست. او با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی براساس حق ذاتی دفاع مشروع از امنیت و تمامیت ارضی خود دفاع خواهد کرد بر لزوم پاسخگو کردن عاملان این حملات در مجامع بینالمللی نیز تأکید کرد. قالیباف همچنین با قدردانی از نیروهای مسلح، دستگاههای امدادی و مردم مناطق آسیبدیده، حفظ وحدت داخلی را مهمترین سرمایه کشور در برابر تهدیدهای خارجی خواند و گفت دشمنان با هدف ایجاد ناامنی و شکاف اجتماعی وارد عمل شدند اما همبستگی مردم این محاسبه را با شکست مواجه کرد.
غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضائیه، هم با اشاره به حملات صورت گرفته به مناطق جنوبی کشور بر ضرورت حمایت حقوقی و قضایی از آسیبدیدگان و رسیدگی سریع به خسارات واردشده، تأکید کرد. او از مسئولان قضایی استانهای درگیر خواست با حضور میدانی، روند جبران خسارت مردم و رسیدگی به مطالبات آنان را با سرعت و دقت دنبال کنند.
در کنار موضعگیریهای رسمی، پیگیری میدانی وضعیت استانهای جنوبی نیز در دستورکار دولت قرار گرفت؛ از تماس با مسئولان استانی گرفته و تأکید بر تداوم امدادرسانی و رسیدگی به خسارتها تا سفر به مناطق جنوبی. محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در تماسهای جداگانه با استانداران خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان آخرین وضعیت مناطق جنوبی را پیگیری کرد و بر پشتیبانی همهجانبه دولت از مردم این استانها تأکید داشت. او با بیان اینکه «تعرض به هر وجب از خاک ایران، تعرض به تمامیت حاکمیت ملی است» بر ضرورت حمایت از مردم مناطق درگیر، حفظ آمادگی دستگاههای اجرایی و تداوم خدماترسانی به آسیبدیدگان تأکید کرد و گفت، دولت همه ظرفیتهای خود را برای پشتیبانی از استانهای جنوبی به کار خواهد گرفت.
در ادامه فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز با سفر به مناطق جنوبی و حضور میدانی در کنار مسئولان استانی، روند امدادرسانی و رسیدگی به وضعیت مردم آسیبدیده را از نزدیک پیگیری کرد؛ حضوری که پیام همراهی و پیگیری مستقیم دولت در قبال وضعیت مردم جنوب کشور را به آنان منتقل میکرد. اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم در اظهارنظرهای جداگانه ضمن محکوم کردن حملات بر لزوم تقویت توان بازدارندگی، حمایت از مردم آسیبدیده و استفاده از ظرفیتهای دیپلماتیک برای پیگیری این موضوع تأکید کردند. در همین راستا ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با اشاره به جایگاه راهبردی استانهای جنوبی گفت: «جنوب سرافراز همیشه سنگر دفاع از ایران بوده و قلب تمامی هموطنان آنجاست». نمایندگان استانهای جنوبی نیز علاوه بر مسائل امنیتی خواستار تسریع در جبران خسارتها، بازسازی زیرساختها و افزایش امکانات امدادی و درمانی شدند.
همدلی فراتر از جناحها
فضای سیاسی کشور نیز به سرعت به این حملات پاسخ داد. در میان چهرههای اصلاحطلب، محور اصلی اظهارنظرها بیش از هر چیز همدردی با مردم جنوب و توجه به رنج خانوادههایی بود که در روزهای اخیر درگیر این حملات شدهاند. اسحاق جهانگیری در پیامی با عنوان «دفاع از جنوب، دفاع از ایران است» ضمن حمایت از مردم استانهای جنوبی بر ضرورت پشتیبانی از نیروهای مسلح و رسیدگی به وضعیت آسیبدیدگان تأکید کرد و از جریانهای سیاسی خواست در شرایط حساس کنونی از دامن زدن به اختلافات داخلی پرهیز کنند. شماری دیگر از فعالان و تحلیلگران نزدیک به جریان اصلاحات هم ضمن محکوم کردن این اقدام بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت دیپلماسی و افزایش تحرکات منطقهای و بینالمللی برای جلوگیری از گسترش تنشها و بازگرداندن ثبات به منطقه تأکید کردند. فعالان و تحلیلگران جریان اصولگرا هم بیش از هر چیز بر ضرورت پاسخ قاطع، تقویت توان بازدارندگی و حمایت همهجانبه از نیروهای مسلح تأکید داشتند. در بسیاری از یادداشتها و اظهارنظرهای منتشر شده از سوی این طیف، وحدت ملی بهعنوان مهمترین مؤلفه عبور از شرایط بحرانی معرفی شد. همزمان با مواضع سیاسی، بسیاری از تحلیلگران و روزنامهنگاران هم توجه خود را به اهمیت راهبردی جنوب ایران معطوف کردند. به اعتقاد آنان، این منطقه تنها یک جغرافیای مرزی نیست؛ بخش مهمی از صادرات انرژی، تجارت دریایی و ارتباطات اقتصادی کشور از همین سواحل و بنادر انجام میشود. از اینرو امنیت جنوب، امنیت اقتصاد ایران نیز بهشمار میرود و هرگونه اختلال در این منطقه میتواند پیامدهایی فراتر از ابعاد نظامی داشته باشد.
مرور واکنشها نشان میدهد با وجود تفاوت در دیدگاهها، بیشتر اظهارنظرها بر چند محور مشترک تأکید داشتهاند؛ محکومیت حملات، حمایت و همدردی با مردم جنوب، حفظ انسجام داخلی، قدردانی از نیروهای امدادی و نظامی، مقابله با جنگ روانی و پیگیری حقوقی و دیپلماتیک موضوع. شاید مهمترین نکته در میان این مواضع، شکلگیری نوعی اجماع سیاسی بر سر اهمیت امنیت جنوب کشور باشد؛ منطقهای که نهتنها در معادلات دفاعی بلکه در اقتصاد، انرژی و تجارت ایران جایگاهی تعیینکننده دارد. همین مسئله هم باعث شده که بسیاری از چهرههای سیاسی، فارغ از گرایشهای جناحی، بر این باور باشند که در چنین شرایطی حفظ آرامش اجتماعی، انسجام ملی و حمایت از مردم مناطق آسیبدیده بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند.
اگرچه درباره شیوه مواجهه با این تحولات، نحوه پاسخ یا مسیرهای دیپلماتیک اختلافنظرهایی میان جریانهای مختلف سیاسی وجود دارد اما دستکم در یک موضوع، اشتراک نظر قابلتوجهی وجود دارد؛ اینکه جنوب ایران فقط یک نقطه جغرافیایی نیست بلکه بخشی از امنیت، اقتصاد و هویت ملی کشور است و هرگونه تهدید علیه آن، واکنشی فراتر از مرزبندیهای سیاسی را میطلبد.
